کد خبر: ۳۷۰۴۹۵۲

تاریخ: ۲۳ فروردين ۱۳۹۷ - ۰۸:۵۱

یاداشت وارده/

امام کاظم(ع) و مشروعيت‌‏زدايى از خلافت عباسيان

کانون خبرنگاران نبأ ــ امامان شيعه همگى بر لزوم رعايت تقيه پافشارى كرده و مى‏‌كوشيدند تا تشكل شيعه و رهبرى آن‌‏ها را به‏‌طور پنهانى اداره و شيعيان را نيز به اين كار سفارش مى‏‌کردند؛ از اين ‏رو موضع‌‏گيرى صريحى از امام کاظم(ع) در برابر خلفاى عباسى و قيام‌‏هاى علوى گزارش نشده است. با اين وجود، ايشان در مناظره و گفت‌و‌گو با خلفاى عباسى و ديگران تلاش مى‏‌كرد از خلافت عباسيان مشروعيت‌زدايى كند.

به گزارش کانون خبرنگاران ایکنا، نبأ، حجت‌الاسلام والمسلمین احمد لطفیان، امام جمعه شهرستان نیک‌شهر سیستان و بلوچستان به مناسبت سالروز شهادت امام موسی کاظم(ع) یاداداشتی را در اختیار ایکنا قرار داد.
در این مطلب آمده است:
امام موسی کاظم(ع) پس از شهادت پدر بزرگوار خويش، امام جعفر صادق(ع) در سن ۲۰ سالگى به امامت رسيدند و مدت ۳۵ سال امامت شيعه را به‏ عهده داشتند. آن امام عزيز مستجمع جميع خصائل اخلاقى و علمى بودند و رفتار ايشان در مقابل دشمنان بسيار صبورانه و اخلاقى بود. به‏ حدى كه به ‏دليل كنترل خشم خود در مقابل رفتار نادرست دشمنان، به لقب كاظم ملقب شدند. فعاليت‏‌هاى علمى ايشان نیز در جهت حفظ و گسترش دين اسلام و تشيع علوى بسيار مهم و تأثيرگذار بود.
ايشان شاگردان و راویان حديث بسيارى را تربيت كردند و روايات متعددى از ايشان نقل شده است كه اكنون ذخيره فقه شيعى به‏ حساب مى‌‏آيد. حتى بزرگان اهل سنت به امام هفتم شيعيان به‏‌عنوان يك عالم دينى احترام مى‏‌گذاشته و همچون شيعيان به زيارت قبر ايشان مى‌‏رفته‏‌اند.
امام موسی کاظم(ع) معاصر با چهار تن از خلفاى عباسى بودند که در زمان حيات سياسى ايشان قيام‏‌هاى متعددى صورت گرفت كه آن امام عزيز وظيفه را در عدم حمايت از اين گروه‏‌ها ديده و اصل را حفظ و بقاى دين اسلام و تشيع نهاده بودند. همچنين به ‏دليل فشار سياسى‏ كه عليه ايشان اعمال مى‏‌شد، شيوه اصلى رفتار سياسى خود را بر تقيه بنا نهاده بودند و اين شيوه را نيز از نزديكان و ياران خود نيز مطالبه مى‌‏كردند. اين مصلحت‌‏انديشى آن امام بزرگوار در مقابله با دشمنان و نيز اشاعه تعاليم الهى و دينى درسى عبرت‏‌آموز براى تمام شيعيان است و نيز وظيفه و عملكرد صحيح را بر مبناى بصيرت و مصلحت تبيين مى‏‌نمايد؛ چرا كه رسالت امام در هر عصر و دوران حفظ دين و تبليغ آن بر مبناى مصالح عامه است كه آن امام بزرگوار در زمان خود اين شيوه را بهترين روش مبارزه مى‌‏دانستند و هر يك از ائمه(ع) نيز در اين زمان بر همين روش عمل مى‏‌کردند.
سرانجام هارون‌الرشيد وجود امام كاظم(ع) را تاب نياورد و بعد از دوره‌ه‏اى زندانى در زندان سندى ‌بن‌ شاهك، دستور قتل ايشان را صادر کرد و سندى بن شاهك ايشان را مسموم و در ۲۵ رجب سال ۱۸۳ ه.ق در بغداد به شهادت رساند. مرقد مطهر این امام عزيز در كاظمين زيارتگاه عاشقان و شيفتگان است.

زندگانى سياسى و اجتماعى امام كاظم(ع)
دورانى كه امام كاظم(ع) در آن زندگى مى‌‏كرد، مصادف با نخستين مرحله استبداد و ستمگرى حكام عباسى بود. اين اعمال فشار از زمان امام صادق(ع) آغاز شد و تا زمان امام رضا(ع) كه دوره خلافت مأمون بود با شدّت هرچه تمام‌‏تر ادامه يافت؛ مردم در زمان مأمون اندكى احساس امنيت سياسى كردند، ولى ديرى نپاييد كه دستگاه خلافت بد رفتارى و اعمال فشار بر مردم را دوباره از سر گرفت. فشار سياسى عباسيان در دوره‌‏اى آغاز شد كه پيش از آن امام باقر(ع) و امام صادق(ع) با تربيت شاگردان فراوان، بنيه علمى و حديثى شيعه را تقويت كرده بودند و جنبشى عظيم در ميان شيعه پديد آورده بودند. رسالت امام موسى كاظم(ع) آن بود تا در اين حركت علمى، توازن و تعادل فكرى را ميان شيعيان برقرار كنند.

مشروعيت‌‏زدايى از خلافت عباسيان در قالب مناظره‌‏هاى دينى
عصر امام كاظم(ع) دوران بسيار سختى براى شيعيان بود و در اين دوران حركت‏‌هاى اعتراض‏‌آميز متعددى از ناحيه شيعيان و علويان نسبت به خلفاى عباسى صورت گرفت كه از مهم‏‌ترين آن‏‌ها قيام حسين بن‌علی(ع) در زمان حكومت‏‌هاى عباسى و نيز جنبش يحيى و ادريس فرزندان عبدالله بود كه در زمان هارون رخ داد. در واقع مهم‏‌ترين رقيب عباسيان، علويان بودند و طبيعى بود كه حكومت، آنان را سخت تحت نظارت قرار دهد.
امامان شيعه همگى بر لزوم رعايت تقيه پافشارى كرده و مى‏‌كوشيدند تا تشكل شيعه و رهبرى آن‌‏ها را به‏‌طور پنهانى اداره کنند و شيعيان را نيز به اين كار سفارش مى‏‌کردند؛ از اين ‏رو موضع‌‏گيرى صريحى از ايشان در برابر خلفاى عباسى و قيام‌‏هاى علوى گزارش نشده است. با اين وجود، ايشان در مناظره و گفت‌و‌گو با خلفاى عباسى و ديگران تلاش مى‏‌كرد از خلافت عباسيان مشروعيت‌زدايى كند.

زندگانى علمى و اخلاقى امام كاظم(ع)
امام فعاليت‏‌هاى علمى زيادى داشتند و از ايشان روايات بسيارى نقل شده و شاگردان بزرگى را تربيت کردند. بيش از ۳۰۰۰ حديث از امام موسی کاظم(ع) گردآورى شده كه شمارى از آن‏‌ها را برخى از اصحاب اجماع روايت كرده‌‏اند. هم‏چنين وى سازمان وكالت را گسترش داد و در مناطق مختلف افرادى را به‌‏عنوان وكيل تعيين كرد. از سوى ديگر حيات ايشان هم‏زمان با بروز انشعاباتى در شيعه بود و فرقه‌‏هاى اسماعيليه، فطحيه و ناووسيه همزمان با آغاز امامت او و فرقه واقفيه پس از شهادت او شكل گرفت.
آن امام بزرگوار همچون اجداد طاهرين خود تجلى اسماء الهى و اخلاق و معنويت بود. بزرگوارى و بخشندگى آن حضرت زبانزد خاص و عام بود. به‌‏عنوان نمونه‏‌اى از صفات ايشان ابوالفرج اصفهانى مى‏‌گويد: «يحيى بن حسن برايم نقل كرد موسى بن جعفر(ع) اين‏‌گونه بود كه اگر به آن حضرت خبر مى‏‌رسيد كه مردى با آن حضرت خوب نيست و پشت سرش بدگويى مى‌‏كند، برايش كيسه‏‌اى پر از دينار مى‏‌فرستاد و در كيسه‌‏ا‌ش بين 200 تا 300 دينار وجود داشت، اين كار حضرت ضرب‏‌المثل شده بود».

انتهای پیام