کد خبر: ۳۷۷۸۷۰۳

تاریخ: ۱۶ دی ۱۳۹۷ - ۰۷:۴۰

مدیرگروه فقه اقتصادی مرکز ائمه اطهار(ع) بیان کرد:

تبدیل نرخ سود به ماه‌شمار؛ گامی به سوی بانکداری اسلامی/ نیازمند سودهای سال‌شمار هستیم

گروه اقتصاد ــ شفیعی‌نژاد اظهار کرد: اجرای مصوبه جدید شورای پول و اعتبار مبنی بر تغییر سودهای روزشمار به ماه‌شمار و حتی در صورت امکان به سال‎شمار، می‏‌تواند مقداری ما را به بانکداری اسلامی نزدیک کند، اما در ماهیت قراردادها تفاوتی ایجاد نمی‎کند.

در روزهای اخیر شورای پول و اعتبار نرخ سودهای سپرده‌های سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت عادی را از روزشمار را به ماه‌شمار تغییر داد و این مصوبه را برای اجرا به نظام بانکی ابلاغ کرد. بدین ترتیب قرار است از این پس، به جای حداقل مانده روزانه، در محاسبه نرخ سود حداقل مانده ماهانه مبنا قرار گیرد. این مصوبه از ابتدای بهمن‌ماه جاری اجرا می‌شود. اکنون نیازمند بررسی تأثیر این موضوع بر آینده اقتصاد ایران و همچنین بانکداری اسلامی در کشور هستیم. در این زمینه با حجت‌الاسلام‌‌ والمسلمین عباس شفیعی‌نژاد، کارشناس اقتصاد اسلامی، مدیرگروه فقه اقتصادی مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) و استاد دانشگاه قم، به گفت‎وگوی تفصیلی نشستیم که متن این مصاحبه در ادامه می‎آید:

ایکنا: ابتدا دیدگاه خود را درباره این تصمیم شورای پول و اعتبار بیان کنید. به نظر شما چرا مسئولان بانک مرکزی چنین کاری انجام دادند و تغییر سودهای روزشمار به ماه‌شمار چه مزایا و معایبی دارد؟

شفیعی‎نژاد: ابتدا باید گفت که وجود سود روزشمار در سیستم بانکی مشکلی بزرگ بود. علتش هم روشن است، چراکه سپرده‎های بزرگ در اقتصاد می‎توانستند به صورت چندجانبه سود ببرند. به عبارت دیگر، بخش غیرمولد در اقتصاد ما می‎توانست صاحب سودهای کلان شود. دلیل این وضعیت این است که وقتی به مثلاً سپرده چندمیلیاردی سود روزشمار پرداخت می‌شود، اجازه می‌دهیم که وقتی برای صاحب این سپرده فرصت سرمایه‎گذاری در بخش غیرمولد، یا فرصت سفته‌بازی و خرید دلار و طلا یا مسکن پیش می‌آید، بلافاصله این پول را از حساب بانکی خودش خارج و در آن بخش غیرمولد سرمایه‌گذاری کند و سود کلانی را به دست بیاورد.

ضمن اینکه آن شخص می‎تواند همین سپرده را به کسی منتقل کند که این دلار، مسکن یا سکه را از وی خریداری کرده است. بنابراین پول را از سیستم بانکی خارج نکرده، بلکه پول دوباره وارد سیستم بانکی و در حساب شخص جدیدی وارد می‎شود و این شخص جدید که فروشنده آن موارد بوده است سود روزشمار را از آن خود خواهد کرد. با یک نگاه کلان، نگاه بانکی و نگاه اقتصادی ما هم متحمل پرداخت این سودهای روزشمار است و هم اینکه این نقدینگی به سادگی وارد بخش غیرمولد می‎شود.

به همین علت بود که بازار ارز و مسکن ما به راحتی تحت تأثیر قرار می‌گرفت و از سوی دیگر این گونه هم نبود که وقتی این پول از نظام بانکی خارج می‎شود، تکلیفی از نظام بانکی برداشته شود که دیگر سودی به این پول‎ها پرداخت نمی‎کند، بلکه صرفأ پول به حساب شخصی دیگر واریز می‎شود. اگر در نظر بگیریم که نظام بانکی ما موظف است به هزار و 400 هزار میلیارد تومان سپرده‎هایی که در این سیستم برای کسب سود سپرده‎گذاری شده، سود بدهد و سالیانه 200 و 30 هزار میلیارد تومان فقط سود به این سپرده‎ها پرداخت می‌کند، بنابراین در سیستم روزشمار این تکلیف از دوش سیستم بانکی برداشته نمی‌شد.

این پول‎ها وارد بخش‌های غیرمولد می‎شد و تخریب ایجاد می‎کرد و هم‌زمان نظام بانکی مجبور بود سود آنها را هم پرداخت کند اما تبدیل سود روزشمار به ماه‌شمار، یک قدم به جلو است و در واقع، از ورود نقدینگی به بخش‎های غیرمولد جلوگیری می‎کند. در این شرایط اگر کسی بخواهد پول خود را از بانک خارج کند، باید برای مدتی از سودی که بابت این سپرده‎ها دریافت می‎کند چشم‌پوشی کند.

در اینجا صاحب سپرده بزرگ هزینه فرصت را در نظر می‎گیرد و اگر برای وی به صرفه باشد که پول را وارد بخش غیرمولد کند چنین کاری را انجام می‎دهد و در این شرایط در یک بازه زمانی مشخصی، پرداخت سود از روی دوش نظام بانکی برداشته می‎شود.

تلقی بنده این است که اگر این روند حفظ شود و سود ماه‎شمار هم به سود سال‎شمار تبدیل شود، می‌توانیم در آینده شاهد باشیم که نظام بانکی ما به سپرده‎های کمتر از سالانه سود پرداخت نکند که این اقدام می‎تواند قدمی رو به جلو باشد اما در این زمینه یک شرط وجود دارد و آن هم اینکه اگر بخواهیم این پول‎ها به سمت تولید هدایت شود و نقدینگی وارد بخش غیرمولد در اقتصاد نشود، باید بتوانیم زمینه‎ها و بستر لازم را در بخش تولید فراهم کنیم که مهم‎ترین اقدام هم شفافیت و برداشتن موانع کسب و کار است و باید ان‎شاالله در این بخش، تحولی را ایجاد کنیم. در این شرایط این حرکت در نظام بانکی می‎تواند نقش مؤثری در اقتصاد ایران ایفا کند.

متأسفانه اقتصاد خود را جزیره‎ای اداره می‎کنیم؛ گاهی یک بخش از اقتصاد را درست می‎کنیم و مثلاً سود سپرده‎های روزشمار را به ماه‎شمار تبدیل می‎کنیم اما بدون اینکه در آن سوی ماجرا، بسترهای لازم برای هدایت نقدینگی به سمت تولید در نظر گرفته باشیم. بنابراین اگر به صورت هم‎زمان چند سیاست را به صورت ترکیبی انجام دهیم، آثار آن را در اقتصاد مشاهده خواهیم کرد و این اقدامات به رشد اقتصاد و تولید کمک خواهد کرد.

ایکنا: فارغ از مزایایی که برای اقتصاد کشور با تغییر سودها به ماه‎شمار بیان کردید، آیا در این میان سپرده‎گذاران و مخصوصاً سپرده‎گذاران خُرد ضرر نمی‎کنند و این ماجرا صرفاً به نفع نظام بانکی تمام نمی‎شود؟

شفیعی‎نژاد: به هر حال در این ماجرا هر نوع سیاستی که اتخاذ شود، عده‎ای متضرر می‎شوند و به نفع عده‌ای هم تمام خواهد شد اما در مجموع به نفع کلیت اقتصاد کشور و نه صرفاً نظام بانکی و یا افرادی خاص تمام خواهد شد، چراکه به هر حال ترکیب سپرده‎گذاران هم مهم است. حدود نود درصد سپرده‌ها مربوط به سپرده‎های درشت است و در واقع از هزار و 400 هزار میلیارد تومان سپرده، حدود هزار و 200 میلیارد آن را چنین سپرده‎هایی تشکیل می‎دهند. این سپرده‎ها هم در اقتصاد به صورت چندجانبه سود می‎برند.

آثار سودی هم که صاحبان چنین سپرده‎هایی می‎برند و نظام بانکی مجبور است به آن‌ها پرداخت کند به همه مردم تحمیل می‎شود بنابراین اقدام اخیر سیاستی یک‌طرفه و به نفع بانک و به ضرر مردم نیست، بلکه اگر منافع کلی جامعه را در نظر بگیریم، موفقیت این حرکت مشروط به این است که بستر لازم در بخش تولید و سرمایه‎گذاری را فراهم کنیم و موانع کسب و کار را از بین ببریم و شفافیت را روز به روز در اقتصاد کشور بیشتر کنیم.

در این شرایط شاهد رشد و توسعه اقتصادی خواهیم بود، وگرنه اگر این بسترها فراهم نشود، همان ده درصد از مردم ضعیف جامعه که از این سپرده‎های روزشمار سود می‎برند، با سیستم ماه‎شمار متضرر می‎شوند اما در مجموع، وقتی محاسبه هزینه و فایده می‎کنیم به نظر می‎رسد که این اقدام سیاستی رو به جلو است، به شرطی که زمینه‎های موفقیت آن هم فراهم شود.

ایکنا: با توجه به اینکه اقتصاد ایران بانک‎محور است و تاکنون توجه چندانی به رونق بازار سرمایه نشده است، به نظر شما چنین اقدامی تا چه اندازه می‎تواند باعث فرار سرمایه‎ها از نظام بانکی و حرکت آنها به سمت بازار سرمایه و تقویت این بازار شود؟

شفیعی‎نژاد: همان گونه که گفتم نباید به صورت جزیره‎ای در اقتصاد عمل کنیم. اگر تصمیمی گرفته می‎شود، باید بسترهای لازم هم در بازار سرمایه دیده شود و وقتی پول وارد بازار سرمایه می‎شود، وارد یک بخش مولد شود نه اینکه وارد یک بخش غیرمولد شود که آسیب به اقتصاد کشور را زیادتر کند. اگر تدابیر لازم برای این بخش هم اندیشیده شود، می‎تواند به رونق بازار سرمایه هم کمک کند.

به هر حال الان نقدینگی در نظام بانکی ما زیاد است و یکی از قدم‎هایی که می‏‌تواند اقتصاد را از بانک محوری به سمت بازار سرمایه‎محوری و تولید واقعی در اقتصاد ببرد، همین اقدام است اما مشروط به همان زمینه‎هایی که باید برای آن فراهم شود.

ایکنا: این سودهای روزشمار، ماه‎شمار و سال‎شمار که شما به آن اشاره کردید چه جایگاهی در اقتصاد و بانکداری اسلامی دارند و این اقدام شورای پول و اعتبار را از منظر بانکداری اسلامی چگونه می‎توان تحلیل کرد؟

شفیعی‎نژاد: در بانکداری اسلامی تمرکز ما بر صحت قراردادهاست. یک قرارداد هم زمانی صحیح است که آن سودی که در بانک به آن سپرده پرداخت می‏‌شود در قالب قرارداد صحیح شرعی و در مواجهه با بخش واقعی اقتصاد پرداخت شده باشد اما اگر این فرایند طی نشده و آن سود، غیرواقعی باشد و برای مثال، بانکی که برای پرداخت سود به سپرده‎گذاران خود با کمبود مواجه است، از سپرده‎های جدیدی پرداخت کند. در اینجا دیگر روزشمار، ماه‎شمار یا سال‌شمار تفاوتی نمی‎کند.

پرداخت سود روزشمار یا ماه‎شمار، یک فرایند پرداخت است که برای ایجاد جاذبه در سپرده‏‌گذاران شکل می‎گیرد. برای مثال این جذابیت بیشتری دارد که شما علی‎الحساب و روزشمار به سپرده‎گذار سود پرداخت کنید اما منوط به این است که پیش‏‌بینی درست و واقعی از میزان سود خود داشته باشید.

مثلاً شرکتی می‏‌گوید که می‎دانم از یک میلیارد سرمایه در گردشی که دارم می‎توانم حدود دویست میلیون تومان در سال، سود به دست بیاورم و وقتی کسی چنین پیش‌بینی داشته باشد، می‏‌تواند به گونه‎ای برنامه‎ریزی کند که این سود به صورت روزشمار یا ماه‎شمار یا سال‌شمار محاسبه شود اما در صورتی‎ که تلقی و انتظارات من از آینده تلقی دقیقی باشد. البته این فرایندی برای ایجاد جاذبه در میان سپرده‎گذاران است و تفاوت آنچنانی در میان ماهیت قراردهای اسلامی ایجاد نمی‎کند بلکه همه این سودها به صورت علی‌الحساب پرداخت می‎شود و نظام بانکی بر طبق قرارداد موظف است در انتها، محاسبه را انجام دهد و مازاد یا کسری‎ها را به نحوی جبران یا مصالحه کند.

بنابراین این اقدام در ماهیت قراردادهای اسلامی تغییری ایجاد نمی‎کند اما معتقدم سود ماه‌شمار و سال‌شمار می‎تواند واقعی‎تر باشد. به این جهت که سودی که از فعالیت واقعی اقتصاد محاسبه می‎شود گاهی در یک ماه یا حتی بیشتر و مثلاً در شش ماه یا یک سال خود را نشان می‎دهد و ممکن است آن پیش‎بینی با توجه به نوسانات شدید اقتصادی که وجود دارد، چندان پیش‌بینی واقعی نباشد تا بتوانیم سود را علی‌الحساب و روزشمار پرداخت کنیم.

به نظرم اجرای این قانون جدید و هرچه پرداخت سودها را به سمت ماه‌شمار و سال‌شمار ببریم، می‌‏تواند مقداری ما را به بانکداری اسلامی نزدیک کند اما در ماهیت قراردادها تفاوتی ایجاد نمی‎کند.

ایکنا: به نظر شما چقدر اطمینان وجود دارد که نظام بانکی این مصوبه را رعایت کند و به رقابت ناسالم میان بانک‎ها پایان داده شود؟

شفیعی‎نژاد: مسئله مهم و اساسی همین است. همیشه این تردید وجود داشته است که البته به خاطر ساختار نامناسب و رقابت ناسالمی است که در نظام بانکی وجود دارد و این تردید را در اجرای دقیق و صحیح این مصوبه وارد می‎کند. لازمه موفقیت این مصوبه، اقدام جدی بانک مرکزی و نظارت کافی است تا این اقدام عملیاتی شود، اما مجموع این حرکت به نظرم مثبت است و لازم است هم بانک مرکزی و هم دستگاه‎های نظارتی این اراده جدی را داشته باشند و هدف آنها اصلاح ساختار بانکی باشد.

گفت‎وگو از اکبر ابراهیمی
انتهای پیام