کد خبر: ۳۵۸۸۰۳۲

تاریخ: ۲۳ فروردين ۱۳۹۶ - ۰۸:۵۵

حجت‌الاسلام بهمنی:

تفکرات شهید صدر فراتر از زمان خود بود/ تبعات غفلت از مقاصد تفسیر موضوعی

گروه حوزه‌های علمیه: عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با بیان اینکه نظریه‌پردازی در کشور روند کندی دارد گفت: اگر با روشی که شهید صدر ایجاد کرد حرکت کرده بودیم چندین دهه جلوتر از زمان فعلی بودیم زیرا ایشان فراتر از زمان خود می‌اندیشید.

حجت‌الاسلام والمسلمین سعید بهمنی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا) با اشاره به ایام شهادت شهیدصدر به عنوان یکی از برجسته‌ترین متفکران اسلامی قرن معاصر گفت: ایشان به رغم شهادتشان در چهار دهه پیش باز هم از عالمان و متفکران معاصر خود جلوتر بوده و آینده را به روشنی می‌دیده است.

وی با اشاره به سخنان خود در همایش مطالعات بین‌رشته‌ای قرآن و علوم افزود: همان طور که بنده در این همایش مطرح کردم از صدر انقلاب اسلامی تاکنون چهار دهه طول کشیده است تا ما از مفهوم اسلامی‌سازی علوم به لزوم نظریه‌پردازی برسیم ولی مرحوم شهید صدر از چهار دهه قبل این مسئله را مطرح کرده و وارد این مقوله هم شده بودند.

بهمنی بیان کرد: ما سال‌ها بعد از انقلاب اسلامی به ضرورت اسلامی‌سازی علوم پی بردیم و به این نتیجه رسیدیم که اگر همه علوم هم الزاما اسلامی نباشند، ولی اسلام آن را امضاء کرده باشد باز هم در اسلامی‌سازی سخن گفته است.

وی ادامه داد: باید مبانی و بناها و گزاره‌های کلی علمی و جهانشمول را با اتکاء بر مبانی وحیانی تولید کنیم تا به نظام‌سازی برسیم و نظام‌سازی نیز مستلزم داشتن نظریه‌پردازی و اسلامی‌سازی علوم انسانی است از این رو چهار دهه طی شده تا به این نتیجه برسیم که برای اسلامی‌سازی نیازمند نظریه‌پردازی هستیم.

بهمنی بیان کرد: این در حالی است که مرحوم شهید صدر در زمانی که انقلاب اسلامی تازه به پیروزی رسیده بود بحث لزوم نظریه‌پردازی را عنوان کرد یعنی سه ماه بعد از انقلاب اسلامی این سخنان را عنوان کرد.

بهمنی ادامه داد: البته شهید صدر سال‌ها قبل از انقلاب اسلامی و شهادتشان یعنی در سنین جوانی در آثار خود از جمله اقتصادنا بر مسئله نظریه‌پردازی براساس تفسیر موضوعی قرآن اقدام کرده بود.

این قرآن‌پژوه اظهار کرد: ایشان نظریه استخلاف را سال‌ها قبل از انقلاب اسلامی در مقابل اومانیسم عنوان و مطرح کرد که در اومانیسم انسان در برابر سه بعد یعنی خود، طبیعت و انسان‌های دیگر قرار دارد و مسئول است زیرا اومانیسم خدا را حذف کرده است ولی در اسلام و در نظریه استخلاف انسان جانشین خداست و در برابر چهار بعد مسئول است.

بهمنی اظهار کرد: ایشان همچنین در اقتصادنا نظریات اقتصادی اسلام را تبیین کرد و در فرجام عمر خود به بحث تفسیر موضوعی پرداخت و نظریه‌پردازی روشمند قرآن بنیان را تدریس کرد.

وی با بیان اینکه شروع این کار در فروردین ماه سال 58 بود بیان کرد: ایشان از آن دوران به دنبال روشمند کردن نظریه‌پردازی قرآن بنیان بود در حالی که ما بعد از چهار دهه به ضرورت نظریه‌پردازی پی بردیم‌.

این محقق حوزه ادامه داد: طلیعه بحث نظریه‌پردازی و اسلامی‌سازی به دنبال نامه جمعی از فضلا و استادان حوزه به مقام معظم رهبری رقم خورد ولی آن طور که باید این مسئله در حوزه علمیه نهادینه نشد البته نظریه‌پردازی روندی کند و بطئی دارد اما سخن ما این است که ما بعد از چند دهه به این امر منتقل شدیم که اگر می‌خواهیم اسلامی سازی علوم را انجام دهیم راه آن نظریه‌پردازی روشمند قرآن‌بنیان است.

بهمنی با بیان اینکه کار  شهید صدر واقعا فوق‌العاده بود و ایشان حتی با نوابغ دوره ما قابل مقایسه نیست تصریح کرد: متاسفانه هیچگاه روش ایشان در نظریه‌پردازی دنبال نشد و با پرچمداری روش ایشان در بحث نظریه‌پردازی حرکت نکردیم در حالی که آن دوره شهید صدر از وضع موجود هم فراتر است.

بهمنی عنوان کرد: به تعبیر رهبر معظم انقلاب اسلامی محققان ما به جایی که انگشت شهید صدر اشاره داشت توجه نکردند در حالی که اگر آن را نقطه آغاز کار قرار داده بودیم نیازی به کسب تجربه در چند دهه نداشتیم و 40 سال جلوتر از زمان بودیم.

وی افزود: البته محققان نادری به کوشش‌های شهید صدر توجه نشان دادند ولی جریان سازی نشده است و از طرفی دچار روزمرگی نیز شده‌ایم و با دقت و عمق میراث آن شهید مورد تحقیق قرار نگرفته است.

بهمنی با بیان اینکه میان ورود به تفسیر موضوعی با نظریه‌پردازی تفاوت وجود دارد ولی برخی دقت لازم را در این مسئله ندارند اظهار کرد: کسانی هستند که در زمینه تفسیر موضوعی کار کرده و تفسیر نوشته‌اند ولی نظریه‌پردازی را نمی‌دانند یعنی عنوان تفسیر موضوعی را قبول دارند ولی با محتوا آشنا نیستند.

وی تاکید کرد: زمانی تفسیر موضوعی کارکرد مورد نظر ما در بحث تولید نظریه‌ و نظریه‌پردازی را دارد که بتواند منتج به نظریه‌پردازی شود در غیر این صورت نخواهد توانست آن چه که شهید صدر به دنبال آن بود را محقق کند.

بهمنی تصریح کرد: یکی از درس‌های زندگی آن مرحوم این است که یک محقق علاوه بر رفع نیازهای دوره خویش باید آینده‌اندیشی نیز داشته باشد.