کد خبر: ۳۴۷۹۵۲۹

تاریخ: ۱۰ اسفند ۱۳۹۴ - ۲۲:۵۴

اخوان‌مقدم:

آیات موسوم به تحدی اسلوبی برای استدلال است

گروه اندیشه: عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن، گفت: قرآن منطق تحدی را نمی‌پذیرد، زیرا در آیات بسیاری پیامبر مورد تحدی واقع شده و از او معجزه خواسته شده اما پیامبر(ص) معجزه‌ای ارائه نداده در واقع آیات موسوم به تحدی اسلوبی برای استدلال و هدایت است.

به گزارش‌ خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا)، نشست «قرآن و آیات تحدی» (نقد خاستگاه، مبانی و چینش) عصر امروز (دوشنبه، 10اسفند) با سخنرانی دکتر زهره اخوان‌مقدم، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن و به همت گروه مطالعات قرآنی خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد.
وی در آغاز سخنانش گفت: مراد از طرح این بحث اعلام اخلاص به قرآن است و هر چند تئوری جدید است، هدف من دفاع از قرآن است. شکی نیست که قرآن معجزه پیامبر است و هیچ کس نمی‌تواند مانند آن را بیاورد، اما آیا  انتساب تحدی به قرآن صحیح است؟ من فکر می‌کنم استناد تحدی به قرآن غیرمنصفانه و نادرست است. قرآن کتابی است که خدا در آن تجلی کرده و فصاحت و بلاغت، هنر منحصر قرآن نیست و هدف قرآن اثبات توحید است.

مولفه‌‎های تحدی

اخوان‌مقدم افزود: تحدی از جمله لغت‌هایی است که عالمان در خصوص آن اختلافی ندارند. ابن فارس اصل واژه را از حدی به معنی سوق دادن و راندن می‌داند و تحدی به معنای منازعه و مسابقه به جهت غلبه است. کسی که تحدی می‌کند دیگری را به مسابقه سوق می‌دهد تا بر او غلبه کند.

وی ادامه داد: تحدی مولفه‌هایی معنایی دارد که عبارت است از سوق دادن و راندن، منازعه و دشمنی، به عبارتی متحدی با طرف مقابل دوستی نمی‌کند. دیگر مولفه‌های تحدی مسابقه و غلبه است. با این مولفه‌ها اگر کسی معتقد به تحدی باشد، باید معتقد باشد در تحدی قرآن، خداوند، مخاطبان تحدی که مردم و مشرکان بوده‌اند را دشمن خود دانسته و به سویی سوق داده است تا بر ایشان پیروز شود.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن تصریح کرد: تحدی چهار مبنای عقلی دارد، اولین مبنای این است که کسی که تحدی می‌کند در حوزه مهارت خود تحدی می‌کند برای مثال یک شاعر با شاعران تحدی می‌کند. شرط دوم این است که متحدی با کسانی تحدی می‌کند که در حدش باشند و برای مثال یک شاعر برجسته با مبتدیان تحدی نمی‌کند. سومین شرط عقلی سیر نزولی است که بسیار مهم است یعنی اعلام تحدی از زیاد به کم است و شرط آخر این است که در تحدی نتیجه قابل پیش‌بینی و نامعلوم است زیرا اگر معلوم باشد تحدی معنا نخواهد داشت.

وی افزود: تحدی در اصطلاح علوم قرآنی در به این معناست که در تحدی قرآن خدا رقیب جن و انس شده و از ایشان خواسته است که اگر می‌توانند مانند آن را بیاورند. این در حالی است که در قرآن ابدا واژه «تحدی» نیست و در احادیث نیز اساسا این واژه نیامده است و ورود این واژه به ادبیات قرآنی،‌ از آغاز قرن سوم بوده است.

آیات موسوم به تحدی

اخوان‌مقدم گفت: آیات موسوم به تحدی عبارتند از «قُل لَّئِنِ اجْتَمَعَتِ الإِنسُ وَالْجِنُّ عَلَى أَن يَأْتُواْ بِمِثْلِ هَذَا الْقُرْآنِ لاَ يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا: گو اگر انس و جن گرد آيند تا نظير اين قرآن را بياورند مانند آن را نخواهند آورد هر چند برخى از آنها پشتيبان برخى [ديگر] باشند». (اسرا، 88)، «أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُواْ بِسُورَةٍ مِّثْلِهِ وَادْعُواْ مَنِ اسْتَطَعْتُم مِّن دُونِ اللّهِ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ: يا مى‏گويند آن را به دروغ ساخته است بگو اگر راست مى‏‌گوييد سوره‌‏اى مانند آن بياوريد و هر كه را جز خدا مى‏‌توانيد فرا خوانيد». (یونس 38)، أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُواْ بِعَشْرِ سُوَرٍ مِّثْلِهِ مُفْتَرَيَاتٍ وَادْعُواْ مَنِ اسْتَطَعْتُم مِّن دُونِ اللّهِ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ: يا مى‏‌گويند اين [قرآن] را به دروغ ساخته است بگو اگر راست مى‏‌گوييد ده سوره برساخته ‏شده مانند آن بياوريد و غير از خدا هر كه را مى‏‌توانيد فرا خوانيد» (هود، 13)، «فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِّثْلِهِ إِن كَانُوا صَادِقِينَ: پس اگر راست مى‏‌گويند سخنى مثل آن بياورند» (طور، 34) «وَإِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُواْ بِسُورَةٍ مِّن مِّثْلِهِ وَادْعُواْ شُهَدَاءكُم مِّن دُونِ اللّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ: و اگر در آنچه بر بنده خود نازل كرده ‏ايم شك داريد پس اگر راست مى‏‌گوييد سوره‏‌اى مانند آن بياوريد و گواهان خود را غير خدا فرا خوانيد». (بقره، 23)

وی ادامه داد: بر اساس روایت قوی ترتیب این سوره‌ها عبارت است از اسرا، یونس، هود، طور، بقره، است. وجوه اختلاف در آیات موسوم به تحدی خیلی زیاد است. در شمول آیه نیز اشتراک نظر نداریم و خدا افراد متفاوتی را به تحدی دعوت کرده است. همچنین در این آیات وجه تحدی مشخص نیست.

این استاد دانشگاه تصریح کرد: عالمان در این زمینه نظرات بسیار زیاد و متصادی مطرح کرده‌اند و این خود نشان می‌دهد که نظر صحیحی در این خصوص ارائه نشده و مشکلات مربوط به اعتقاد به تحدی از بین نرفته است.

وی ادامه داد: قرآن منطق تحدی را نمی‌پذیرد، و در برخی آیات از پیامبران الهی معجزاتی خواسته شده که آنها انجام نداده‌اند و خداوند اذن چنین معجزاتی را به ایشان عطا نکرده است، آیا می‌توان گفت که مشرکان و مخالفان،‌ با پیامبران تحدی کرده‌اند؟ آیات موسوم به تحدی اسلوبی برای استدلال و هدایت است.

اخوان‌مقدم در پایان گفت: هدایت و من عندالله بودن دو ویژگی قرآن است و تنها فصاحت و بلاغت ویژگی قرآن نیست. رویکرد قرآن تهذیب و تربیت است و دیگران را به سوی مسابقه‌ای سوق نمی‌دهد تا بر ایشان غلبه کند و منطق قرآن تهذیب و تربیت است و نمی‌خواهد انسان‌ها را با اجبار هدایت کند.