کد خبر: ۳۸۴۷۰۶۵

تاریخ: ۱۲ مهر ۱۳۹۸ - ۰۱:۴۱

فرشاد مومنی:

رشد اقتصادی دوران دفاع مقدس بی ‎سابقه است/ رباخواران عامل گرانی بنزین هستند

گروه اقتصاد ــ عضو هیئت‌ علمی دانشگاه علامه طباطبایی اظهار کرد: در دوران بعد از جنگ منافع تولید کنندگان قربانی سیاست‎های دولت شد اما در دوران جنگ تحمیلی مسئولان دولتی همه اقدامات را انجام دادند که به تولیدکنندگان فشار نیاید. یافته‎های دوران دفاع مقدس بسیار کارآمد است و از اعتبار آن کاسته نخواهد شد.

به گزارش خبرنگار ایکنا، فرشاد مؤمنی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه علامه طباطبایی و رئیس مؤسسه مطالعات دین و اقتصاد، عصر روز گذشته 11 مهرماه، در نشستی با عنوان «از تجربه اداره اقتصاد ملی در دوران جنگ چه می‌دانیم» که در محل این مؤسسه برگزار شد اظهار کرد: این جلسه سومین جلسه از سلسله نشست‌هایی است که در این زمینه برگزار می‌کنیم. در جلسه اول درباره تولید‌محوری به مثابه حلقه وصل تجارت و توسعه در دوران دفاع مقدس بحث شد. در جلسه دوم، مدیریت نظام دارویی کشور در این دوران واکاوی قرار گرفت. در این جلسه قرار است به این پرسش پاسخ داده شود که به صورت کلی و از منظر ملاحظات سطح توسعه، از تجربه مدیریت اقتصاد ملی در دوران دفاع مقدس چه می‌آموزیم؟

وی ادامه داد: انتخاب این موضوع از جنبه روش‌شناسی، یک دلالت بسیار مهمی را با خود به همراه دارد و آن هم تقدم رتبه‌ای مسائل سطح توسعه به مسائل سطح کلان و تقدم رتبه‌ای مسائل سطح کلان به مسائل سطح خُرد است. به عبارت دیگر منهای اینکه خود مسئله توسعه و دغدغه عقب‌ماندگی شاید مهم‌ترین مسئله دوران پسامدرن در سطح جهان محسوب می‌شود، از جنبه تحلیلی نیز برآوردهای ما حکایت از این دارد که بخش بسیار مهمی از کاستی‌ها و نارسایی‌هایی که در عرصه مدیریت اقتصادی کشور طی سال‌های اخیر دست به گریبان اقتصاد ما باقی مانده ناظر بر این است که به این تقدم رتبه‌ای توجه بایسته نشده و بسیار پیش آمده که مسئولان اقتصادی خواسته‌اند که با ابزارهای سطح خُرد، مسائل یک کشور توسعه نیافته و رانتی را حل کنند و عملاً کشور را با بحران‌ها و فاجعه‌های بزرگی رو به رو کرده‌اند.

مؤمنی بیان کرد: وقتی از منظر تحلیل‌های سطح توسعه به عملکرد آن دوره نگاه می‎کنیم، با کیفیت‌ترین شیوه رو به رو شدن با مسائل در یک کشور در حال توسعه را مشاهده می‎کنیم. از این زاویه، یکی از نکته‌های بسیار مهم و بدیع در ارتباط با تاریخ ایران در قرن بیستم این است که از نادرترین کشورهای دنیا هستیم که در قرن بیستم دو انقلاب فراگیرد اجتماعی را یکی در ربع اول این قرن و یکی در ربع پایانی قرن بیستم مشاهده می‎کنیم که هدف آنها برون‌رفت از چرخه‌های توسعه نیافتگی بود و مبارزه به همان اندازه که مضمون ضداستعماری دارد مضمون ضد استبدادی هم دارد.

وی یادآور شد: مبارزان ملی شدن صنعت نفت هم متوجه شدند اگر مؤلفه‌های ضد استعماری بودن، ضد استبدادی بودن، مشارکتی بودن، آزادی‎خواهانه بودن و عدالت‌خواهانه بودن را نداشته باشند به اهداف خود دست پیدا نمی‎کنند. ما در همه این کوشش‌ها در قرن بیستم با پدیده‎ای شگفت روبه رو هستیم که هر سه این موارد دستاوردهای خارق‌العاده‎ای داشته‌اند اما از منظر استمرار و پایداری دچار مشکل شده‌اند.

این کارشناس مسائل اقتصادی تصریح کرد: در واکاوی ناکام ماندن این دستاوردهای ارزشمند باید وجه معرفتی آن مورد توجه قرار گیرد. جامعه ما هزینه‌ها را پرداخته اما به علل گوناگون نتوانسته‌ایم از این تجربه‌ها درس بگیریم و یکی از دلایل اصلی این است که ما با یک سلسله تلاش‌های مشکوک و غیرمشکوک برای بلاتکلیف‌سازی اندیشه‌ای رو به رو هستیم یعنی با طرح برخی شبهه‌ها و با وارونه‌نمایی درباره برخی از واقعیات این دوره‌ها و کم‌اعتنایی نظام‌های آموزشی و پژوهشی ما در زیر ذره‌بین قرار دادن این تجربه‌ها، از پندگیری از این تجربه‌ها و این ذخایر دانایی مهم محروم بوده‌ایم.

رئیس مؤسسه مطالعات دین و اقتصاد گفت: اگر می‎خواهیم این تجربیات را عملیاتی کنیم باید از سطح توسعه به این سه مورد نگاه کنیم. تجربه ده ساله اول بعد از پیروزی انقلاب اسلامی حاوی بی‌سابقه‌ترین ذخیره دانایی است و می‎تواند به میزان زیادی به ما کمک کند. مافیای رسانه‎ای در مورد مسئله‌ای همانند مشروطیت، هنوز ما را در ماجرای رودرویی مشروطیت و مشروعیت نگه داشته‌اند؛ در حالیکه درس‌هایی در مشروطیت وجود دارد که می‎تواند برای امروز ما درس‌های بزرگی باشد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی اضافه کرد: در جنبش مشروطیت، ایرانیان به همت چهره‎های بزرگی همانند ملک المتکلمین، اقداماتی به وسیله شرکت‌های سهامی برای بهبود تولید ملی انجام دادند و به همت روحانیون روشن‌اندیش، مردم ایران در برابر این ابداعات مقاومت نکردند بلکه از این کوشش‌ها در راستای تولید ملی حمایت کردند. همین تجربیات در جنبش ملی شدن صنعت نفت و چند ده برابر آن در دوران ده ساله بعد از پیروزی انقلاب اسلامی وجود دارد.

در کل سال‌های دفاع مقدس هرگز ارز اختصاص یافته به دارو از 450 میلیون دلار بالاتر نرفت و هنوز بیش از 90 درصد نیازهای دارویی ما به لطف طرح ژنریک که مربوط به آن دوران است در داخل کشور تأمین می‎شود. کاهش فروش نفت باید رشد اقتصادی را به منفی 30 درصد می‎رساند لذا رشد منفی 6 درصدی نه تنها مایه شرمساری نیست بلکه مایه افتخار است

وی ادامه داد: اما همین که از این تجربیات سخن می‎گوئیم عده‌ای می‌گویند شما می‎خواهید دوباره ما را به همان دوران بازگردانید؟ چنین افرادی از اساس با توسعه ایران مشکل دارند و می‌گویند این تجربیات چه هستند که ما آنها را بررسی کنیم که چیزی غیر از بی‌برنامگی ندارند و بعد هم انبوهی از امور غیرواقعی را در مورد آن ایام منتشر کرده و متفکران ما را هم تحت تاثیر قرار داده‎اند.

مؤمنی بیان کرد: یکی از تبلیغات این است که به محض روی کار آمدن جمهوری اسلامی، رشد اقتصادی منفی شش درصدی را شاهد بوده‎ایم اما اگر از تحلیل‌های سطح توسعه به این ماجرا نگاه کنیم متوجه می‎شویم که این رشد اقتصادی در آن دوران یکی از خارق‎العاده‎ترین موارد در تاریخ ایران است که بنده قبلا مستندات آن را ارائه داده‎ام. براساس گزارشات سازمان برنامه و بودجه، به محض پیروزی انقلاب اسلامی یکی از اولین تصمصمات رهبران انقلاب این بود که صادرات 4 میلیون بشکه نفت خام را به روزی 800 هزار بشکه کاهش بدهند و لذا خام فروش به میزان 80 درصد به صورت ارادی کاهش پیدا کرده است.

وی اظهار کرد: براساس گزارش سازمان برنامه و بودجه، فقط در اثر این تصمیم می‌بایست اندازه تولید ناخالص داخلی حداقل 30 درصد کاهش پیدا می‎کرد اما آن چیزی که عملاً اتفاق افتاده این است که در حالی که سال 58 نظم پیشین ساقط شده و نظم جدید هنوز به خوبی تثبیت نشده و کشور با بحران‌های زیادی رو به رو بوده اما تصمیمی حیاتی و اثرگذار گرفته شده است؛ تصمیمی که هیچ کشور نفتی جرئت آن را ندارد و فقط در شرایط انقلابی چنین تصمیمی گرفته می‎شود.

این کارشناس مسائل اقتصادی بیان کرد: در کل سال‌های دفاع مقدس هرگز ارز اختصاص یافته به دارو از 450 میلیون دلار بالاتر نرفت و هنوز بیش از 90 درصد نیازهای دارویی ما به لطف طرح ژنریک که مربوط به آن دوران است در داخل کشور تأمین می‎شود. کاهش فروش نفت باید رشد اقتصادی را به منفی 30 درصد می‎رساند لذا رشد منفی 6 درصدی نه تنها مایه شرمساری نیست بلکه مایه افتخار است و لذا متوجه می‎شویم که انقلاب اسلامی چه انرژی مردمی را آزاد کرد که میزان اتکا به خام فروش جبران شد و این از منظر تحلیل‎های سطح توسعه، یک اتفاق خارق‎العاده است.

رئیس مؤسسه مطالعات دین و اقتصاد یادآور شد: حتی مافیای رسانه‎ای بعد از کاهش ارزش پول ملی این موج را راه انداختند که فاصله ارز آزاد و ارز دولتی در هیچ دوره‌ای همانند دفاع مقدس نیست. وقتی به شکل صوری نگاه می‎کنیم متوجه می‌شویم حرف قابل اعتنایی است اما جواب نمی‎دهند که چرا هیچکدام از بحران‌های ساختاری دوران تعدیل ساختاری در دوران دفاع مقدس رخ نداد؟ کل نیازهای معیشتی و تولیدکنندگان در دوران دفاع مقدس با نرخ رسمی ارز تأمین می‎شد و به همین خاطر بود در آن دوران از تعبیر بازار سیاه ارز استفاده می‎کردند و کسی به خودش اجازه نمی‎دهد کلمه آزادی را خرج بازاری کند که محل دلالان و رباخواران و سوداگران است.

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی تصریح کرد: در آن دوران به بازار آزاد، بازار سیاه گفته می‎شد و مردم و تولیدکنندگان با آن کاری نداشتند و هرچقدر قیمت‌ها در آن بازار افزایش پیدا می‎کرد فشار آن را مردم و تولیدکنندگان حس نمی‎کردند اما همه دولت‌های بعد از جنگ طمع افزایش نرخ ارز را داشته‎اند و برای رونق بازار سیاه، دائمأ بخش‎های هرچه بزرگتری از مردم و تولیدکنندگان را به قیمت بازار سیاه گره می‌زدند و به همین دلیل با افزایش نرخ ارز در بازار سیاه، التهاب و احساس بی‎ثباتی در کوچک‎ترین بخش‎های اقتصادی حس می‌شود.

وی ادامه داد: تا زمانیکه دولت طمع دستکاری در قیمت‌های کلیدی دارد اقتصاد ایران روی آرامش به خودش نخواهد دید. دائما به واسطه این طمع، خود دولت یکی از عوامل اصلی بی‌ثباتی اقتصاد کلان است چراکه می‎خواهد از طریق دستکاری قیمت‎های کلیدی کسری بودجه خود را پنهان یا جبران کند. ما برای درس‌گیری از آنچه در دوران جنگ تحمیلی اتفاق افتاده و آن کارنامه درخشان را رقم باید سه متغیر کنترلی شامل رابطه مردم با حکومت، بنیه تولید ملی و در نهایت مسئله عدالت اجتماعی را در نظر بگیریم. هر سیاستی که اثر منفی روی این موارد بگذارد سرابی بیش نخواهد بود و از این منظر در دوران دفاع مقدس، نقطه‌های درخشان در تاریخ اقتصادی ایران و در دوران بعد از جنگ تحمیلی، فاجعه بارترین خطاها در این زمینه ها رخ داده است.

مؤمنی بیان کرد: در دوران بعد از جنگ منافع تولید کنندگان قربانی سیاست‎های دولت شد اما در دوران جنگ تحمیلی مسئولان دولتی و شخص نخست وزیر همه اقدامات را انجام دادند که به تولیدکنندگان فشار نیاید. یافته‎های دوران دفاع مقدس بسیار کارآمد است و از اعتبار آن کاسته نخواهد شد.

وی یادآور شد: بسیار متأسفم که نهادهایی که مسئولیت امور استراتژیک ما را دارند به این مسائل تعیین کننده و سرنوشت‌ساز توجه ندارند و آنها به مسائل ساختاری بسیار کوته‌بینانه نگاه می‎کنند. بنیه تولیدی اساس مشروعیت یک حکومت و اساس اعتلای فرهنگی یک جامعه است. این تفکر حدود 170 سال هم سابقه دارد. اگر بنیه تولیدی اعتلا پیدا نکند منجر به انحطاط فرهنگی می‏شود لذا باید غصه بخوریم که درک تعدادی از مسئولان ما این است که گمان می‏کنند مسئله فرهنگ فقط با موعظه امکان‎پذیر است.

این کارشناس مسائل اقتصادی تصریح کرد: کارنامه‎ای که تاکنون از شورای عالی اقتصادی مشاهده می‎کنیم حکایت از این دارد که نگرش های سطح توسعه سهمی نزدیک به صفر در تصمیمات اقتصادی دارد. معنای این سخن این است که تنوع مشکلات به اندازه‌ای شده که اینها قادر به بهره‌گیری از نظرات توسعه‌گرا برای توسعه اقتصاد ملی نیستند.

رئیس مؤسسه مطالعات دین و اقتصاد گفت: باید هشدار دهم که استمرار این روش‌های تصمیم‌گیری می‎تواند برای کشور فاجعه بار باشد. بنده صدای بلند رانت‌جویان و رباخوارن را می‎شنوم که در کنار فشار تحریم های آمریکا، این بستر را فراهم کرده که علی رغم تجربیاتی که در مورد فجایع ناشی از نرخ ارز داشتیم الان به دنبال افزایش قیمت بنزین هستند. بنده اعلام خطر می‏کنم که باید ابتدا نظرسنجی شود که اگر بنزین گران شود آیا باعث کاهش حمایت مردم از نظام می‎شود یا نه؟ اگر اعتماد مردم را کاهش می‎دهد لذا در اینکار درنگ کنید؛ چراکه سیاست تورم‌زا، فاجعه اصلی را به مالیه خود دولت معطوف می‎کند. پیشروی در باتلاق کسری مالی هم برای مسئولان دولتی تبعاتی بیش از آن مشکلاتی خواهد داشت که برای مردم به دنبال می‎آورد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در پایان گفت: اقتصاد ایران در دوران دفاع مقدس یکی از پرافتخارترین اقتصادهای کشور در دوران معاصر و محصول مشارکت دولت و مردم بود و نباید به آن دوران ظلم کرد. واقعیت این است که از هر زاویه‌ای که ورود می‎کنیم، آنچه در دوران دفاع مقدس در عرصه مدیریت اقتصادی اتفاق افتاده درخشان، افتخار‌آمیز و بسیار آموختی است و لازم است از استاد گرامی مرحوم عالی‎نسب یادی کنم که در این ماجرا انصافاً درایت‎های بی‌شمار و مثال‎زدنی و بی‌نظیر داشتند.