کد خبر: ۳۸۶۴۷۰۶

تاریخ: ۲۶ آذر ۱۳۹۸ - ۱۲:۴۴

ششمین شماره «نسیم خرد» منتشر شد

گروه اندیشه ــ ششمین شماره از نشریه «نسیم خرد»، به صاحب امتیازی مرکز آموزش تخصصی فلسفه اسلامی، مدیر مسئولی آیت الله غلامرضا فیاضی و حجت الاسلام روح الله سوری منتشر شد.

به گزارش ایکنا؛ در این شماره از نشریه «نسیم خرد»، مقالاتی با عناوین «بررسی تطبیقی رابطه خالق و مخلوقات از منظر ابن سینا و روایات شیعه» نوشته احمد میرزایی؛ «صحت مبانی و مسائل فلسفی براساس تفسیر عینیت وجود و ماهیت» تالیف الیاس عارفی؛ «بررسی آراء اندیشمندان پیرامون حدوث و قدم نفس انسانی» به قلم محمدصادق ارزیده؛ «برهان إن و لم و بررسی کارکرد برهان در فلسفه از منظر علامه طباطبایی» تالیف سینا علوی‌تبار؛ «کیفیت حصول کثرات در بستر وحدت وجود محی الدین» نوشته رسول اسکندری؛ «تاثیر رحمت الهی بر کاهش فشارهای روانی مطرح شده از سوی الیس» تالیف حمیدرضا حاجی بابایی، زهرا رضازاده عسگری و سعید سلیمی و «حکمت ادبی ۴ رائحه رستاخیز» نوشته روح الله سوری منتشر شده است.

بررسی تطبیقی رابطه خالق و مخلوقات از منظر ابن سینا و روایات شیعه

نویسنده مقاله «بررسی تطبیقی رابطه خالق و مخلوقات از منظر ابن سینا و روایات شیعه» در طلیعه نوشتار خود آورده است این تحقیق به منظور رسیدن به تصویری کلی از رابطه خداوند متعال با جهان هستی انجام شده است. بر اساس نظر ابن سینا و در نهایت مقایسه آن با مطالب برآمده از روایات شیعه در تبیین این رابطه انجام شده است. در واقع اگر بسیاری از مباحث فلسفه اسلامی به صورت مرتبط با مباحث دیگر در نظر گرفته شود، به نوعی تبیین کننده موضوع این تحقیق است. در مجموع در این مقاله بعد از بررسی مجموعه دیدگاه های ابن سینا و نیز مجموعه روایات و مقایسه جهان بینی عقلی با جهان بینی برآمده از روایات به این نکته رسیدیم که برخی از محورهای جهان بینی عقلی ابن سینا با آنچه در روایات آمده است، همسویی ندارد که البته این مسئله در فلاسفه پسین تا حدی حل شده و نوعی همگرایی بین جهان بینی برآمده از عقل و جهان بینی برآمده از روایات در فلاسفه پسین رخ داده است.

صحت مبانی و مسائل فلسفی براساس تفسیر عینیت وجود و ماهیت

نویسنده مقاله «صحت مبانی و مسائل فلسفی براساس تفسیر عینیت وجود و ماهیت» در طلیعه نوشتار خود آورده است بعد از آنکه صدرالمتالهین به مسئله «اصالت وجود و اعتباریت ماهیت» به طور ویژه پرداخت، شارحان پس از او بر آن شدند تفسیری صحیح از این اصل ارائه دهند. بر این اساس چهار نظریه و تفسیر بیان شد که تفسیر منتخب، یعنی عینیت وجود و ماهیت، در مقایسه با دیگر تفاسیر ادق و ایقن است. براساس این تفسیر، حقیقی بودن «نفس الامر» برای قضایایی که از ماهیات ساخته می‌شوند و ملاک نیازمندی به واجب الوجودند، فقط با امکان ماهوی صحیح است. همچنین مطابقت وجود ذهنی با وجود خارجی، تعریف ماهیت بالمعنی الاخص به «ما یقال فی جواب ما هو»، تعریف جوهر و عرض و نوع و تقسیم ماهیت به ذاتی و عرضی فقط براساس این تفسیر به طور صحیح و کامل، معنا می‌پذیرد.

بررسی آراء اندیشمندان پیرامون حدوث و قدم نفس انسانی

در طلیعه مقاله «بررسی آراء اندیشمندان پیرامون حدوث و قدم نفس انسانی» می‌خوانیم بحث درباره حدوث یا قدم نفس انسانی، از با سابقه ترین و پرچالش ترین مباحث میان اندیشمندان است. متفکران با مبانی فکری و روش های تحقیقی گوناگون خود، دیدگاه های متفاوتی در این باره دارند. بسیاری از متکلمان اسلامی، قائل به قدم زمانی نفس هستند به استثنای گروه اندکی مانند خواجه نصیر که قائل به حدوث آن است. در بین فلاسفه، افلاطون بنا بر قول به مثل، معتقد به قدم نفس است. در مقابل، شاگرد او ارسطو، ابن سینا و شیخ اشراق، با رد قول به قدم نفس بصورت برهانی، قائل به حدوث آن هستند. در این میان صدر المتالهین شیرازی نیز قائل به حدوث آن است. البته وی با استفاده از مبانی حکمت متعالیه مانند حرکت جوهری، قائل به حدوث جسمانی و بقای روحانی نفس است برخلاف ابن سینا که قائل به حدوث روحانی نفس است. عرفا که در مبانی فکری صدرایی سهم مهمی دارند، به نظر می رسد به حدوث جسمانی نفس همراه با اعتقاد به وجود اندماجی آن نزد وجودات برتر خود قائل هستند.

برهان إن و لم و بررسی کارکرد برهان در فلسفه از منظر علامه طباطبایی

نویسنده مقاله «برهان إن و لم و بررسی کارکرد برهان در فلسفه از منظر علامه طباطبایی» در چکیده نوشتار خود آورده است برهان، قیاسی است که از یقینیات تشکیل شده باشد و نتیجه یقینی از آن حاصل شود. برهان به دو قسم لمی و إنی، و لمی نیز به لم مطلق و غیر مطلق تقسیم می شود. برهان إنی هم به دلیل و إن مطلق و ملازمات عامه تقسیم می شود. منطق دانان و فلاسفه بر آن اند که از میان انواع براهین، تنها برهان لم و إن ملازمات منتج یقین هستند. علامه طباطبایی با توجه به مبنای خاص خود در بحث عرض ذاتی بر این باور است که در فلسفه نمی‌توان از براهین لمی استفاده کرد و در فلسفه تنها براهین إن ملازمات جاری می‌شوند. در این نوشتار به تبیین انواع برهان پرداخته شده و سپس بیان علامه طباطبایی در مورد کارکرد برهان در فلسفه بیان گردیده و در نهایت مقدمات کلام علامه طباطبایی در کارکرد برهان إن ملازمات بررسی و نقد شده است.

کیفیت حصول کثرات در بستر وحدت وجود محی الدین

در طلیعه نوشتار «کیفیت حصول کثرات در بستر وحدت وجود محی الدین» می‌خوانیم وحدت وجود عارف یک ترکیب اضافی است که در آن مضاف (وحدت) عین مضاف الیه (وجود) است، نه امر زاید بر آن. و چون وجود مورد نظر یک وجود شخصی و منحصر (ذات واجب الوجود بالذات) است، وحدت مورد نظر عین ذات است. از دو روش می توان اثبات کرد ابن عربی معتقد به وحدت وجود است. اول، تصریحات و تمثیلات ابن عربی؛ دوم، تصریحات مخالفان او. از لوازم و فروعات وحدت وجود این است که یک وجود کل هستی را پر کرده و مصداق بالذات وجود است. از این رو، مخلوقات مصداق بالذات وجود نیستند. همچنین حق به نحو احاطی از خلق، متمایز است و نیز اتحاد ذات حق با مخلوقات و یا حلول حق تعالی در مخلوقات نفی می‌شود؛ زیرا حلول و اتحاد در جایی مطرح است که دو وجود باشد. این در حالی است که بر اساس مبنای عرفانی در کل هستی فقط یک وجود است و مابقی شئون او هستند. البته این به معنای نفی کثرات، نیست بلکه همه کثرات، واقعیت خود را به نحو تقییدی و نه تعلیلی، از متن وجود حق می‌گیرند و با وجود حق تحقق می یابند. هچنین باید توجه داشت چون ذات حق نمی‌تواند با اشیا، نسبت ایجاد برقرار کند، باید به تعین اول و تعین ثانی تنزل یابد تا اشیا ایجاد شود. به این شکل که اسماء و صفات در مقام ذات، مانند اسماء و صفات در تعین اول مندمج اند، اما در مقام ذات قابلیت ایجاد وجود ندارد، ولی در تعین اول با اینکه ایجاد صورت نمی‌گیرد، ولی قابلیت ایجاد وجود دارد. همین قابلیت ایجاد در تعین اول، زمینه کثرت علمی تفصیلی در تعین ثانی را به وجود می آورد. و این کثرات علمی، اسماء و صفات در تعین ثانی منشا کثرات خلقی می‌شوند.