کد خبر: ۳۶۸۸۵۱۳

تاریخ: ۱۵ بهمن ۱۳۹۶ - ۱۶:۵۰

یادداشت:

انقلاب اسلامی و نقش آن در وحدت و بیداری اسلامی

گروه اندیشه: حجت‌الاسلام محمدحسین مختاری؛ رئیس دانشگاه مذاهب اسلامی در یادداشتی با عنوان «انقلاب اسلامی و نقش آن در وحدت و بیداری اسلامی» به نقش آفرینی انقلاب اسلامی در وحدت بین امت اسلامی پرداخته است.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا)، حجت‌الاسلام محمدحسین مختاری؛ رئیس دانشگاه مذاهب اسلامی در یادداشتی به نقش آفرینی بی‌بدیل انقلاب اسلامی در ارتقای وحدت امت اسلامی پرداخته است این یادداشت را در ادامه بخوانید.

بی‌شک انقلاب اسلامی ایران را باید به‌عنوان پدیده‌ای شگرف در جهان معاصر به شمار آورد، واقعه‌ای بزرگ که از ویژگی‌های ممتاز و متمایز با دیگر انقلاب‌های بزرگ جهان هم چون انقلاب فرانسه و انقلاب روسیه برخوردار است؛ لذا شاهدیم در انقلاب فرانسه نهاد قدرت از کلیسا به دولت منتقل شد و میوه رنسانس در بُعد سیاسی، فرهنگی و اجتماعی به بار نشست و این‌چنین ریشه مدرنیسم غربی شکل گرفت؛ از سوی دیگر انقلاب سوسیالیستی روسیه با محوریت مدرنیسم چپ که داعیه‌دار مبارزه با امپریالیسم غربی بود و تأثیرات آن حتی اروپاى شرقى، آسیا، خاورمیانه و حتی آفریقا را در نوردید با پیروزی انقلاب اسلامی ایران به عنوان مهم‌ترین انقلاب مردمی جهان، به محاق رفت و در نهایت از هم فروپاشید.

بدیهی است تأمل در ماهیت انقلاب اسلامی بیش‌ازپیش ما را به کلام نورانی امام خمینی (ره) در «اصل تغییرناپذیر نه شرقی، نه غربی»[1] رهنمون می‌سازد؛ بی‌جهت نیست که میشل فوکو فيلسوف مشهور فرانسوي و نظریه‌پرداز پسامدرنيسم که در بحبوحه پیروزی انقلاب اسلامي ايران با سفر به تهران، از نزديك شاهد وقوع انقلاب بوده است در جایی از جمله «کارل مارکس» که گفته بود «مذهب روح جهان بی‌روح است» استفاده می‌کند و در روزنامه مشهور ایتالیایی «کوریر دلا سرا»[2] می‌نویسد: «ایران روح یک جهان بی روح است، انقلاب ایران صد سال آینده جهان و غرب را نشان داده است».

از این جهت است که انقلاب اسلامی را باید مبدأ تزلزل مکاتب غربی و شرقی دانست زیرا فروپاشی شوروی و مدل حکومتی که به موزه‌های تاریخ سیاسی پیوست و نیز تضعیف شدید مدرنیته غربی؛ از جمله آثار بی‌بدیل انقلاب اسلامی ایران است که روح تازه‌ای به کالبد نیمه جان جوامع بشری به ویژه جهان اسلام دمید.

در تبیین این مهم باید به شکوه اتحاد و انسجام و تعامل بی بدیل قومیتی و مذهبی ایرانی اشاره کرد که با تبعیت از ولی فقیه جامعۀ اسلامی در مواجهه با استبداد پهلوی به پا خواست و این‌گونه با گفتمان اسلام سیاسی طومار ظلم و ستم پهلوی را درهم پیچید.

در این بین خودآگاهی مردم در انقلاب اسلامی ایران در قالب اسلام‌گرایی، غرب‌ستیزی، عدالت‌طلبی، سنت‌گرایی و مبارزه با تجدد غربی، تأکید بر عقلانیت دینی و پیوند دیانت و سیاست، به مبارزه همه جانبه با استبداد پهلوی انجامید و رفته‌رفته ﺩﺭ تاروپود ﺑﺴﻴﺎﺭﻱ ﺍﺯ ﻛﺸﻮﺭﻫﺎﻱ ﻋﺮﺑﻲ ﻭ ﺍﺳــﻼﻣﻲ ﺭﻳﺸﻪ ﺩﻭﺍنید ﻭ ﺳــﻨﮕﺮ ﻣﺤﻜﻤﻲ ﺍﺯ اسلام‌خواهی در سایۀ وحدت امت اسلامی ﺩﺭ ﻣﻨﻄﻘﻪ ایجاد شد؛ گنجینه‌ای مهم که نویدبخش صدور وحدت‌بخش گفتمان انقلاب اسلامی به دیگر کشورهای اسلامی بود؛ که به تعبیر امام (ره): «صدور اين تجربه‏ها، جز شكوفه‏هاى پيروزى و استقلال و پياده شدن احكام اسلام براى ملت‏هاى دربند نيست».[3]

گفتنی است انقلاب اسلامی ایران با بهره‌گیری از تمدن بزرگ جهانی اسلام، بازگشت به گذشته و سنت را برای حرکت به سوی آینده و تحقق پیشرفت به منصۀ ظهور رساند و این‌چنین به بازتولید بومی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت پرداخت؛ این مؤلفه راهبردی پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران به عنوان نظریۀ راهبردی در کشورهای اسلامی مورد استفاده قرار گرفت و به یک باره جوامع اسلامی با نفی مکاتب غرب و شرق، بازگشت حقیقی به اسلام را در مقولۀ بیداری اسلامی مورد توجه قرار دادند.

هم‌چنین تحقق «هویت گرایی» و ایجاد استقلال فکری و نظری در میان مسلمانان، تقریب روزافزون کشورهای اسلامی و رهایی از سرخوردگی امت اسلامی را موجب شد و وابستگی فراگیر جوامع اسلامی را به قدرت‌های غربی قطع کرد، مؤلفه‌ای مهم و کلیدی که جوامع اسلامی را به سوی وحدت فراگیر اسلامی سوق داد و جایگاه کشورهای اسلامی را در عرصه‌های جهانی ارتقا بخشید. حال آنکه مدرنیسم بر تفکیک میان سنت و هویت تأکید می‌کرد.

معناگرایی و ترویج فرهنگ اسلام نبوی از جمله مؤلفه‌های راهبردی تحت تأثیر پیروزی انقلاب اسلامی

از سوی دیگر معناگرایی و ترویج فرهنگ اسلام نبوی از جمله مؤلفه‌های راهبردی است که تحت تأثیر پیروزی انقلاب اسلامی در ساحت تقریب مذاهب اسلامی شکل گرفت لذا چرخه تأثیرگذاری فرهنگ از غرب به شرق دچار ایستایی و سکون شد و این بار جریان فرهنگ گرایی از سوی جوامع اسلامی به سمت کشورهای غربی روانه شد که آثار آن را می‌توان در موج فزایندۀ اسلام‌گرایی در غرب مشاهده کرد.

هم‌چنین تداوم سنت‌گرایی و فرهنگ گرایی در انقلاب اسلامی ایران که در سایه تعامل‌گرایی قومیتی و همزیستی مسالمت‌آمیز اقوام ایرانی محقق شد در عمل به هویت‌یابی دیگر مذاهب اسلامی در قالب وحدت جهان اسلام و تعامل‌گرایی میان مذهبی انجامید که در نهایت تعاملات میان فرهنگی در سطح جهانی رقم خورد و حتی گفتگوهای میان ادیانی در قالب گفتگوی اسلام و مسیحیت، اسلام و یهودیت...آغاز شد؛ حقیقتی انکار ناپذیر منبعث از پیروزی انقلاب اسلامی ایران که اعتراف اندیشمندان غربی هم چون «آنه ماری شمیل» و «هانری کربن» را در نیز پی داشته است.

نقش آفرینی بی‌بدیل انقلاب اسلامی در ارتقای وحدت امت اسلامی

نباید فراموش کرد ضدیت انقلاب اسلامی با آمریکا و مخالفت با پدیده جهانی شدن، موجبات بازگشت به تمدن اسلامی را تقویت کرد؛ لذا تمدن گرایی بومی و منطقه‌ای در مقابل تمدن گرایی غربی تشدید شد و زمزمه‌های بازگشت جوامع اسلامی به دوران طلایی تمدن اسلامی در امت اسلامی طنین‌انداز شد.

با این تفاسیر بهتر می‌توان به عمق نقش آفرینی بی‌بدیل انقلاب اسلامی در ارتقای وحدت امت اسلامی پی برد، دستاوردی مهم و ارزشمند که از مهندسی فرهنگی انقلاب اسلامی ایران نشأت گرفت و زمینه‌ساز ارتباطات میان فرهنگی و تقویت روز افزون وحدت و انسجام امت اسلامی شد.