کد خبر: ۳۸۶۵۶۹۵

تاریخ: ۳۰ آذر ۱۳۹۸ - ۱۸:۱۶

بررسی نقش تطهیر خیال در وصول به مقام توحید در فصلنامه «آیین حکمت»

گروه اندیشه ــ چهل و یکمین شماره فصلنامه علمی پژوهشی «آیین حکمت» ویژه پاییز 98 منتشر شد.

به گزارش ایکنا؛ چهل و یکمین شماره فصلنامه علمی پژوهشی «آیین حکمت» به صاحب‌امتیازی دانشگاه باقرالعلوم منتشر شد.

عناوین مقالات این شماره بدین قرار است: «بررسی و نقد منابع معرفت از نظر صدرا و دکارت»، «بررسی و نقد کمال نهایی انسان در نظام فلسفی و عرفانی خواجه نصیرالدین طوسی»، «نقش تطهیر خیال در وصول به مقام توحید الهی از منظر علامه طباطبائی و آیت‌الله جوادی آملی».

نقش تطهیر خیال در وصول به مقام توحید

در چکیده مقاله «نقش تطهیر خیال در وصول به مقام توحید الهی از منظر علامه طباطبائی و آیت‌الله جوادی آملی» می‌خوانیم: «در حکمت متعالیه، قوه خیال از مهم‌ترین مراتب وجودی انسان به شمار می‌آید که با حرکت جوهری از قوه حس ارتقا می‌یابد و قبل از قوه ادراک عقلی قرار می‌گیرد. در صورتی که آدمی از این قوه تحت کنترل عقل استفاده کند و بدین وسیله، خویش را از توقف در مرتبۀ ادنی و تکثّر در صور و معانی ماهوی نجات دهد، می‌تواند از طریق این قوه به تعالی و وصول به مقام توحید الهی برسد. از این قوه به دلیل داشتن برخی از ویژگی‌های قوه حس و قوه عقل، با عنوان «قوه برزخی» نیز یاد کرده‌اند.

تلاش بر آن است تا با تحلیل آرای علامه طباطبائی و آیت‌الله جوادی آملی، نقش تطهیر خیال را برای وصول به مقام توحید الهی تبیین شود. ایشان بر مبنای یگانگی نفس و قوا و اتحاد علم و عالم و معلوم، معتقدند اگر عقل نظری و عملی متحد شوند، می‌توان به وسیله قوه خیال به مقام توحید الهی دست یافت؛ زیرا با متمرکز کردن قوه خیال در سیر آفاقی و انفسی، و نیز مراقبه و کنترل آن به وسیله جمع همّت‌ها تحت قوه عاقله، وصول به مقام حقانی میسور خواهد شد.»

کمال نهایی انسان در نظام فلسفی نصیرالدین طوسی

در طلیعه مقاله «بررسی و نقد کمال نهایی انسان در نظام فلسفی و عرفانی خواجه نصیرالدین طوسی»، آمده است: «کمال اول انسان، نفس ناطق اوست که مقوّم نوعیت انسان است و کمال دوم انسان، مانند علم و قدرت برای اوست. البته ادراکات حسی، خیالی، عقلی تا دیگر افعال و انفعالات و نیز همه اموری که پس از تحقق انسانیت بر انسان مترتب می‌شوند، کمالات ثانوی نوع انسانی به شمار می‌آیند. در مقاله پیش رو، کمال نهایی انسان که از سنخ کمالات ثانوی است، مستکمل مرتبه‌ای است که کمالی فراتر از آن برای وی متصور نباشد.

دیدگاه خواجه نصیرالدین طوسی در باب کمال نهایی انسان با دو رویکرد به‌ظاهر متفاوت در نظام فلسفی و منظومه عرفانی ایشان قابل معناست. در نگرش فلسفی خواجه، کمال نهایی انسان از سنخ تکامل عقلانی و در شکوفایی عقل نظری است. انسانی که عقل نظری خود را به اوج رسانده باشد، به برترین مرتبه سعادت (وصول به عقل مستفاد) دست می‌یابد؛ اما از دیدگاه عرفانی که در امتداد همان نگرش عقلانی است، محقق طوسی کمال نهایی انسان را در مشاهده حضوری خداوند می‌داند. نفس انسانی با قدم گذاشتن در مسیر سیر و سلوک، پا را از کمالات عقلانی فراتر نهاده، فانی از خود می‌شود و جز خدا نمی‌بیند و به وحدت شهود می‌رسد. در پایان نوشتار، به ملاحظاتی درباره این دو نگرش فلسفی و عرفانی و رابطه آنها خواهیم پرداخت.»