کد خبر: ۳۷۴۸۲۵۴

تاریخ: ۲۷ شهريور ۱۳۹۷ - ۱۷:۴۷

روایت عاشورا و ساحت سیاست در ایران امروز

گروه اندیشه ــ نوحه‌ها و مداحی‌های ما با ایده جهان‌شمول حسینی قرن‌ها فاصله دارد؛ به این دلیل که شمولیت دین را ما هنوز درک نکرده‌ایم و پیام جهانشمول عاشورا را در قالب تفسیرهای محلی خود تاویل و برساخت می‌کنیم و انتظار داریم رغبت هم ایجاد شود.

به گزارش ایکنا؛  سیدجواد میری در یکی از شبکه‌های اجتماعی نوشت: «روزنامه اعتماد درخواست یادداشت کوتاهی را در ۲۵ شهریور درباره "عاشورا" نمود و من به این پرسش، پاسخی دادم که در اینجا آن را به اشتراک می گذارم».

در بخشی از این یادداشت می‌خوانیم: «این پرسش ممکن است مطرح شود که پیام عاشورا چیست؟ به این پرسش می توان یک پاسخ قدمایی داد و گفت پیام عاشورا قیام حسین علیه یزید بود، ولی در بستر معاصر چون قدرت و نمادهای قدرت از حالت و صورت شخصی به درآمده‌اند، به این گونه دیگر نمی‌توان پاسخ داد.

به سخن دیگر، استحمار در دوران معاصر به انحاء گوناگون رخ می‌دهد و به همین دلیل پیام عاشورا را به این سادگی نمی‌توان رمزگشایی کرد. شاید بتوان گفت که پیام عاشورا در بستر معاصر بسته به "مکان اجتماعی" و "زمان جامعوی" و جایگاهی که فرد در جامعه دارد، متفاوت خواهد بود.

به زبان دیگر، سخن گفتن از رشادت و شمشیر زنی حسین و حسینیان یک بعد از این روایت است، ولی برای زن امروز یا معلولان، به عنوان مثال، این پیام نمی‌تواند در اولویت باشد، بلکه ابعاد دیگر عاشورا باید مورد بازخوانی قرار گیرد. به تعبیر رساتر، اگر عاشورا را در چارچوبی جامعه‌شناسانه مورد ارزیابی قرار دهیم، آنگاه شاخصه‌هایی چون درآمد و مذهب و دین و جنسیت و طبقه و زبان و شهرنشین یا روستانشین و عشایر بودن .... نقش مهمی در فهم ما از عاشورا و فهم کنشگران از پیامهای عاشورا خلق خواهد نمود و آنگاه محتوای یکپارچه کننده روضه ها که یادآور "عصر کشاورزی" است، برچیده خواهد شد و وجوه معاصرت به نوعی خود را در روایت‌های عاشورا نشان خواهد داد.

به عبارت دیگر، روایت یکپارچه و یکدست از عاشورا برای همه نوعی ایدئولوژی‌سازی یا فهم کاذب از عاشورا است که ساخته و پرداخته ذهن های قدمایی است و اصرار بر منابری اینچنینی ایجاد فاصله بین نسل های معاصر و عاشورا خواهد افکند. نگاهی کنید به تفسیر داستایوفسکی از مسیح که جهان را کماکان می‌لرزاند، ولی نوحه‌ها و مداحی‌های ما با ایده جهانشمول حسینی، قرنها فاصله دارد و این به این دلیل است که شمولیت دین را ما هنوز درک نکرده ایم و پیام جهانشمول عاشورا را در قالب تفسیرهای محلی خود تاویل و برساخت می کنیم و انتظار داریم رغبت هم ایجاد شود. پرسش از عاشورا پرسش از آینده دین و جایگاه انسان در هستی است و این شیوه از پرسیدن کار مداح و منبری نیست بل کار فیلسوف و متفکر است.

سید جواد میری