کد خبر: ۳۸۴۶۴۸۹

تاریخ: ۰۹ مهر ۱۳۹۸ - ۱۶:۱۲

واکاوی روایت سیدجواد طباطبایی از دانشگاه

نشست بازخوانی دانشگاه؛ واکاوی روایت سیدجواد طباطبایی از دانشگاه ۱۸ آبان‌ماه، در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار می‌شود.

به گزارش ایکنا؛ مهر نوشت: هم‌اندیشی درباره دانشگاه ایرانی با عنوان بازخوانی دانشگاه: واکاوی روایت سیدجواد طباطبایی از دانشگاه در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار می‌شود.

در این نشست حسن محدثی، قاسم پورحسن، محمد منصورنژاد، حسین روحانی، رحیم محمدی، نعمت الله فاضلی، محمدحسین بادامچی، محمد محمدی، آیت میرزایی، محمد علایی و سید جواد میری به ارائه سخن می‌پردازند.

این نشست شنبه ۱۸ آبان‌ماه، از ساعت ۱۰ تا ۱۹ در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برپا می‌شود.

کتاب «ملاحظات درباره دانشگاه» اثر سیدجواد طباطبایی به تازگی از سوی انتشارات مینوی خرد منتشر شد. این کتاب حاوی صور بنیادینی از نگاه طباطبایی به مسائل فرهنگی و آموزشی از دریچه پروژه تأملی درباره ایران است. این اثر را می‌توان معاصرترین کتاب طباطبایی دانست که صریح‌ترین موضع درباره سرشت و سرنوشت نهاد دانشگاه پس از انقلاب سال پنجاه و هفت را اتخاذ کرده است.

از فصل اول که دانشگاه ایرانشهر نام دارد بگذریم، فصل دوم با عنوان دانشگاه بومی و دانشگاه ایرانشهر است که طباطبایی ذیل آن دست به تبیین مقدماتی برای ارائه چارچوبی برای فهم مسائل ایران معاصر از دریچه تفکر ایرانشهری می‌زند. در همین فصل است که طباطبایی علیه نویسندگانی نظیر داود فیرحی نقد‌هایی را وارد آورده است.

در مقدمه کتاب نیز دو حمله به جلال آل‌احمد شده است.

فهرست کتاب

درآمد: نکته‌هایی درباره انتحال
فصل نخست: دانشگاه ایرانشهر
فصل دوم: دانشگاه بومی و دانشگاه ایرانشهر؛ تحلیل یک مورد
فصل سوم: خواهشا نظریه‌پردازی نکنید!
فصل چهارم: نمونه‌ای از «بومی‌سازی» در علوم اجتماعی
فصل پنجم: «تولید» علم بومی و زبان ملی
فصل ششم: کوشش‌های بی‌سابقه برای نابودی فرهنگ ملی
فصل هفتم: «اندیشه‌های سیاسی قرن بیستم» در مسلخ «سمت»
فصل هشتم: نعش بی‌جان جان لاک در دست غسالان
فصل نهم: اندر مناقب هگل به روایت کریم مجتهدی
فصل دهم: سو تفاهم با جهل
فصل یازدهم: دکان دو نبش در نشر بومی
فصل دوازدهم: ملاحظاتی درباره ترجمه اندیشه سیاسی
فصل سیزدهم: جهل دلیل نیست!
فصل چهاردهم: یک کلمه

سیدجواد میری در یادداشت کوتاهی با عنوان «ملاحظات درباره دانشگاه در روایت سید جواد طباطبایی: ظهور آنتی تز؟» در مورد این اثر نوشته است: روایت طباطبایی از دانشگاه را چگونه باید خوانش کرد؟ به نظرم این روایت را نباید صرفا نوشتاری درباره سیر تحول دانشگاه در اروپا و سپس در ایران خواند، زیرا آنچه این اثر را مورد توجه می‌کند ژانری هست که این روایت در ذیل آن قابل تامل می‌گردد و بدون فهم جغرافیای ژانر این اثر قابل فهم نخواهد بود. به نظر من، تمامی انقلاب‌های جهان مبتنی بر ایده‌ها و ایده آل‌هایی بوده اند که در روند تحولات اجتماعی تدریجا از آن‌ها فاصله گرفته اند و حتی بر ضد آن‌ها گردیده اند. به سخن دیگر، در هر انقلابی یک "ضد انقلابی" شکل می‌گیرد که در ادبیات جهانی از آن با مفهوم counter-revolutionary یاد می‌کنند که نیرو‌هایی در جامعه پیدا می‌شوند که به همان نسبت که انقلابیون از ایده‌ها و ایده آل‌های انقلاب دور می‌گردند نیرو‌های آنتی‌تزی هم بوجود می‌آیند و با نگرش‌هایی که در نظام سیاسی قدیم (Ancien Régime) وجود داشت دست به ائتلاف می‌زنند و نتیجتا "ضد انقلاب" شکل می‌گیرد.

اما مفهوم «ضد انقلاب» در ادبیات علوم اجتماعی ایران هنوز به درستی مفهومینه نشده است و تعبیر ایدیولوژیکی آن بر اذهان غلبه قویتری دارد و استفاده از این مفهوم این ذهنیت را ایجاد می‌کند که گوینده این سخن از موضع تقبیح سیاسی به بحث نظر افکنده است در حالی که بحث کاملا فنی و نظری است. به عبارت دیگر، در اینجا این مفهوم بدین معناست که ایده‌های انقلاب و ایده آل‌های انقلاب چنان از دسترس خارج شده اند که صورت بندی نظام سیاسی قدیم مطلوب‌تر و مشروع‌تر جلوه می‌کند و مثلا ایده مشارکت در قدرت بر اساس اراده مشترک ملت یک مفهوم زشت و اجنبی قلمداد می‌گردد و باید چارچوب آن را از بن برید.

حال، روایت طباطبایی چه ربطی به ژانر «کاونتر - انقلابی» دارد؟ اساسا انقلاب به مثابه یک رویداد در این روایت تقبیح شده است، ولی از آن مهمتر این مسئله است که چرا روایت طباطبایی که ضد ایده اصلی انقلاب است در بین برخی دولتمردان و کارگزاران ذی نفوذ این چنین نفوذ کرده است که «مانیفست کاونتر- انقلابی» او را خودی قلمداد می‌کنند و موافق «منافع ملی» و نقد آن را «ضدمنافع ملی» تفسیر و تحدید می‌کنند؟ این امر بیش از آنکه به روایت طباطبایی از دانشگاه و انقلاب مربوط باشد به این ربط دارد که نیرو‌های ضد ایده‌های عدالت و آزادی و جمهوری و تفسیر نواندیشانه و رهایی بخش از اسلام قدرت را در درون حاکمیت به دست گرفته اند و روایت طباطبایی «محملی به موقع» برای گذر از گذشته به آینده‌ای است که در آن اراده مردم نقش چندانی در آن ندارد، البته این بخشی از تفسیر من از روایت طباطبایی از دانشگاه ایرانشهری است که به تدریج به آن خواهم افزود.