کد خبر: ۳۷۷۰۰۹۶

تاریخ: ۱۵ آذر ۱۳۹۷ - ۱۴:۱۲

گزارش نخستین روز نشست تخصصی شورای عالی قرآن + عکس

گروه فعالیت‌های قرآنی ــ چهاردهمین نشست دو روزه استادان، قاریان، حافظان، مؤذنان و دعاخوانان ممتاز کشور امروز با ارائه مقالات مختلف درباره دو مبحث دعا و اذان به همت شورای عالی قرآن آغاز شد.

به گزارش ایکنا؛ آیین افتتاحیه چهاردهمین نشست تخصصی شورای عالی قرآن صبح امروز، 15 آذرماه در حسینیه الزهرا(س) تهران با تلاوت سیدمصطفی حسینی از استان قزوین آغاز شد. پس از آن، سیدعلی سرابی، قائم مقام شورای عالی قرآن و رئیس نشست به تشریح برنامه‌ها پرداخت و گفت: برنامه‌های چهاردهمین نشست تخصصی استادان، قاریان، حافظان، موذنان و دعاخوانان ممتاز کشور در دو بخش انجام می‌شود. در بخش اول به موضوع «دعا» و «اذان» و در بخش دوم به جمع‌بندی کاربردی از موضوع «ترتیل»(موضوع نشست سال قبل بود) پرداخته خواهد شد.

در ادامه، سیدعباس انجام، دبیر کمیته تخصصی دعا و اذان، روند ارائه مقالات را تبیین کرد و گفت: مقالات نشست چهاردهم محصول جلسات متعدد کمیته‌های فنی و تخصصی است که از سال گذشته بدین‌سو با حضور استادان ممتاز تهیه شده است. امیدواریم برگزاری این نشست و همکاری بیش از پیش مدیران رسانه ملی به ارتقاء وضعیت تولید و پخش دعا و اذان از این رسانه بیانجامد.

اولین مقاله چهاردهمین نشست تخصصی استادان، قاریان، حافظان، مؤذنان و دعاخوانان ممتاز کشور با موضوع «جایگاه نغمات و مقامات در اذان» توسط محسن یاراحمدی ارائه شد. وی با بیان اینکه اذان از زﯾﺒﺎﺗﺮﯾﻦ ﻫﻨﺮﻫﺎی اﺳﻼﻣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺒﺎرات آن دارای ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﺑﻠﻨﺪ ﺗﻮﺣﯿﺪی و در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل ﺻﻼﺑﺘﯽ وﺻﻒ‌ﻧﺎﺷﺪﻧﯽ اﺳﺖ گفت: ﮐﻨﺎر ﻫﻢ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ اﯾﻦ دو وﯾﮋﮔﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه ﻣﺆذﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺎ ﺻﺪای ﺧﻮش اذان ﺑﺨﻮاﻧﺪ ﻫﻢ ﺑﻪ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﺑﻮدن ﻓﻀﺎی اذان ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﺪ و ﻫﻢ ﺣﺲ ﺻﻼﺑﺖ و دﻋﻮت ﺑﻪ ﻧﻤﺎز را ﺑﻪ دل‌های ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ اﻟﻘﺎ کند. اﯾﺠﺎد ﺳﺒﮏﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ اذان ﻧﯿﺰ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺮ اﯾﻦ دو وﯾﮋﮔﯽ اﺳﺖ.
یاراحمدی در ادامه پیشنهاد کرد: قاریان و مؤذنان، در ارائه اذان از ﺳﺒﮏﻫﺎی ﻟﺤﻨﯽ اﯾﺮاﻧﯽ و ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ ﺷﯿﻮهﻫﺎی ﺗﻠﻔﯿﻘﯽ و ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﻟﺤﻨﯽ ﻧﯿﺰ استفاده کنند.
در پایان، پس از اتمام ارائه مقاله، حاضران در چهاردهمین نشست، این مقاله را مورد نقد و تحلیل قرار دادند که یاراحمدی سوال‌ها و ابهام‌های حاضران درباره مطالب ارائه شده را پاسخ داد.

دومین مقاله چهاردهمین نشست تخصصی استادان، قاریان، حافظان، مؤذنان و دعاخوانان ممتاز کشور در موضوع «جایگاه صوت در اذان» بود.

نصرت‌الله(عارف) حسینی به عنوان ارائه‌دهنده مقاله دوم طی سخنانی درباره موضوع صوت در اذان گفت: صوت در اذان به دلایل مختلف دارای اهمیت فراوان و از جایگاه فوق‌العاده‌ای برخوردار است. محدودیت متن اذان و عبارات تقریباً تکراری و کوتاه، نقش تلحین و تنغیم را کمرنگ‌تر و نقش صوت را به‌خاطر امکان وجود کشش‌های خاص در اذان و همچنین تحریرهای خاص آن به‌ویژه در قفله‌های پایانی پررنگ‌تر می‌کند و از طرفی به‌خاطر شعارگونه بودن اذان و دعوت مردم به نماز و اعلان وقت نماز، داشتن صوت رسا و قوی بسیار اهمیت دارد. اگرچه اذان‌های با صداهای پایین‌تر به لحاظ ارتفاع در مقایسه با اذان‌های طبقات بالای صوتی به شرط استفاده در جایگاه خاص خودش از جمله اذان صبح قابل توجه است، اما یک صدای قوی با جنس و طنین زیبا، از نقش بسیار مهم صوت در اذان حکایت می‌کند. بررسی اذان‌های مختلف نشان می‌دهد که اذان‌های پرطرفدار اذان‌هایی هستند که دارای حس و حال خاصی هستند که در طنین صدای موذن جلوه‌گری می‌کند و صوت و نوع جنس صدای مؤذن جایگاه بروز این حس و حال است.

در این نشست با رسیدن وقت اذان ظهر به افق تهران، وحید نظریان به تلاوت آیاتی از قرآن کریم پرداخت و پس از آن، وحید وکیلی، اذان گفت.

بخش بعدی اولین روز نشست از ساعت 14:30 آغاز و تا اذان مغرب به افق تهران ادامه داشت و سومین مقاله چهاردهمین نشست تخصصی استادان، قاریان، حافظان، مؤذنان و دعاخوانان ممتاز کشور در موضوع «اقتضائات رسانه‌ای تولید و پخش اذان از صدا و سیما» توسط احمد ابوالقاسمی ارائه شد.

وی اذان را اعلام و دعوت عمومی مردم به سمت عبادت خداوند توصیف کرد و گفت: مقوله صوت و لحن در اذان خیلی مهم است. تجوید، وجه شرعی در اذان ندارد و یک هنر برای سهولت در قرائت است. صوت اذان باید در همان ثانیه‌های ابتدایی، تأثیر خود را بر شنونده بگذارد و تصویری زیبا از اذان در ذهن او ایجاد کند. موضوع تطبیق موسیقی با کلمات و کیفیت کشش‌ها بسیار مهم است و توجه به همین امر باعث کشش در کلمه الله شده است که اگر این کشش‌ها را از اذان بگیریم برای کارهای لحنی دست مؤذن بسته خواهد شد. در اذان، اشکالی ندارد که از موسیقی بومی و محلی استفاده شود.

ابوالقاسمی در باب مقوله رسانه اشاره کرد: مبحث اصلی مخاطب‌شناسی است که باید مشخص شود نیاز مخاطب چیست؟ و در این رابطه رسانه باید از مردم بازخورد بگیرد؛ چراکه با وجود کثرت شبکه‌های داخلی و برون مرزی نمی‌توان تصور کرد که برای تمام مخاطبان با سلایق مختلف، شاهد پخش یک نوع اذان باشیم. یکی از آسیب‌های محتمل در رسانه یکسان کردن سلایق مختلف است.

چهارمین مقاله چهاردهمین نشست تخصصی استادان، قاریان، حافظان، مؤذنان و دعاخوانان ممتاز کشور در موضوع «گزارش تحقیق میدانی انجام شده در مورد نگاه و ذائقه مخاطبان در ارزیابی و رتبه‌بندی اذان‌ها» توسط حسن مختاری ارائه شد.

مختاری بیان کرد: در آثار هنری همواره توجه به ذائقه مخاطبان مورد توجه هنرمندان و خالقان این آثار بوده است که این اصل در رابطه با اذان به‌عنوان یک هنر و شعار دینی که رسالت اصلی آن دعوت عموم مردم به سوی نماز است، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

وی گفت: در این مقاله، ابتدا تحقیق میدانی گسترده‌ای از اقشار مختلف مردم در مورد صدای مؤذنان، سبک و میزان تاثیرپذیری آنها از ۳۱ اذان صورت گرفته و رتبه این اذان‌ها در مؤلفه‌های صوت، سبک و خشوع معنوی مشخص شده و ضمن تحلیل فنی ساختار اذان‌ها، به واکاوی دلایل اقبال مردم به برخی از اذان‌ها پرداخته شده است. در تحلیل نظرات مخاطبان عام، به بررسی عوامل مختلف تاثیرگذار بر این نظرات، توجه شده که در این بین نقش طنین صوت به‌عنوان عنصری بسیار تاثیرگذار غیر قابل انکار است. در کنار مؤلفه‌های صوتی و لحنی، مواردی چون عوامل فرهنگی و اقلیمی، کیفیت ضبط اذان، مدت زمان اذان، سابقه ذهنی و تاریخی مخاطبان و میزان خشوع یک اذان نیز مورد بررسی قرار گرفته است.

در پایان مختاری اشاره کرد: نتایج این تحقیق می‌تواند برای مؤذنان و اساتید این حوزه برای خلق آثار جدید و مخاطب‌پسند، همچنین در نگاه متولیّان تولید و پخش اذان از رسانه، نیز در تدوین آیین‌نامه‌های مسابقات اذان مورد توجه قرار گیرد.

پنجمین مقاله چهاردهمین نشست تخصصی استادان، قاریان، حافظان، مؤذنان و دعاخوانان ممتاز کشور در موضوع «جایگاه صوت در قرائت دعا» توسط مهدی دغاغله ارائه شد. وی با بیان اینکه بی‌شک با توجه به درهم تنیدن مفهوم صوت با بعضی از مفاهیم مختلف، نمی‌توان به‌طور جزم و حتم در مورد صوت، بدون در نظر گرفتن این رابطه‌ها، اظهار نظر کرد گفت: صوت آوایی ارتباط تنگاتنگی با احساس دارد و می‌تواند حامل بعضی از ویژگی‌های عاطفی از جمله حزن و اندوه، مسرت، ترس، خشوع و … باشد. چنانچه نمی‌توان از ارتباط صوت و ملودی (لحن) چشم‌پوشی کرد این در حالی است که صوت، نه تنها مفّسر ملودی و بیان‌کننده آن است، بلکه توانمندی آن، به تبع نغمه‌های مختلف دارای فراز و نشیب است.

وی ضمن تصریح ارتباط صوت و گویش که از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ چرا که صامت‌ها و مصوت‌ها حتی در شکل‌گیری فیزیکی اندام گفتاری نیز نقش به‌سزایی دارند، افزود: فرهنگ، جفرافیا، وراثت و گرایش معنوی از عوامل مؤثر در تکوین و شکل‌گیری و حتی تأثیرگذاری صوت هستتد. مواردی که ذکر شد در قرائت همه نغمه‌های آیینی از جمله دعاخوانی قابل بحث و بررسی است.

به گزارش ایکنا؛ برنامه‌های نوبت قبل از مغرب با برگزاری کرسی تلاوت اذانگاهی با تلاوت رضا محمدپور از استان اردبیل و اذان محمدعلی عنبری از استان گیلان به پایان رسید.

بخش پایانی اولین روز نیز از ساعت 18 تا 21:30 برگزار شد.

در نوبت بعد از مغرب روز اول چهاردهمین نشست تخصصی مراسم رونمایی از تولیدات جدید شورای عالی قرآن برگزار شد و سه آلبوم مناجات فارسی با صدای حسن عبدی از استان خراسان رضوی که اشعارش از دیوان شعرای نامی کشورمان انتخاب شده با تنظیم و کارشناسی رضا روانبخش رونمایی شد. سه لوح فشرده مذکور، با نام‌های «آستان جلال»، «کیمیای بندگی» و «شکوه صیام» نامگذاری شده است. این سه لوح فشرده صوتی شامل ۲۰ اثر در قالب آواز و مناجات فارسی در استودیوی شورای عالی قرآن ضبط شده است.

ششمین مقاله چهاردهمین نشست با عنوان «جایگاه لحن بیانی و مقامی و لحن و لهجه عربی و غیر عربی در قرائت دعا» توسط رضا روانبخش از استان زنجان ارائه شد.

در این مقاله آمده است که بخش مهمی از مقوله لحن، به کیفیت ادا در اجزای تشکیل‌دهنده کلام و آواهای مربوطه باز می‌گردد. لذا در این میان مفاهیمی همچون تجوید و فرم ادا عبارات در ذهن شکل می‌گیرد. موضوع «فرم» که شاید بتوان «لهجه» را نیز از مصادیق آن دانست، بحث بسیار مهمی است که مؤلف بر این باور است که فرم و لهجه به عنوان جلوه‌ اصلی هنرهای آوایی است که مخاطبان و مستمعین را در گام اول متوجه خود می‌سازد و حتی تلقی عموم مردم از صدای زیبا و خوش نیز همانا فرم و لهجه مورد استفاده در آوازها است که موضوع مذکور حاصل سال‌ها تحقیق و پژوهش مؤلف در این باب است.

هفتمین مقاله چهاردهمین نشست تخصصی استادان، قاریان، حافظان، مؤذنان و دعاخوانان ممتاز کشور با موضوع «ویژگی‌های سبک‌های مختلف دعاخوانی و تأثیر اقتضائات فرهنگی در شکل‌گیری این سبک‌ها» توسط سیدامین میرزایی از استان اصفهان ارائه شد.

وی بیان کرد: دعاخوانیِ امروزی، علاوه بر ماهیت پرستش‌‏گرانه و فریضه‌‏گونه‌‏اش، هویتی فنی را منعکس می‏‌کند، هویتی که نشان از احساسات لطیف داعی و مؤدی را دارد و آمیختگی هنر با عبادت را به نحو شایسته‌‏ای ترسیم می‏‌کند.

میرزایی افزود: بر این اساس، شناسایی سبک‏‌های آهنگین دعاخوانی و اقتضائاتی که پیدایش این سبک‌‏ها را رقم زده‌‏اند، موضوعی لایق پژوهش است؛ زیرا آگاهی و فهمی که از این طریق حاصل می‏‌شود، می‏‌تواند معیارهای مشخصی برای میزان مطلوبیت «آمیختگی هنر با عبادت» ایجاد کند و دعاخوانی هنرمندانه را در مسیری صحیح قرار دهد. با این توصیف، معرفی صرف سبک‌‏ها، هدف غائی پژوهش پیش‌‏رو نیست، بلکه مدخلی برای شناسائی «سبک‌‏های برتر از منظر معنویت» است.

وی اظهار کرد: پژوهشگر برای حصول این منظور، به طراحی معیاری برای سنجیدن ارزش معنوی سبک‏‌ها پرداخته و با نگاهی بر وضعیت انتشار سبک‌‏های دعاخوانی در سرزمین‌‏های اسلامی، تحلیل نقاط قوت و ضعف سبک‏‌های مختلف را در کانون توجه قرار داده است. الگوهای دعاخوانی شایسته بهره‌‏برداری و بایسته‏‌های مترتب بر میراث معنوی دعاخوانی کشور نیز محورهای دیگری از این پژوهش‌‏اند که در راستای شناسائی «سبک‏‌های برتر از منظر معنویت» مطرح شده‏‌اند.

آخرین مقاله روز اول چهاردهمین نشست تخصصی استادان، قاریان، حافظان، مؤذنان و دعاخوانان ممتاز کشور در موضوع «تفاوت‌های اجرای دعا در محافل و صدا و سیما»، توسط سیدعباس انجام از استان تهران ارائه شد. در بخشی از این مقاله آمده است که با توجه به نقش اعتقادات مذهبی در بافت اجتماعی جامعه، بی‌شک یکی از مطالبات اساسی مردم از رسانه ملی توجه به این نیاز است. نظام، توجه به این مضامین را در جایگاه ویژه‌ای از سیاست‌گذاری کلان خود در برنامه‌ریزی رسانه‌ای قرار داده است. اما مطالبه حجم بالای برنامه از سوی شبکه‌های مختلف صدا و سیما و عدم دقت به انتخاب نوع این برنامه‌ها گاهی با استقبال کم مخاطبان و عدم اعتنا به این دست از برنامه‌ها، همچنین‌ گاه با تأثیرات اجتماعی پیش‌بینی نشده‌ای برخلاف منظور نظر سازندگان و سیاست‌گذاران مواجه شده است. عدم توجه به جوانب و تأثیرات این مسأله ممکن است منجر به عدم کارآمدی و تأثیرگذاری حجم زیادی از تولیدات رسانه‌ای شود.

چهاردهمین نشست تخصصی استادان، قاریان، حافظان، مؤذنان و دعاخوانان ممتاز کشور از سایت لحظه‌نگار و از رادیو قرآن پخش شد. برای مشاهده لحظه‌نگار اینجا و برای مشاهده جدول زمان‌بندی ارائه مقالات اینجا کلیک شود.

انتهای پیام