کد خبر: ۳۶۸۳۵۸۹

تاریخ: ۳۰ دی ۱۳۹۶ - ۱۴:۱۵

حجت‌الاسلام مختاری عنوان کرد:

کمک شایان غزالی به حریت فکری در جهان اسلام/ فقیهی عمل‌گرا بود

گروه دانشگاه: رئیس دانشگاه مذاهب اسلامی در کنفرانس امام غزالی در اندونزی، این اندیشمند را از عوامل موثر در حریت فکری جهان اسلام دانست و گفت: او فقیهی عمل‌گرا بود و دغدغه صیانت از دین خلائق، دائم او را به تفکر، موضع‌گیری و نواندیشی وا می‌داشت.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، کنفرانس بین‌المللی «امام محمد غزالی» با همکاری دانشگاه مذاهب اسلامی ایران و بنیاد علمی فرهنگی «امانت» اندونزی و با حضور شخصیت های برجسته جهان اسلام، هیئت تقریبی دانشگاه مذاهب اسلامی و با سخنرانی حجت‌الاسلام مختاری، رئیس دانشگاه امروز شنبه، 30 دی در جاکارتا آغاز شد.

حجت‌الاسلام محمد حسین مختاری، رئیس دانشگاه مذاهب اسلامی در افتتاحیه این کنفرانس با ارائه مقاله‎ خود با عنوان «تأثیر امام محمد غزالی بر اندیشه‌های متفکران ایرانی» به بررسی ابعاد شخصیت علمی، میراث علمی و تأثیر وی بر اندیشمندان ایرانی پرداخت.

وی با بیان این که غزالی، گوهری برخاسته از مهد فرهنگ و تمدن ایران زمین است که تحول شگرفی در فرهنگ آن دیار کهن داشته است، گفت: این فیلسوف، متکلم و فقیه ایرانی سده پنجم هجری، تمام زندگی خود را صرف تحصیل علوم دینی و شرعی و نیز تزکیه و اصلاح خویش و دیگران نمود و در زمینه‌های مختلف علمی، کلامی، فقهی و اخلاقی تالیفات و تصنیفات بسیار زیادی به جامعه بشری ارائه کرده است.

غزالی جریان کلامی و فلسفی را به هم پیوست و عقلانیت را با تصوف درآمیخت

رئیس دانشگاه مذاهب اسلامی افزود: اینگونه است که غزالی مورد توجه دیگر متفکران و اندیشمندان محققان ایرانی و اسلامی قرار گرفته است و یکی از معدود عالمان تمدن اسلامی است که آثار و تفکرش مرزهای جهان اسلام را در نوردید و حتی در مغرب زمین تعدادی از آثارش از سده‌های میانه و قبل از عصر جدید مورد توجه قرار گرفت.

مختاری با اشاره به این که امام محمد غزالی، از شخصیت های برجسته علمی در تاریخ اسلام است كه افكار و آثار او، علاوه بر تأثیر در علم و سیاست زمانة خویش، در قرون پس از خود نیز مؤثر واقع شد، بیان داشت: حیات فكری او داوری های گوناگونی را طی تاریخ به خود دید؛ عالمی متألّه و متفکری که به علوم کلامی و عقلی پرداخته است. اندیشمندی که جریان کلامی و فلسفی را به هم پیوست و عقلانیت را با تصوف درآمیخت.

غزالی به حریت فکری در جهان اسلام کمک شایانی کرد

وی ادامه داد: با این اوصاف تأثیر غزالی در جهان اسلام عمیق بود و ۹۰۰ سال است که کتاب‌های او را متفکران ایرانی و اسلامی و حتی بسیاری از متفکران غربی مطالعه می‌کنند و مخالفان و موافقان زیادی هم برای خود داشته است. غزالی از آن نظر که در مقایسه فلسفه و فلاسفه قد علم کرد و اظهار داشت که از این اسم‌های پرطنین سقراط و افلاطون و ارسطو نباید ترسید، به حریت فکری در جهان اسلام کمک شایانی کرد.

استاد سطوح عالی حوزه و دانشگاه تصریح کرد:‌ بسیاری از متفکران معتقدند وقتی امام محمد غزالی با نقد اندیشه های پورسینا (ابن سینا) و تکفیر فلاسفه، به کوشش در سازش میان کلام و فقه با فلسفه در میان فقهای اهل سنت پایان داد و حتی نقد ابن رشد، این روند را دگرگون نکرد. تحولی بسیار مهم در عصر طلایی یا دوره میانه اسلام شکل گرفت که در اندیشه و رفتار بعدی فقها و مجتهدین تأثیر بسیار گذارد.

دغدغه صیانت از دین دائم غزالی را به تفكر، موضع گیری و نواندیشی وا می داشت

مختاری با بیان این مطلب که بی شک امام محمد غزالی از فقیهان بی پروا وجستجوگری است كه افكار او در پایان قرن پنجم هجری نه تنها بر روزگار خویش تأثیرگذاشت، بلكه اعصار پس از او را نیز متأثر كرد، اظهار داشت: به تعبیر برخی محققان، افكار او تا زمان ظهور صدرای شیرازیی برجامعه اسلامی سایه افكنده بود. این فقیه نا آرام شافعی و متكلم سنی مذهب لحظه ای در اندیشه و درون خود قرار نداشت و دغدغه صیانت از دین خلائق، دائم او را به تفكر، موضع گیری و نواندیشی وا می داشت. غزالی متفكر و فقیهی برج عاج نشین و در پس پرده نبود، بلكه حریم فریبای قدرت دنیوی را درك كرد و از منظر تجربه و عملگرایی، اندیشه ورزی كرد.

غزالی را به حق می توان «فقیه عملگرا» نامید

رئیس دانشگاه مذاهب اسلامی تاکید کرد: غزالی را به حق می توان «فقیه عملگرا» نامید؛ زیرا مواضع و رویكرد سیاسی او از پایگاه دین، ولی باصبغه ای واقع گرا بیان شده است.

وی با اشاره به این که غزالی یک متفکر مسئله‌ساز است و باید غزالی را در تمام آثار او خواند، تصریح کرد: درست است که غزالی با فلسفه و فلاسفه مخالفت کرد و حتی فلسفه را به زندقه و بدعت نسبت داد اما او در کتاب "تهافة الفلاسفه" صرفا یک فقیه و مفتی نیست بلکه به تحلیل قضایای فلسفه پرداخته و آن هم را به مبادی باز گردانده است. این تحلیل، فصلی از فلسفه اسلامی و در حکم تمهید راه آینده بوده است. لذا غزالی برای فیلسوفان بعد از خودش نیز ایجاد مسأله کرده و آنها را به تأمل واداشته است. به عنوان مثال در اسفار ملاصدرا می‌توان حضور غزالی را دید.

تاثیر فراوان امام غزالی در ادب فارسی، عرفان و آموزه های اخلاقی

مختاری در مقاله خود به تاثیرگذاری این شخصیت در ادب فارسی و عرفانی اشاره کرد که آن چنان که سزاوار و شایسته بود شناخته نشده است، گفت: ابوحامد غزالی از جمله شخصیت برجسته و تاثیر گذار دینی در جهان اسلام است که به عنوان متکلم و فقیه و صوفی بزرگ دنیای اهل سنت، با نگارش کتاب «احیاء علوم الدین» درحوزه آموزه های اخلاقی نیز تاثیر شگرفی برجای گذاشت و در میان متفکران ادبی فارسی زبان نیز با تالیف «کیمیای سعادت» این تاثیر ماندگارتر شد. این تاثیر در فضای مذهب شیعه نیز زمانی خود را نمایان ساخت که کتاب احیای او به نام «محجه البیضاء» به دست فیض کاشانی، عالم شیعی چیره دست در علوم نقلی و عقلی تهذیب شد. این کتاب به عنوان مهمترین کتاب اخلاقی شیعه تا کنون در محافل علمی و اخلاقی مورد توجه صاحب نظران است.

وی افزود: رویکرد عقلانی غزالی به قرآن و تفسیر و موضوعات عمدۀ کلام و الهیات اسلامی و همچنین امور روزمره زندگی مسلمانان، امور مربوط به خانواده و تعلیم و تربیت از جمله مولفه های کلیدی از غزالی است که در آثار متفکران ایرانی به شدت مورد توجه قرار گرفته است.

گفتنی است، از جمهوری اسلامی ایران حجت‌الاسلام محمدحسین مختاری، رئیس دانشگاه مذاهب اسلامی و استاد سطوح عالی حوزه و دانشگاه، آیت‌الله حسینی شاهرودی، نماینده ولی فقیه در استان کردستان و عضو مجلس خبرگان، ماموستا فائق رستمی عالم اهل سنت از استان کردستان و عضو مجلس خبرگان رهبری، دکتر ابراهیمیان و دکتر گلرو از معاونین دانشگاه مذاهب اسلامی به ارائه مقاله و سخنرانی می‎پردازند.