کد خبر: ۳۷۶۹۱۷۷

تاریخ: ۱۲ آذر ۱۳۹۷ - ۱۲:۵۳

کامران ندری:

قضاوت‌های آلوده به سیاست در بانکداری اسلامی مشکل‌آفرین است

گروه اقتصاد ــ عضو هیئت‌علمی دانشگاه امام صادق(ع) اظهار کرد: شناخت ما از مفهوم ربا به‌روز و متناسب با شرایط و مقتضیات زمانی و مکانی نیست و خلأ مباحث بنیادی، مفهومی، تئوریک و نظری در حوزه بانکداری اسلامی کاملاً جدی است و تا سایه سیاست‌زدگی بر تحلیل‌های منصفانه و صرفاً علمی حاکم است، نمی‌توانیم آسیب‌شناسی منصفانه‌ای را در این حوزه انجام دهیم.

به گزارش ایکنا، در هفته‌های اخیر شاهد اولین جلسات شورای فقهی بانک مرکزی در جایگاه قانونی و رسمی بودیم. این شورا برای سالیان متمادی دارای جایگاه مشورتی در بانک مرکزی بود و مصوبات آن ضمانت اجرایی نداشت و همین مسئله زمینه‌های انتقاد برخی اقتصاددانان و کارشناسان اقتصاد اسلامی را فراهم کرده بود. به دنبال چنین انتقاداتی و همچنین ضرورت لازم‌الاجرا شدن مصوبات شورای فقهی، در برنامه ششم توسعه تبدیل شدن شورای فقهی به یکی از ارکان بانک مرکزی مصوب شد و البته تا حدود یک سال هم این شورای جدید برپا نشده بود. اکنون این امید وجود دارد که شورای فقهی بانک مرکزی با مصوبات کارشناسی شده و همچنین نظارت بر عملکرد شرعی نظام بانکی زمینه‎های تحقق بانکداری اسلامی و همچنین رفع دغدغه شرعی مردم و علما را فراهم کند.
رسمیت یافتن شورای فقهی کمکی به رفع مشکلات بانکی نمی‌کند
کامران ندری، عضو هیئت‌علمی دانشگاه امام صادق(ع)، در گفت‌وگو با ایکنا درباره ارتقای جایگاه شورای فقهی بانک مرکزی گفت: معتقدم ارتقای جایگاه شورای فقهی و رسمیت یافتن آن در بانک مرکزی را می‌توان فی‌نفسه اقدامی مثبت قلمداد کرد، اما سخت است که مشکلات حوزه بانکداری اسلامی در ایران و همچنین مشکلات مربوط به اجرای قانون عملیات بانکی بدون ربا را به جایگاه شورای فقهی ربط دهیم.
وی ادامه داد: عوامل دیگری سبب شده‌اند که بانکداری اسلامی در کشور ما در مقایسه با سایر کشورها رشد و ترقی مورد انتظار را نداشته باشد. بنابراین بنده تردید دارم که ارتقای شکلی جایگاه شورای فقهی در بانک مرکزی بتواند به رفع این معضلات کمک چندانی کند. به نظرم نیازمند ریشه‌یابی عمیقی هستیم که چرا بانکداری اسلامی در ایران آن گونه که باید و شاید توسعه پیدا نکرده است.
بانک‌های اسلامی باید به صورت تدریجی پیشرفت کنند
ندری تأکید کرد: این در حالی است که در حوزه بانکداری از پیشگامان بودیم و اگر کشور خودمان را با مالزی مقایسه کنیم، جلوتر از آنها هم به اسلامی کردن بانک‌ها اقدام کردیم، اما به مرور زمان عقب افتادیم. بنده قبلاً درباره اینکه چرا در حوزه بانکداری اسلامی پیشرفت نکردیم و الگوی ما محدود به همان قانون عملیات بانکی بدون ربا باقی ماند و در عمل و معماری و طراحی آن پیشرفت نکردیم. پیش از این نیز دیدگاه‌هایم را بیان کرده‌ام و یکی از دلایل عدم پیشرفت قابل ملاحظه بانکداری اسلامی در ایران را سیستم یکپارچه بانکداری اسلامی می‌دانم.
مدیرگروه بانکداری اسلامی پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی بیان کرد: به نظرم باید به صورت تدریجی به سمت بانکداری اسلامی حرکت می‌کردیم و اجازه می‌دادیم بانک‌های اسلامی، فارغ از ملاحظات سیاسی، صرفاً با اصلاح روش‌های خودشان به بلوغ برسند و در فرایند تکاملی و تدریجی پیشرفت کنند. در آن صورت احتمال موفقیت ما بیشتر از شرایط کنونی خواهد بود.
رقابتی در عرصه بانکداری اسلامی در کشور وجود ندارد
وی افزود: نظام یکپارچه کنونی سبب شده است که رقابتی بین بانک‌ها در حوزه اصلاح روش‌ها نباشد و بانک‌هایی که اعتقادی به بانکداری اسلامی و اجرای این عملیات ندارند، وقتی‌ که با سایر بانک‌ها ترکیب شوند طبعاً بر آنها چیره خواهند شد و ایده اجرای صحیح بانکداری اسلامی چندان جدی گرفته نمی‌شود.
عضو هیئت‌علمی دانشگاه امام صادق(ع) گفت: عامل دیگری که در عدم موفقیت ما در حوزه بانکداری اسلامی مؤثر بوده نبود ارتباطات مناسب بین‌المللی با کشورهای اسلامی، بانک‌های اسلامی و سازمان‌هایی است که در زمینه بانکداری اسلامی مشغول فعالیت و ایده‌پردازی هستند و راهکارهای اجرایی ارائه می‌دهند و این غیبت در مجامع بین‌المللی و به نوعی عدم ارتباط علمی و تجربی با سایر بانک‌های اسلامی باعث شده که پس‌رفت کنیم و گرفتار رکودی شویم که اکنون در تئوری و عمل در حوزه بانکداری اسلامی با آن مواجه هستیم.
بی‌توجهی جدی به تئوری بانکداری اسلامی
این کارشناس اقتصاد اسلامی ادامه داد: نکته دیگری که باید به آن پرداخت که البته این مشکلات صرفاً به بانکداری اسلامی در ایران برنمی‌گردد و می‌توان به صورت عام به آن نگاه کرد، عدم توجه به تئوری و نظریه بانکداری اسلامی است؛ بانکداری اسلامی بیشتر به صورت تجربی و کاربردی پیشرفت می‌کند و مبنای تئوریکی که آن را حمایت کند وجود ندارد.
ندری افزود: می‌توان گفت گام‌های جدی که در عرصه بانکداری اسلامی برداشته شده عمدتاًَ شکلی و صوری بوده و تلاش شده است آن عملیاتی که در بازارهای مالی و به طور خاص در حوزه بانکداری در دنیا وجود دارد، از نظر ظاهری و شکلی با اصول شرعی مغایرت دارد و به گونه‌ای پیرایش شود که مغایرت با موازین شرعی به چشم نیاید. در واقع، روح عملیات بانکداری حتی در بانک‌های اسلامی همان بانک‌های متعارف است و تلاش شده فقط از نظر ظاهری لباسی اسلامی به این نوع بانکداری بپوشانیم.

بانکداری متعارف را به خوبی نشناخته‌ایم
وی اظهار کرد: از سوی دیگر به نظر می‌رسد که اکنون بانکداری اسلامی به میزان زیادی تحت تأثیر ملاحظات سیاسی قرار دارد تا اینکه بر پایه مبانی متقن علمی استوار باشد. البته این ارتباط چندانی با بانکداری اسلامی در داخل و عملکرد شورای فقهی بانک مرکزی ندارد و عمدتاًَ ایرادی است که به دانشگاهیان مربوط است. این موضوع خاص ایران هم نیست و موضوعی عام و کلی و مسئله‌ای جدی است.
عضو هیئت‌علمی دانشگاه امام صادق(ع) بیان کرد: به نظرم در تحلیل نظام بانکی متعارف و مرسوم غربی، تحلیل‌های ما از عمق چندانی برخوردار نیست و بانکداری متعارف را به خوبی نشناخته‌ایم. سرعت تحولات در این نوع بانکداری بسیار بالاست و اشکالاتی که به این نظام بانکداری مرسوم وارد بوده در طول زمان در حال رفع شدن است و ایراداتی که از بانکداری متعارف داریم مربوط به گذشته است و بسیاری از این اشکالات با ایجاد نهادها و قوانین و مقررات جدید رفع شده است.
بانکداری اسلامی در کشور تحت تأثیر ملاحظات سیاسی قرار گرفته است
مدیرگروه بانکداری اسلامی پژوهشکده پولی و بانکی با بیان اینکه شناخت کافی و کاملی از بانکداری متعارف نداریم، اظهار کرد: شناخت ما از مفهوم ربا هم به‌روز و متناسب با شرایط و مقتضیات زمانی و مکانی نیست و خلأ مباحث بنیادی، مفهومی، تئوریک و نظری در حوزه بانکداری اسلامی در کنار اشکالات دیگر کاملاً جدی است.
وی در پاسخ به این پرسش که آسیب‌شناسی مسائل مربوط به بانکداری اسلامی در ایران را چه شخص یا اشخاصی باید انجام دهند؟ تأکید کرد: باید این آسیب‌شناسی منصفانه و منطقی را به دور از ملاحظات سیاسی و تعصباتی که حاکم بر اداره کشور است انجام دهیم و بگوییم که چرا در عمل آنچه در بانک‌های ما در حال انجام است حداقل روح آن با موازین و اصول اسلامی نمی‌تواند تطابق داشته باشد.
عضو هیئت‌علمی دانشگاه امام صادق(ع) در پایان گفت: این اقدام هم برعهده دانشگاهیان است، اما همان گونه که عرض کردم تا سایه سیاست‌زدگی بر تحلیل‌های منصفانه و صرفاً علمی حاکم است، نمی‌توانیم این آسیب‌شناسی منصفانه را انجام دهیم. در این عرصه سیاست‌زدگی و تعصبات نابجا و قضاوت‌های آلوده به سیاست مشکل‌آفرین شده است.
گفت‌وگو از اکبر ابراهیمی
انتهای پیام