کد خبر: ۳۵۶۶۵۱۲

تاریخ: ۰۶ بهمن ۱۳۹۵ - ۰۸:۰۰

آینده‌نگرى و پیش‏‌بینى‌هاى قرآن

آموزشها، پندها، خبرها، قصّه‏ ها و حکمتهاى قرآن، به زمان نزول، عصر جاهلى و یا به تاریخ گذشته اختصاص ندارد، بلکه هر یک از آنها، در مواردى سخن از آینده نیز به میان آورده است.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا)، شفقنا نوشت: آموزشها، پندها، خبرها، قصّه‏ ها و حکمتهاى قرآن، به زمان نزول، عصر جاهلى و یا به تاریخ گذشته اختصاص ندارد، بلکه هر یک از آنها، در مواردى سخن از آینده نیز به میان آورده و حقایقى را پیشگویى نموده است که آنها را در مجموع به دو قسمت عمده مى ‏توان تقسیم کرد:
۱- پیشگویی هایى که تاکنون یا محقّق نشده یا بتدریج در حال تحقّق است.
۲- پیشگویی هایى که بخش عظیمى از آنها در حوزه قرآن کریم، در زمان خود پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله یا اندکى پس از وى به کرسى حقیقت نشسته است و تنها در زمان نزول قرآن، یا مدّتى پس از آن پیشگویى محسوب مى‏ شده و بعدها در بستر تاریخ آرمیده و از مسائل مهمّ تاریخى گشته است.
آینده نگرى و پیش‏بینى ‏هاى قرآن، چه از نوع اول، چه از نوع دوم، اختصاص به بُعد خاصّى ندارد، بلکه داراى ابعاد مختلف و آفاق گسترده است که هر کدام باید بطور مستقل مورد بحث و بررسى قرار گیرد؛ چرا که برخى از آنها در بُعد نظامى و سیاسى است برخى مربوط به اوضاع پیروان آیین ‏هاى یهود و مسیحیّت است و برخى دیگر بُعد جامعه ‏شناسى دارد و آینده را از نظر سیاسى و اجتماعى و چگونگى‏ تحقّق «جامعه برین و ایده ‏آل» بررسى مى ‏کند. ما در این درسها، تنها به سلسله پیشگویی هایى مى ‏پردازیم که تحقق آنها در گذشته، جهان اسلام و جامعه مسلمین را متحوّل ساخته و یا در آینده سبب تحول و تغییرات بنیادین تاریخ بشریت خواهد بود.
۱- استمرار نسل محمد صلى الله علیه و آله‏
از پیشگویی هاى تاریخى قرآن استمرار نسل پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و زیاد شدن فرزندان وى در سراسر گیتى است؛ هنگامى که قاسم و عبداللَّه دو فرزند رسول خدا صلى الله علیه و آله از دنیا رفتند برخى از دشمنان کینه ‏توز اسلام همانند «عاص بن وائل» به پیامبر خدا زخم زبان زده گفتند:
محمّد «ابتر» است، یعنى اولاد ذکور ندارد و اگر وفات یابد، اثرى از وى نمى ‏ماند و نامش از صفحه روزگار محو مى‏شود. خداوند در ردّ این تفکّر، سوره «کوثر» را نازل کرد و فرمود:
«إنَّا أَعْطَیْناکَ الْکَوْثَرَ»: ما به تو کوثر [خیر و برکت فراوان‏] عطا کردیم.(کوثر، ۱)
کوثر به ‏معناى خیر کثیر و برکت فراوان است و یکى از مصداقهاى آن وجود فاطمه زهرا علیها السلام است که خداوند اعطاى آن را به پیامبر نوید مى ‏دهد و پس از مدتى این وجود پربرکت متولّد مى‏ شود و وعده خداوند تحقق مى ‏یابد زیرا او تنها دختر رسول خدا بود که فرزندان کثیرى از او پدید آمدند و پس از پیامبر، مکتب نوبنیادش را تحکیم بخشیدند، معارف آن را گسترش دادند و اسلام را از آفات حفظ کردند. نه ‏تنها امامان معصوم بلکه میلیونها نفر از فرزندان او در سراسر جهان پخش شده ‏اند. قرآن، از طرف دیگر پیشگویى مى‏ کند که نسل دشمنان اسلام منقرض مى ‏شود و نشانه ‏اى از خاندان آنها باقى نخواهد ماند:
«إِنَّ شانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ»: به یقین بدخواه تو بریده نسل است.(کوثر، ۳)
این دو پیشگویى اندکى بعد تحقق یافت در حدى که امروزه براى همه ملموس است چنانکه فخر رازى مى‏ گوید:
«این سوره به‏ عنوان ردّ بر کسانى نازل شده که عدم وجود اولاد را بر پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله ایراد مى‏ گرفتند، بنابراین معناى سوره این است که خداوند به او نسلى مى‏ دهد که در طول زمان باقى مى ‏ماند. [امّا] ببین که چه اندازه از اهل بیت را شهید کردند در عین حال جهان مملو از آنهاست، این در حالى است که از بنى امیّه [به‏ عنوان نمونه‏ اى از دشمنان اسلام‏] شخص قابل ذکرى در دنیا باقى نماند و نیز بنگر که چقدر از علماى بزرگ در میان آنهاست، مانند [امام‏] باقر و [امام‏] صادق علیهم السلام و [امام‏] رضا علیه السلام و نفس زکیّه».
صاحب المیزان مى‏ نویسد:
«منظور از کوثر، تنها و تنها کثرت ذریّه ‏اى است که خداوند به آن حضرت ارزانى داشته و برکتى است که در نسل او قرار داده است … و خالى از این دلالت، نیست که فرزندان فاطمه علیها السلام ذرّیه رسول خدا صلى الله علیه و آله هستند و این خود یکى از خبرهاى غیبى قرآن کریم است. چون همانطور که مى ‏بینیم خداوند بعد از درگذشت آن حضرت، برکتى در نسل او قرار داد بطورى که در همه عالم هیچ نسلى معادل آن، دیده نمى‏ شود، آن هم با این همه بلاها که بر سر ذریّه آن حضرت آوردند و گروه گروه از آنان را کُشتند!»
۲- بازگشت فاتحانه‏
از دیگر پیشگویی هاى قرآن، برگشت رسول خدا به شهر مکّه است؛ پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله مدتى که در مکّه بود با وجود خویشاوندان زیاد در اثر آزار بى ‏شمار قریش، نتوانست در این شهر به ترویج آیین خود بپردازد. به ناچار همانند یاران خود، مکّه را ترک گفت و شبانه به مدینه هجرت نمود. در این موقعیت حسّاس، مردمان مکه و مسلمانان، استمرار رسالت را براى پیامبر ناممکن مى ‏دانستند، درهاى رسالت را مسدود و مأموریّت پیامبر را پایان یافته تلقّى مى ‏کردند.
از طرفى پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله مشتاق بود زمینه براى تبیین آیات قرآن که بتدریج در حال نزول بود، آماده شود و بتواند رسالت خود را انجام دهد. و نیز از این که مردم مکّه تن به رسالت وى نمى ‏دادند نگران و دورى از حرم امن الهى بر او ناگوار بود. با جمود فکرى و جوّ خفقان حاکم بر این شهر، باور کردنى نبود که آیین اسلام به سرعت رونق یابد و مردم حجاز نبوت محمّد صلى الله علیه و آله را بپذیرند و پیامبر دوباره و به سلامت و عزّت به مکّه برگردد و به مکتبش رونق بخشد، در چنین شرایطى، خداوند با نزول آیه ‏اى برگشت پیروزمندانه او را به مکّه، نوید داد و از نگرانى رهایى بخشید:
«انَّ الَّذى‏ فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرادُّکَ الى‏ مَعادٍ»: براستى آن کس که [قرائت، تبلیغ و عمل به‏] قرآن را برایت واجب کرده است به یقین تو را به وعده ‏گاهت باز مى‏ گرداند.(قصص، ۸۵)
بافت آیه و جوّ حاکم بر سوره که در مورد نجات حضرت موسى و بنى اسرائیل از فرعونیان است، این معنا را مى‏ رساند که پیروان محمّد صلى الله علیه و آله نیز چون قوم موسى‏ علیه السلام در امنیّت کامل، به‏ جایگاه اولیه و میعادگاه رسالت «مکّه مکرّمه» بازخواهند گشت و از غُربت و ستم زدگى نجات یافته و موقعیّت اجتماعى و سیاسى خواهند یافت. خداوند با این داستان، «می ‏خواهد (نه تنها به پیامبر بلکه) به همه مؤمنان وعده ‏اى نیکو دهد که به ‏زودى از فتنه‏ ها و شدائد و عسرت و سختى که اکنون گرفتارش هستند نجاتشان داده و دینشان را بر همه ادیان برترى مى‏بخشد و آنان را بعد از آنکه در زمین جایى نداشتند، مکنت می ‏دهد».
تحقّق پیشگویى‏ این پیشگویى تاریخى پس از هشت سال تحقق یافت و پیامبر همراه ده‏ هزار نفر با فتح و پیروزى و درحالى به مکّه برگشت که پایه ‏هاى دینش محکم و ارکان ملتش مستحکم‏ شده بود. بتهاى مکّه را شکست و بنیان شرک را ویران ساخت و مؤمنان وارث آن سرزمین شدند درحالى که از آنجا با ذلّت و خوارى بیرون گشته بودند.»
۳. شکست و پیروزى روم‏
شکست و پیروزى روم، از پیشگویی هاى قرآن کریم است که در صدر اسلام با کمال صراحت و اطمینان ابراز شده و پس از مدّتى تحقق یافته و امروزه از وقایع مهم تاریخى محسوب می ‏شود:
«غُلِبَتِ الرُّومُ فى‏ ادْنَى الْارْضِ وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَیَغْلِبُونَ فى‏ بِضْعِ سِنینَ لِلهِ الْامْرُ مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ بَعْدُ وَ یَوْمَئِذٍ یَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ بِنَصْرِ اللهِ».
رومیان مغلوب شدند! (و این شکست) در سرزمین نزدیکى رخ داد؛ امّا آنان پس از (این) مغلوبیّت بزودى غلبه خواهند کرد. در چند سال! همه کارها از آنِ خداست؛ چه قبل و چه بعد (این شکست و پیروزى) و در آن روز، مؤمنان به نصرت الهى خوشحال خواهند شد.(روم، ۱)
توضیح واقعه‏:
در اوائل بعثت، هنگامى که مؤمنان در مکّه در اقلیّت بودند، جنگى میان ایرانیان و رومیان درگرفت. در این نبرد ایرانیان شکست فاحشى بر رومیان وارد ساختند و تمام آسیاى صغیر (بیزانس)، مصر، انطاکیّه، دمشق، بیت ‏المقدس و فلسطین را تصرّف کردند.
مشرکان مکّه این شکست و پیروزى را به ‏عنوان شکست دین و پیروزى کفر و شرک بر توحید تلقّى کرده و دلیل بر حقّانیّت شرک خود دانستند و آن را به نفع خود تحلیل کردند و گفتند: ایرانیان به آیین شرک معتقدند و رومیان مسیحى و پاى‏بند مکتب آسمانى هستند. همانگونه که لشکر ایران بر روم غلبه کردند ما هم به زودى بر اسلام پیروز می ‏شویم.
این نوع برداشت و تحلیل سیاسى، گرچه پایه‏ اى نداشت ولى موجب تقویت روحى مشرکان و تضعیف مسلمانان می ‏شد. خداوند براى بی ‏اساس ساختن تحلیل آنها و ایجاد روح امید در مسلمانان و نیز براى اثبات معجزه بودن قرآن، این آیات را نازل و شکست قریب‏ الوقوع ایرانیان و پیروزى رومیان را که امرى ناممکن مى‏نمود، پیشگویى کرد.
قرآن، تحقّق دو امر مهمّ را در یک زمان، پیشگویى کرده است:
الف- پیروزى روم بر ایران:
و این در موقعیّتى بود که چنین احتمالى نمى ‏رفت؛ زیرا از طرفى جنگهاى ویرانگر سرزمین روم را در عمق خاکش متوقف کرده بود و همچنان بخشى از خاک آن در تصرّف ایران بود. چنانکه جمله «فى‏ ادْنَى الْارْضِ» بر آن دلالت دارد و مقصود از آن (نزدیکترین این سرزمین) مرزهاى خود روم است؛ یعنى کشورى که در درون مرزهایش شکست خورده، شکستى که امید پیروزى در آن نیست. گرچه احتمال مى ‏رود که مقصود از آن، نزدیکترین نقطه به سرزمین حجاز باشد، در این صورت نیز احتمال پیروزى نمى ‏رفت.
ب- پیروزى مسلمانان بر مشرکان مکّه:
ارزش این پیش‏بینى هنگامى روشن مى ‏شود که بدانیم مکّه در آن روز، چه موقعیّتى داشت؟ در آن ایّام، مسلمانان مکّه، در اوج ضعف و ناتوانى بودند؛ نمى ‏توانستند مراسم عبادى خود را آشکارا انجام دهند، هر روز مورد آزار و شکنجه مشرکان قرار مى‏ گرفتند. برده ‏داران مکّه، باغداران طائف و کاروان داران قریش، حاکم این دیار بودند. از سوى دیگر دنیا، بین دو قدرت تقسیم شده بود و سرنوشت ملّتها، در «قسطنطنیّه» یا در «مداین»- مرکز دو قدرت «روم» و «ایران»- تعیین مى ‏شد و سرزمین حجاز و مکّه و مدینه، در وسط این دو قدرت جهانى قرار گرفته بود.
دنیا با این قسمت جهان ارتباطى نداشت تا دریابد چه حرکت و نهضت تازه ‏اى شده ‏است.
در چنین جایى هر موج و طوفانى که پیدا بشود در صحراى تشنه این دیار فرو مى ‏رود و صدایش به جایى نمى‏ رسد. در چنین وضعى پیامبر به پیروان خود، روح امید مى ‏دمد و آنان را به نیکبختى ابدى نوید مى ‏دهد:
«… وَ یَؤْمَئِذٍ یَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ – بِنَصْرِ اللهِ ینصرُ من یشاءُ…»: و این وعده خداوند با پیروزى در جنگ «بدر» که همزمان با پیروزى روم بود محقق گردید.(روم، ۴-۵)
۴. پیروزى مسلمانان‏
در صدر اسلام سران قریش و دشمنان محمد صلى الله علیه و آله در اوج قدرت بودند و مسلمانان مکّه از نظر نفرات، تسلیحات و تدارکات (عِدّه و عُدّه) در ضعف شدید بودند و براى جنگ و پیکار هیچ‏گونه آمادگى و امکانات نداشتند. در چنین موقعیتى که راهى براى نجات جان و مال خود نمى ‏یافتند، قرآن پیروزى قریب‏ الوقوع و آینده درخشان آنان را نوید و شکست عاجل و حتمى دشمن اسلام را بشارت داد:
«امْ یَقُولُونَ نَحْنُ جَمیعٌ مُنْتَصِرٌ سَیُهْزَمُ الْجَمْعُ وَ یُوَلُّونَ الدُّبُرَ»: یا مى‏ گویند: ما جماعتى هستیم پیروزمند [ولى‏] بزودى آن جمع در هم شکسته خواهد شد و پشت کرده خواهد گریخت.(قمر، ۴۴-۴۵)
این پیشگویى پس از چند سال و بعد از هجرت پیامبر صلى الله علیه و آله در مدینه و در جنگ «بدر کبرى» تحقق یافت. خداوند مسلمانان را بطور شگفت‏ انگیز و ناباورانه بر مشرکان متّحد و بت‏پرستان منسجم مکّه پیروز نمود و مسلمانان توانستند ضربه سنگینى بر آنها وارد آورند. نکته قابل دقت اینکه آیه بطور ضمنى دلالت دارد که سرآغاز این شکست، از ناحیه خود دشمن خواهد بود و چنین هم شد زیرا که این فتح و شکست در بدر کبرى‏ ظاهر گشت و آن را خود آنها پدید آوردند ولى با یارى خداوند سر افکنده و شکست خورده برگشتند.
صاحب المیزان در این باره مى ‏نویسد:
«آیه بر این معنا دلالت دارد که این شکست و استیصال ایشان در جنگى واقع خواهد شد که خودشان [کفّار] به راه مى‏اندازند و همینطور هم شد، یعنى جنگ بدر پیش آمد و کفّار در آن حادثه شکست خوردند».
خلاصه‏:
قرآن برخى از حوادث تاریخى را پیشگویى کرده و سالها پیش، از وقوع آنها خبر داده است.
پیدایش خیر و برکت فراوان در خاندان پیامبر، تکثیر و استمرار نسل محمّد صلى الله علیه و آله و انقطاع نسل دشمنان او، از جمله آنهاست؛ قرآن کریم ازدیاد فرزندان رسول خدا را در سوره «کوثر» نوید داده بود و آن با تولّد فاطمه زهرا علیها السلام تحقق یافت. اکنون تعداد زیادى از فرزندانش در اقطار عالم پراکنده ‏اند و هر چه زمان مى‏ گذرد به تعداد آنها افزوده مى ‏شود و عکس آن نیز در مورد نسل دشمنانش صادق است و این خود از معجزه ‏هاى عینى و مشهود قرآن کریم است و از نظر جامعه ‏شناسى و فلسفه تاریخ ارزش ویژه ‏اى دارد.
خروج شبانه پیامبر صلى الله علیه و آله از مکّه و هجرت به مدینه، به ‏ظاهر نشانه شکست و محدودیت بود و هیچ روزنه ‏اى براى پیروزى به چشم نمى ‏خورد. در چنین موقعیّتى خداوند، با یک خبر غیبى به پیامبر امید مى ‏بخشد و بازگشت فاتحانه او را به مکّه معظّمه نوید مى ‏دهد. این پیش‏بینى پس از هشت سال محقق شد و پیامبر با ده ‏هزار نفر، پیروزمندانه بدانجا برگشت.
پیروزى روم شکست خورده بر کشور مقتدر ایران، در صدر اسلام از وقایع شگفت ‏آور تاریخ است که قرآن کریم آن را در اوائل بعثت و در جوّ خفقان در نقطه ‏اى دور از روابط سیاسى با جهان، پیشگویى کرد. این خبر غیبى براى مردم بعید مى‏ نمود و علائمى بر صحت آن نبود ولى همزمان با پیروزى حیرت ‏انگیز مسلمانان در بدر کبرى‏، به ‏ثمر نشست و تحقّق یافت.
قرآن پیروزى سریع مسلمانان و شکست مسلم دشمنان صدر اسلام را زمانى پیشگویى کرد که نشانه اى از نصرت آنان و شکست دشمنانشان نبود و در نظر مردم ناباور مى ‏نمود تا آنکه غزوه بدر پیش آمد و این خبر غیبى قرآن تحقّق یافت.