کد خبر: ۳۷۱۳۷۱۵

تاریخ: ۲۲ ارديبهشت ۱۳۹۷ - ۱۸:۵۵

حجت‌الاسلام خسروپناه:

لینگز منشا تصوف را وحی می‌داند

گروه اندیشه ــ خسروپناه در همایش «بزرگداشت مارتین لینگز با بررسی آرای او در باب هنر دینی» گفت: لینگز منشا تصوف را وحی می‌داند تا عارف بتواند خود را از هر تعلقی رها سازد. عارفان از برهمنان و نوافلاطونیان بهره‌مند شده‌‌اند. از نظر ایشان تصوف سه منبع دارد، قرآن، پیامبر اکرم(ص) و قلب انسان و از آنجا که ابزار شناخت شهودی قلب است، حقیقت تصوف در هر فردی هست.

به گزارش خبرنگار ایکنا؛ همایش «بزرگداشت مارتین لینگز با بررسی آرای او در باب هنر دینی» امروز 22 اردیبهشت با سخنرانی حمیدرضا فرزان‌یار، عضو هیئت علمی موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، حجت‌الاسلام و المسلمین عبدالحسین خسروپناه، رئیس موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، غلامرضا اعوانی، عضو هیئت علمی موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، مهرداد قیومی، مترجم کتاب «هنر خط و تذهیب قرآنی» و سیدرضی موسوی‌گیلانی، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب برگزار شد.

اهمیت هنر سنتی برای لینگز

حمید‌رضا فرزان‌یار در آغاز سخنانش گفت: آثار مارتین لینگز را می‌توان به چهار دسته متافیزیکی، نقد جهان مدرن، پژوهش و ترجمه و هنر تقسیم کرد.

وی افزود: علاقه او در خصوص هنر شامل هنرهای زیادی از جمله بصری، کلامی و شعر بود. او در زندگی شخصی‌اش نیز وارد کار هنری شده بود.

فرزان‌یار تصریح کرد: لینگز در همه آثار خود همدلانه عمل کرده است. او به عنوان یک صاحب‌نظر به موضوعات می‌پرداخت. حساسیت او به هنر همراه با ارتباط دائم با هنر بود. او مدتی مسئول نسخه‌های خطی کتابخانه بریتانیا بود.

وی ادامه داد: برای او هنر سنتی اهمیت زیادی داشت و او معتقد بود با نابودی هنر سنتی بخشی از تجلیات خداوند از میان خواهد رفت.

لینگز منشا تصوف را وحی می‌داند

خسروپناه در آغاز سخنانش گفت: من در خصوص چیستی عرفان و تصوف از نظر مارتین لینگز سخن خواهم گفت. آثار گنون باعث شد تا او مسلمان شود و نام ابوبکر سراج‌الدین را برای خود انتخاب کند. ایشان سه کتاب مهم عرفانی دارد از جمله کتاب الیقین، عارف قدیس در قرن بیستم و تصوف چیست.

وی افزود: مباحث سلبی سنت‌گرایی مربوط به نقد مدرنیته است. مدرنیته به شدت کمی‌گرا، از آسمان بریده و نگاه سوبجکتیو دارد و این به بروز مشکلاتی انجامیده است.

رییس موسسه حکمت و فلسفه ایران تصریح کرد: مباحث ایجابی سنت‌گرایان در خصوص هنر و علم و سبک زندگی قدسی است. لینگز گرچه به نقد مدرنیته اشاره کرده و بیشتر به عرفان اسلامی و کارکرد آن در هنر اسلامی پرداخته است. او نشان می‌دهد چطور از عرفان اسلامی می‌توان در هنر استفاده کرد.

خسروپناه ادامه داد: از نظر او انسان از سه ساحت علمی برخودار است: علم الیقین، عین الیقین و حق الیقین و همچنین به لحاظ جهان‌شناسی ما عالم ملک، ملکوت، جبروت و الغیره یا الوهیت را داریم. مرحوم سراج‌الدین می‌خواهد بگوید اگر تنها می‌خواهید به علم الیقین بپردازید، خسارت است.

وی تصریح کرد: او معتقد بود که انسان در ساحت انسان‌شناسی باید به حق الیقین برسد و هم در ساحت جهان شناسی به عالم جبروت و الوهی برسد.

وی با بیان اینکه هنرمندی که می‌خواهد هنرش قدسی باشد باید در حوزه انسان‌شناسی سه ساحت و در حوزه هستی‌شناسی به چهار عالم اعتقاد داشته باشد، گفت: لینگز معتقد است عارفان به اسرار ملکوت آسمان علاقه‌مند هستند. این بدان خاطر است که حقیقت تصوف تلبس به صفات الهی است.

خسروپناه ادامه داد: مرحوم سراج‌الدین منشا تصوف را وحی می‌داند تا عارف بتواند خود را از هر تعلقی رها سازد. عارفان از برهمنان و نوافلاطونیان بهره‌مند شده‌‌اند. از نظر ایشان تصوف سه منبع دارد، قرآن، پیامبر اکرم(ص) و قلب انسان و از آنجا که ابزار شناخت شهودی قلب است، حقیقت تصوف در هر فردی هست.

رییس موسسه حکمت و پژوهشی حکمت و فلسفه ایران افزود: حال که انسان قلب دارد، قرآن و سنت پیامبر هم وجود دارد تا انسان به عالم اسماء و صفات سیر کند، تنها روش عبادت و بندگی با شریعتی است که شارع گفته است.

وی تصریح کرد: برخی اشکال کرده‌اند تصوف جهان‌شمول و از قید مذهب آزاد است. او به این شبهه چنین پاسخ می‌دهد که هنر مقدس جزئی است و در عین حال جهانی هم هست. از این رو ممکن است تصوف اسلامی بوده و جهان شمول هم باشد.

وی ادامه داد: گوهر واحدی در تصوف‌های اسلامی و غیر اسلامی وجود دارد. سراج‌الدین در کتاب عارف قدیس در قرن بیستم که به مرحوم شیخ احمد علوی پرداخته است، می‌گوید که ریشه اصلی تصوف را باید بر حدیث قرب نوافل دانست.

خسروپناه با بیان اینکه ممکن است کسی کتابی عرفانی بنویسد، اما غیرعرفانی زندگی کند، گفت: از نظر لینگز دریافت حقیقت تصوف از طریق این حدیث امکان‌پذیر است. اسماء و صفات الهی در چنین انسانی که به این حدیث عمل می‌کند، متجلی می‌شود.

رئیس موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران گفت: لینگز معتقد بود که وحدت وجود‌مدار اصلی همه عرفان‌هاست. وجه الله در قرآن معادل تجلی الهی در عرفان است. اگر انسان بفهمد که عین ربط الی‌الله است، همین برای او کافی است و این عین وحدت وجود است.

اسلام همه ادیان را به رسمیت شناخته است

اعوانی در آغاز سخنانش گفت: در گذشته مسئله ادیان مطرح نبوده است و مردم رفت‌وآمد چندانی با هم نداشتند و نیازی به شناخت ادیان دیگر نداشتند. روزگار امروز ما دوران شناخت ادیان است. همه ادیان اصلی در قرآن را احیا می‌کنند، در حالی که علمای ما خلاف این را می‌گویند. اسلام همه ادیان الهی را می‌شناسد. ایمان به همه کتب و رسل در قرآن واجب است و ما نباید از نظر ایمانی بین رسل تفاوت بگذاریم اما از نظر ایمانی ایمان به همه لازم است.

وی تصریح کرد: بحث در خصوص حکمت ادیان شده است، اما عرفان حکمت الهی است و آنها از دین جاویدان صحبت می‌کنند که قرآن آن را اسلام می‌خواند. بین حکمت دینی و غیر دینی ارتباطی وجود دارد.

اعوانی ادامه داد: همه ادیان دارای یک جهان‌بینی هستند. از نظر اسلام انسان کمال هستی، مظهر همه اسما الهی و مظهر اسم الله است.

وی افزود: عالم عالم کثرت و تکثر است، دین هم همین طور است، اما حجت خداوند برای بشر تمام شده است. همه ادیان برای هدایت خلق بودند، اسلام حجیت همه را قبول دارد، اما ملامت ادیان دیگر به این خاطراست که آنها دین خداوند را اقامه نمی‌کنند. نظر قرآن در خصوص همه ادیان این است که اگر آنها از سه شرط برخودار باشند، قابل قبول‌اند.

عضو هیئت علمی موسسه حکمت و فلسفه ایران گفت: او در جایی می‌گوید، من وقتی مدرسه می‌رفتم با مسئله مدرنیته برخورد کردم و مشکلاتی با آن داشتم. از نظر او انسان ذاتا دینی است و خداوند در نهاد همه انسان‌ها سرشته شده است. یکی از مشخصات لینگز این بوده است که قبل از اسلام در جستجوی دین حقیقی بوده است. او تسلط ژرفی در همه ادیان داشت و با این وجود مسلمان شد و از این رو نوشته‌هایش در خصوص اسلام عمق بسیاری دارد.

از لینگز، راه هنرمند ادامه راه پیامبر است

قیومی در آغاز سخنانش گفت: لینگز کتابی با عنوان هنر خط و تذهیب قرآنی دارد که ویراست دومی از آن سال‌ها بعد منتشر شد. وی در مقدمه این کتاب مبانی خود را می‌گوید و سپس به هنر خط قرآن، هنر تهذیب قرآن، قلم کوفی و تطور آن در مشرق، قلم نسخ و دیگر قلم‌های متصل خفی در مشرق اسلامی و دیگر قلم‌ها و قلم‌های مغرب اسلامی پرداخته است.

وی تصریح کرد: لینگر می‌گوید کلمه الله از طریق پیامبر درس‌ناخوانده در کتاب متجلی می‌کند. این عقیده او در سراسر کتاب لینگز دیده می‌شود. از نظر او کلمه خدا در قالب کتاب تجسد پیدا کرده است، از طرف دیگر عرب‌ها از نوشتن اکراه داشتند، بنابراین خط در شان کتاب خدا زیبا شده است.

وی با بیان اینکه مقام جلال ربوبی موجب پرهیز از تزئین شده است، گفت: این احتیاط وجود دارد که حداقل تزیین در قرآن وجود دارد. او از گنون نقل می‌کند که چگونه قرآن و مودب بودن در برابر آن، سرتاسر زندگی مومن را فرا می‌گیرد.

قیومی ادامه داد: ایشان هنر قدسی را ادامه وحی می‌داند. از نظر او پس از وفات هر پیامبری، بار رسالت به دوش هنرمند می‌افتد. قرآن کلمه طیبه را به شجره طیبه تشبیه کرده و بنابراین دست مذهب بر اساس قرآن باز شده است که از درخت در تزئین قرآن استفاده کند.

لینگز هنر و عرفان را ارتقادهنده تمدن‌ها می‌داند

در ادامه این نشست سیدرضی موسوی‌گیلانی، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب به سخنرانی پرداخت، وی در آغاز سخنانش گفت: لینگز معتقد به یک جریان فکری منظم بود. آنچه که در ایران با نام سنت‌گرایان می‌شناسیم، تفکری منظم و منسجم در باب مقولات متعددی در خصوص نقد مدرنیته و هنر دارند.

موسوی‌گیلانی تصریح کرد: شما می‌توانید با اندیشه‌های این بزرگان همدل نباشید، ولی این را نمی‌توانید نفی کنید که این جریان به صورت منظمی اندیشیده‌اند. از این رو یک بار می‌توان اندیشه لینگز را به صورت مستقل و یک بار بر بستر سنت‌گرایان مطالعه کرد.
وی تصریح کرد: شوان در حوزه شبه قاره‌، بروکارت و نصر در حوزه ایران و لینگز در خصوص مسلمانان در سرزمین‌های عربی مطالعاتی تخصصی داشتند.

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب با بیان اینکه لینگز و سنت‌گرایان معتقد بودند که عرفان و هنر باعث ارتقا تمدن‌ها می‌شود، گفت: سنت‌گرایان معتقدند که تمدن‌ها در حوزه عرفان و هنر با هم اشتراکاتی دارند.

موسوی‌گیلانی با بیان اینکه از نظر لینگز ادیان مختلف مانند دامنه‌های مختلف است که ما را به قله می‌رساند، گفت: این نظر در فقه و آداب دینی وجود ندارد. عرفان یک سلوک باطنی تحت نظر یک استاد است. فقه اگر پوسته دین بوده است، اما آن قدر محل توجه نبوده است که ما خصوصیت اصلی شیعه را فقه بدانیم.

وی تصریح کرد: مارتین لینگز هنر و عرفان را دو راه برای تقریب میان تمدن‌ها می‌داند. لینگز در جایی می‌گوید که ما با تکنیک و عناصر به وجود آمده توسط صنعت مخالف نیستیم، بلکه با آن نوع هستی‌شناسی مخالفیم که با ذات ادیان سر سازگاری ندارد و جایی برای هنر سنتی نمی‌بیند.

گزارش از میثم قهوه‌چیان

انتهای پیام