کد خبر: ۳۴۹۰۴۶۵

تاریخ: ۰۱ ارديبهشت ۱۳۹۵ - ۱۰:۳۵

علی(ع)؛ نمونه و الگوی کامل بشریت

گروه اندیشه: حضرت علی(ع) نخستين فرزند خانواده هاشمی است که پدر و مادر او هر دو فرزند هاشم‌اند. پدرش ابوطالب فرزند عبدالمطلب فرزند هاشم بن عبدمناف است و مادر او فاطمه دختر اسد فرزند هاشم بن عبدمناف مي‌باشد.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از اردبیل، تمام انسان‌ها در زندگی خويش از فراز و نشيب برخوردارند و با مشکلات مختلفی مواجهند. افراد معمولا در برخورد با مشکل دچار ضعف و ناتوانی مي‌گردند و سعی مي‌کنند با کمک و راهنمايی آشنايان درد خود را از مهلکه نجات دهند و با يافتن «الگوها» در هر زمينه‌ای و سپس تبعيت از آن، وظايف خويشتن را بخوبی انجام دهند و مشکلات و دردهای خويش را تسکين بخشند. يکی از اين اسوه‌ها پيامبراکرم(ص) است که قرآن مجيد هم اين حضرت را(1) به همين نام معرفی مي‌فرمايد. بجز رسول خدا(ص) اگر به دنبال«الگوی» ديگر و جانشين برای آن حضرت باشيم، به پيشوای بزرگی همچون مولای متقيان حضرت علی(ع) خواهيم رسيد و چه زيباست که برای پذيرش اخلاق و رفتار حسنه ايشان، زندگی پر فراز و نشيب و سراسر شگفتی آن حضرت را مرور کنيم.

کيفيت ولادت

حضرت علی(ع) نخستين فرزند خانواده هاشمی است که پدر و مادر او هر دو فرزند هاشم‌اند. پدرش ابوطالب فرزند عبدالمطلب فرزند هاشم بن عبدمناف است و مادر او فاطمه دختر اسد فرزند هاشم بن عبدمناف مي‌باشد. خاندان هاشمی از لحاخ فضائل اخلاقی و صفات عاليه انسانی در قبيله قريش و اين طايفه در طوايف عرب ، زبانزد خاص و عام بوده است . فتوت ، مروت ، شجاعت وبسياری از فضايل ديگر اختصاص به بني هاشم داشته است. يکی از اين فضيلت‌ها در مرتبه عالی در وجود مبارک حضرت علی(ع)موجود بوده است. فاطمه دختر اسد به هنگام درد زايمان راه مسجدالحرام را در پيش گرفت و خود را به ديوار کعبه نزديک ساخت و چنين گفت:«خداوندا! به تو و پيامبران و کتاب‌هايی که از طرف تو نازل شده‌اند و نيز به سخن جدم ابراهيم سازنده اين خانه ايمان راسخ دارم. پرودگارا! به پاس احترام کسی که اين خانه را ساخت، و به حق(2)  کودکی که در رحم من است، تولد اين کودک را بر من آسان فرما!» لحظه‌ای نگذشت که ديوار جنوب شرقی کعبه در برابر ديدگان عباس بن عبدالمطلب و يزيد بن تعف شکافته شد. فاطمه وارد کعبه شد و ديوار به هم پيوست. فاطمه تا سه روز در شريفترين مکان گيتی مهمان خدا بود و نوزاد خويش سه روز پس از سيزدهم رجب سي ام عام الفيل فاطمه(3) را به دنيا آورد. دختر اسد از همان شکاف ديوار که دوباره گشوده شده بود بيرون آمد و گفت: (4 )«پيامی از غيب شنيدم که نامش را «علی» بگذار».

دوران کودکي

حضرت علی(ع) تا سه سالگی نزد پدر و مادرش بسر برد و از آنجا که خداوند مي‌خواست ايشان به کمالات بيشتری نائل آيد، پيامبر اکرم(ص) وی را از بدو تولد تحت تربيت غير مستقيم خود قرار داد. تا آنکه خشکسالی‌عجيبی در مکه واقع شد . ابوطالب عموی پيامبر ، با چند فرزند با هزينه سنگين زندگی روبرو شد . رسول اکرم(ص) با مشورت عموی خود عباس توافق کردند که هر يک از آنان فرزندی از ابوطالب را به نزد خود ببرند تا گشايشی  در کار ابوطالب باشد. عباس، جعفر را و پيامبر(ص) ،(5) علی(ع) را به خانه خود بردند .

به اين طريق حضرت علی(ع) به طور کامل در کنار پيامبر قرار گرفت. علی(ع) آنچنان با پيامبر(ص) همراه بود، حتی هرگاه پيامبر از شهر(6 )خارج مي شد و به کوه و بيابان مي رفت او را نيز همراه خود مي‌برد.

بعثت پيامبر(ص) و حضرت علی(ع)

شکی نيست که سبقت در کارهای خير نوعی امتياز و فضيلت است . و خداونددر آيات بسياری  بندگانش را به انجام آنها ، و سبقت گرفتن بر يکديگر( 7 )دعوت فرموده است . از فضايل حضرت علی(ع) است که او نخستين فرد ايمان آورنده به پيامبر ( ص ) باشند. ابن ابي الحديد در اين باره مي گويد : بدان که در ميان اکابر و بزرگان و متکلمين گروه " معتزله " اختلافی نيست که علي بن ابيطالب نخستين فردی است که به اسلام ايمان آورده و پيامبر خدا را تاييد کرده است .

حضرت علی(ع) نخستين ياور پيامبر(ص)

پس از وحی خدا و برگزيده شدن حضرت محمد(ص) به پيامبری و سه سال دعوت مخفيانه ، سرانجام پيک وحی فرا رسيد و فرمان دعوت همگانی داده شد. در اين ميان تنها حضرت علی(ع) مجری طرحهای پيامبر(ص) در دعوت الهيش و تنها همراه و دلسوز آن حضرت در ضيافتی بود که وی برای آشناکردن خويشاوندانش با اسلام و دعوتشان به دين خدا ترتيب داد . در همين ضيافت پيامبر(ص) از حاضران سؤوال کرد: چه کسی از شما مرا در اين راه کمک مي کند تا برادر و وصی و نماينده من در ميان شما باشد ؟ فقط علی(ع) پاسخ داد: ای پيامبر خدا ! من تو را در اين راه ياری مي کنم پيامبر(ص) بعد از سه بار تکرار سؤوال و شنيدن همان جواب فرمود : ای خويشاوندان و بستگان من ، بدانيد که علی(ع) برادر و وصی و خليفه پس از من در ميان شماست. از افتخارات ديگر حضرت علی(ع) اين است که با شجاعت کامل برای خنثی کردن توطئه مشرکان مبنی بر قتل رسول خدا(ص) در بستر ايشان خوابيد و زمينه هجرت پيامبر(ص) را آماده ساخت.

حضرت علی(ع) بعد از هجرت

بعد از هجرت حضرت علی(ع) و پيامبر(ص) به مدينه دو نمونه ازفضايل علی(ع) را بيان مي‌نمائيم:

1 - جانبازی و فداکاری در ميدان جهاد: حضور وی در 26 غزوه از 27غزوه پيامبر ( ص ) و شرکت در سريه های مختلف از افتخارات و فضايل آن حضرت است .

2 - ضبط و کتابت وحی(قرآن) کتابت وحی و تنظيم بسياری  از اسناد تاريخی و سياسی و نوشتن نامه های تبليغی  و دعوتی  از کارهای حساس و پرارج امام (ع) بود. ايشان آيات قرآن چه مکی و چه مدنی ، را ضبط مي کرد . به همين علت است که وی را از کاتبان وحی و حافظان قرآن به شمار مي آورند . در اين دوران بود که پيامبر ( ص ) فرمان اخوت و برادری مسلمانان را صادر فرمود و با حضرت علی(ع) پيمان برادری و اخوت بست و به حضرت علی(ع) فرمود:« تو برادر من در اين جهان و سرای ديگر هستی . به خدايی که مرا به حق برانگيخته است ...تو را به برادری خود انتخاب مي‌کنم، اخوتی که دامنه آن هر دو جهان ( 8 )را فرا گيرد».

حضرت علی(ع) داماد رسول اکرم(ص)

عمر و ابوبکر با مشورت با سعد معاذ رئيس قبيله اوس دريافتند جزعلی(ع) کسی  شايستگی زهرا(س) را ندارد. لذا هنگامی که علی(ع) در ميان نخلهای  باغ يکی از انصار مشغول آبياری بود موضوع را با ايشان در ميان نهادند و ايشان فرمود: دختر پيامبر(ص) مورد ميل و علاقه من است . و به سوی خانه رسول به راه افتاد.

وقتی به حضور رسول اکرم(ص) رسيد، عظمت محضر پيامبر(ص) مانع از آن شد که سخنی بگويد ، تا اينکه رسول اکرم(ص) علت رجوع ايشان را جويا شد و حضرت علی(ع) با تکيه به فضايل و تقوا و سوابق درخشان خود در اسلام فرمود:«آيا صلاح مي‌دانيد که فاطمه را در عقد من درآوريد؟» پس از موافقت حضرت زهرا(س) آن حضرت به دامادی رسول اکرم(ص) نائل آمدند .

غدير خم

پيامبر(ص) بعد از اتمام مراسم حج در آخرين سال عمر پربرکتش درراه برگشت در محلی  به نام غديرخم در نزديکی جحفه دستور توقف داد، زيرا پيک وحی  فرمان داده بود که پيامبر(ص) بايد رسالتش را به اتمام (9)برساند.

پس از نماز ظهر پيامبر(ص) بر بالای منبری از جهاز شتران رفت و فرمود:« ای مردم! نزديک است که من دعوت حق را لبيک گويم و از ميان شما بروم درباره من چه فکر مي‌کنيد ؟»، مردم گفتند:« گواهی مي دهيم که تو آيين خدا را تبليغ مي کردی» پيامبر فرمود:«آيا شما گواهی نمي‌دهيد که جز خدای يگانه ، خدايی نيست و محمد بنده خدا و پيامبر اوست ؟ »مردم گفتند: « آری، گواهی مي دهيم». سپس پيامبر(ص) دست حضرت علی(ع) را بالا گرفت و فرمود: «ای مردم ! در نزد مؤمنان سزاوارتر از خودشان کيست ؟» مردم گفتند «خداوند و پيامبر او بهتر مي دانند.» سپس پيامبر فرموند: « ای مردم ! هر کس من مولا و رهبر او هستم ، علی هم مولا و رهبر اوست» و اين جمله را سه بار تکرار فرمودند. بعد مردم اين انتخاب را به حضرت علی(ع) تبريک گفتند و با وی بيعت نمودند.

حضرت علی(ع) بعد از رحلت رسول اکرم(ص)

پس از رحلت رسول اکرم (ص) به علت شرايط خاصی که بوجود آمده بود،حضرت علی(ع) از صحنه اجتماع کناره گرفت و سکوت اختيار کرد. نه در جهادی شرکت مي کرد و نه در اجتماع به طور رسمی سخن مي‌گفت. شمشير در نيام کرد و به وظايف فردی و سازندگی افراد مي پرداخت .

فعاليت‌های امام در اين دوران به طور خلاصه اينگونه است:

1 - عبادت خدا آنهم در شان حضرت علی(ع)

2 - تفسير قرآن و حل مسائل دينی و فتوای حکم حوادثی که در طول 23سال زندگی پيامبر(ص) مشابه نداشت .

3 - پاسخ به پرسشهای دانشمندان ملل و شهرهای ديگر .

4 - بيان حکم بسياری از رويدادهای نوظهور که در اسلام سابقه نداشت.

5 - حل مسائل هنگامی  که دستگاه خلافت در مسائل سياسی و پاره ای از مشکلات با بن بست روبرو مي شد .

6 - تربيت و پرورش گروهی که از ضمير پاک و روح آماده ، برای سير و سلوک برخوردار هستند .

7 - کار و کوشش برای  تامين زندگی بسياری از بينوايان و درماندگان تا آنجاکه با دست خويش باغ احداث مي کرد و قنات استخراج مي نمود و سپس آنها را در راه خدا وقف مي نمود.

خلافت حضرت علی(ع)

در زمان خلافت حضرت علی(ع) جنگهای فراوانی  رخ داد از جمله صفين ، جمل و نهروان که هر يک پيامدهای خاصی به دنبال داشت .

شهادت امام علی(ع)

بعد از جنگ نهروان و سرکوب خوارج برخی از خوارج از جمله عبدالرحمان بن ملجم مرادی ، و برک بن عبدالله تميمی و عمروبن بکر تميمی در يکی از شب‌ها گرد هم آمدند و اوضاع آن روز و خونريزي‌ها و جنگ‌های داخلی را بررسی کردند و از نهروان و کشتگان خود ياد کردند و سرانجام به اين نتيجه رسيدند که باعث اين خونريزی  و برادرکشی حضرت علی(ع) و معاويه وعمروعاص است. و اگر اين سه نفر از ميان برداشته شوند ، مسلمانان تکليف خود را خواهند دانست. سپس با هم پيمان بستند که هر يک از آنان متعهد کشتن يکی از سه نفر گردد .

ابن ملجم متعهد قتل امام علی(ع) شد و در شب نوزدهم ماه رمضان همراه چند نفر در مسجد کوفه نشستند . آن شب حضرت علی(ع) در خانه دخترش مهمان بودند و از واقعه صبح با خبر بودند ، وقتی موضوع را با دخترش در ميان نهاد ، ام کلثوم گفت : فردا جعده را به مسجد بفرستيد.

حضرت علی(ع) فرمود: از قضای الهی نمي‌توان گريخت. آنگاه کمربند خود را محکم بست و در حالی که اين دو بيت را زمزمه مي‌کرد عازم مسجد شد. کمر خود را برای مرگ محکم ببند، زيرا مرگ تو را ملاقات خواهدکرد و از مرگ، آنگاه که به سرای تو درآيد (10) جزع و فرياد مکن.

ابن ملجم در حالی  که حضرت علی(ع) در سجده بودند، ضربتی بر فرق مبارک آن حضرت وارد ساخت. خون از سر حضرتش در محراب جاری شد و محاسن (11 ) شريفش را رنگين کرد. در اين حال آن حضرت فرمود : « فزت و رب الکعبه » به خدای کعبه سوگند که رستگار شدم سپس آيه 55سوره طه را تلاوت فرمود: «شما را از خاک آفريديم و در آن باز مي‌گردانيم و بار ديگر از آن(12) بيرونتان مي‌آوريم».

حضرت علی(ع) در واپسين لحظات زندگی نيز به فکر صلاح و سعادت مردم بود و به فرزندان و بستگان و تمام مسلمانان چنين وصيت فرمود:«شما را به پرهيزکاری  سفارش مي کنم و به اينکه کارهای خود را منظم کنيد و اينکه همواره در فکر اصلاح بين مسلمانان باشيد. يتيمان را فراموش نکنيد،حقوق همسايگان را مراعات کنيد. قرآن را برنامه ی عملی خود قرار دهيد. نماز را بسيار گرامی بداريد که ستون دين شماست ».

حضرت علی(ع) در 21ماه رمضان به شهادت رسيد و در نجف اشرف به خاک سپرده شد و مزارش ميعادگاه عاشقان حق و حقيقت شد.

تهیه و تنظیم یادداشت از: ابراهیم عزیززاده- خبرنگار ایکنا

منابع و ماخذ:

- سوره احزاب ، آيه 21. ( 1 )

- فروغ ولايت ، ص 35( کشف الغمه ، ج 1 ، ص 90) . ( 2 )

- آفتاب ولايت، ص 19( الخرائج و الجرائح ، ج 1 ، ص 171، ش 1 ) . ( 3 )

- آفتاب ولايت، ص 19( بحارالانوار ، ج 35، ص 18) . ( 4 )

- فروغ ولايت، ص 37( سيره ابن هشام ، ج 1 ، ص 236) . ( 5 )

- فروغ ولايت، ص 38 ( 6 )

- آفتاب ولايت، ص 131( سوره بقره ، آيه 148) . ( 7 )

- فروغ ولايت، ص 86( مستدرک حاکم ، ج 3 ، ص 14، استيعاب ، ج 3 ، ( 8 ) ص 35)

- فروغ ولايت، ص 141( سوره مائده ، آيه 67) ( 9 )

- فروغ ولايت، ص 697 ( 10 )

- فروغ ولايت، ص 697( بحارالانوار ، نقل از مالی ، ج 9 ، ص 650) ( 11)

- فروغ ولايت، ص 697 ( 12 )