کد خبر: ۳۵۹۵۷۲۴

تاریخ: ۱۳ ارديبهشت ۱۳۹۶ - ۱۰:۳۲

کارشناس مالی اسلامی تشریح کرد:

ضرورت‌های توجه به اوراق بهادار اسلامی قابل تمدید

گروه اقتصاد: به گفته اعتصامی، عدم وجود ثبات اقتصادی لازم و وجود ریسک نرخ سود برای سرمایه‌گذاران و بانی، عدم جذابیت اوراق تأمین مالی با سررسیدهای بلندمدت و عدم توانایی بانی یا پروژه در بازپرداخت اصل اوراق در سررسید، برخی از دلایل ضرورت پرداختن به اوراق بهادار اسلامی قابل تمدید هستند.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا)، به نقل از انجمن مالی اسلامی ایران، سید امیرحسین اعتصامی، پژوهشگر مالی اسلامی و کارشناس سازمان بورس و اوراق بهادار، در سیزدهمین نشست تخصصی انجمن مالی اسلامی ایران با موضوع «بررسی اوراق بهادار اسلامی قابل تمدید»با بیان ضرورت‌ها، روش‌ها، مزایا و اوراق قابل تمدید، به بررسی فقهی-حقوقی این اوراق پرداخت.
وی عدم وجود ثبات اقتصادی لازم و وجود ریسک نرخ سود برای سرمایه‌گذاران و بانی؛ عدم جذابیت اوراق تأمین مالی با سررسیدهای بلندمدت و عدم توانایی بانی یا پروژه در بازپرداخت اصل اوراق در سررسید را برخی از موارد ضرورت پرداخت به این اوراق دانست و در معرفی این اوراق گفت: اوراق قابل تمدید اوراقی هستند که منضم به اختیار تبعی برای دارنده آن است که سررسید اوراق را برای زمان معینی و با نرخ از پیش تعیین شده به تأخیر می‌اندازد و به دارنده آن این حق را می‌دهد که بازدهی آن دارایی را برای مدت طولانی‌تری از سررسید برای خود تمدید کند و همچنین می‌تواند به عنوان یک اوراق کوتاه مدت به اضافه یک اختیار خرید با ارزش اسمی برای خرید اوراق بلندمدت‌تر در نظر گرفته شود.
وی افزود: مزایای این اوراق شامل بهره‌مندی از نوسانات نرخ سود و بروز حساسیت کمتر در هنگام افزایش نرخ بهره کوتاه‌مدت است. این اوراق در غیاب ابزارهای پوشش ریسک مانند فروش استقراضی و قراردادهای آتی اوراق می‌توانند ابزار مناسبی برای کمک به دولت‌ها در جهت افزایش تقاضا برای اوراق بلندمدت باشند.
اعتصامی ادامه داد: همچنین اوراق بهادار اسلامی قابل تمدید به عنوان یک ضربه‌گیر برای اوراق بلندمدت در مقابل نوسانات نرخ بهره عمل می‌کنند و یک نوع مشتقه نرخ بهره محسوب می‌شوند. این اوراق این مزیت را دارند که باعث کاهش هزینه‌های نقد شوندگی برای سرمایه‌گذاران نهادی شوند و امکان اصلاح ساختار زمانی پرتفوی را فراهم آورند.
امیرحسین اعتصامی با بررسی ضرورت‌ها، روش‌ها، مزایا و ریسک‌ها و جنبه‌های فقهی و حقوقی اوراق بهادار اسلامی قابل تمدید، گفت: مبحث اوراق بهادار اسلامی قابل تمدید برای اولین بار در کشور مطرح می‌شود و لازم است از جنبه‌های مختلف در بازار ایران نیازسنجی شود.
اعتصامی گفت: بی‌ثباتی اقتصادی و ریسک نرخ سود برای سرمایه‌گذاران از یک سو و نیز عدم جذابیت اوراق تامین مالی با سررسیدهای بلندمدت از ضرورت‌های وجود اوراق بهادار اسلامی قابل تمدید است. همچنین نباید ریسک عدم توانایی در پرداخت اصل اوراق در سررسید را که به تحمیل هزینه‌های تامین مالی مجدد بر بانی و خروج سرمایه از شرکت بانی و افزایش ریسک ورشکستی می‌شود، نادیده گرفت.
این کارشناس بازارهای مالی اسلامی افزود: اوراق بهادار اسلامی قابل تمدید یک راهکار جایگزین برای سیاست به عقب انداختن بدهی‌هاست و در مورد اوراق دولتی، دولت می‌تواند بودجه سالانه خود را در ردیف تملک دارایی های مالی تعدیل کند.
اعتصامی در ادامه ریسک‌های خاص اوراق قابل تمدید را برشمرد و گفت: در این حوزه ریسک تامین مالی مجدد، خطر اخلاقی، قیمتی و کاهش انضباط مالی بانی همواره وجود دارد.
وی خاطرنشان کرد اختیار تمدید قرارداد با دارا بودن الزامات صحت قرارداد شرط است که شامل قدرت بر وفا، غرض عقلایی، عدم مخالفت با کتاب و سنت، مجهول نبودن، عدم مخالفت با مقتضای عقد باشد و نیز منجز بوده و ملازم امر حرام و مستلزم امر محال نباشد.
اعتصامی تاکید کرد: اولا شرط تمدید سررسید در اوراق، یک شرط ضمن عقد است. ثانیا شرط فعل حقوقی است. ثالثا این شرط متضمن تعدیل و یا تبدیل قراردادی است. رابعا این تعدیل و تبدیل دارای مبنای معلوم (نرخ سود) و معین (مذکور در قرارداد) است. منظور از تعدیل قراردادی یا تبدیل قراردادی ایجاد تغییر شرایط جوهری قرارداد (زمان) است. تبدیل قراردادی به معنای سقوط تعهدات قبلی و مستلزم ایجاد قراردادهای جدید است.
کارشناس مالی و اسلامی در مورد عقود شرطی دو حالت را قابل تصور دانست. حالت اول اینکه زمان از شروط اصلی عقد باشد که تبدیل قراردادی است و دیگر اینکه زمان از شروط اصلی عقد قرارداد نباشد که تعدیل قراردادی محسوب می شود.
اعتصامی در ادامه به شرایط تطبیق با ضوابط عمومی قراردادها اشاره کرد و گفت: قراردادها باید غرری و ضرری نباشد، اکل مال به باطل محسوب نشود، جزو قمار و همچنین ربوی نباشد. در قراردادهای با ماهیت دین مثل اسناد خزانه و مرابحه، تمدید قرارداد با فرض تعلق سود به اوراق با شبهه ربای جاهلی مواجه است. همچنین نمی‌توان چنین شرطی را ذیل جریمه تاخیر و با خسارت تادیه دین توجیه کرد.
وی در شرح تطبیق این اوراق با ضوابط اختصاصی قراردادها گفت: در اوراق مشارکت قابل تمدید، زمان از ارکان جوهری عقد شرکت نیست و لذا تمدید یا تعجیل ( تسریع) در سررسید تعدیل قراردادی محسوب می‌شود. در مورد اوراق اجاره قابل تمدید زمان از ارکان جوهری عقد قرارداد است و تمدید اوراق به معنای تمدید مالکیت دارندگان اوراق بر دارایی موضوع اجاره و تداوم نقش موجر برای دوره دوم است و ماهیت اوراق اجاره مالکیت مشاع بر دارایی عینی است. لذا تمدید سررسید منجر به ایجاد شبهه ربوی نخواهد شد.
در ادامه این نشست ویژگی‌های اوراق مرابحه تشریح شد. سخنران این نشست تخصصی گفت: ماهیت اوراق مرابحه، مالکیت مشاع دارایی دین است و تمدید اوراق با شبهه ربوی همراه خواهد بود و هر چند زمان از ارکان قرارداد بیع مرابحه است ولی برای تمدید سررسید اوراق مرابحه نمی‌توان از ساز و کار تبدیل قراردادی سود برد و تجدید قرارداد در این اوراق به معنای ایجاد یک مرابحه جدید است یعنی خرید نقدی و فروش نسیه‌ای همان کالا که با منطق اقتصادی و شرعی در تضاد است.
اعتصامی در مورد ویژگی‌های اوراق سلف موازی استاندارد قابل تمدید گفت: دارندگان اوراق سلف، مالکان مشاع، مال کلی فی‌الذمه است و ربوی محسوب نمی‌گردد و تمدید این اوراق بدون اختیارات خرید و فروش برای خریدار دارای صرفه اقتصادی نیست و بر اساس انتظارات آتی نرخ سود، تعدیلات در بازدهی سلف دوره دوم بر روی قیمت اعمال قراردادهای اختیار فروش و اختیار خرید منضم به اوراق اعمال خواهد شد و به منظور تمدید سررسید سلف، دارندگان اوراق با فروشنده در تحویل دارایی در سررسید دوم مصالحه می‌کنند.
کارشناس مالی و اسلامی در پایان اسناد خزانه اسلامی را مورد بررسی قرار داد و گفت: اسناد خزانه سند طلبکاری دارنده آن از دولت است و ماهیت آن دارایی دینی است و در صورتیکه به مبلغ بدهی بابت افزایش، مدت اضافه نشود، نرخ تنزیل در سررسید به شدت افزایش خواهد یافت و با منطق مالی بازده اوراق ناسازگار است و تمدید مدت دین در مقابل افزایش مبلغ بدهی در قراردادهای اسناد خزانه از مصادیق ربای جاهلی است.