کد خبر: ۳۸۶۷۵۰۹

تاریخ: ۰۹ دی ۱۳۹۸ - ۰۹:۵۴

نویسنده کتاب روش‌شناسی اجتهاد:

برنامه مدونی برای تقویت قدرت اجتهادی طلاب وجود ندارد

گروه حوزه‌های علمیه ــ حجت‌الاسلام مجتبی رحیمی، مؤلف کتاب «روش‌شناسی اجتهاد»، در مراسم رونمایی از این اثر بیان کرد: گاهی 30 سال از عمر یک طلبه صرف فراگیری مقدمات می‌شود، اما وقتی نوبت به اجتهاد می‌رسد، طلبه رها می‌شود.

به گزارش ایکنا، همایش رونمایی از کتاب «روش‌شناسی اجتهاد» شامگاه یکشنبه، هشتم دی‌ماه، با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین مجتبی رحیمی، نویسنده کتاب روش‌شناسی اجتهاد و حجت‌الاسلام و المسلمین محمد تقی اکبرنژاد، رئیس مؤسسه فقاهت و تمدن سازی اسلامی، در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی قم برگزار شد.

حجت‌الاسلام والمسلمین مجتبی رحیمی در این مراسم به تشریح سیستم آموزشی حوزه در طول قرن‌های گذشته پرداخت و گفت: مقوم ذاتی برنامه‌های آموزشی حوزه این بوده که طلبه به سطحی از قدرت علمی برسد که به تنهایی بتواند دین را بفهمد و به استنباط احکام الهی از ادله بپردازد.

وی افزود: در این دوره یک طلبه عناوین مختلفی را مانند صرف، نحو، رجال، منطق اصول و فقه می‌خواند تا بتواند به این توانایی دست پیدا کند. سال‌های زیادی از عمر طلبه برای کسب این مقدمات صرف می‌شود و حتی می‌توان گفت که گاهی 30 سال از عمر یک طلبه صرف این مقدمات می‌شود اما وقتی نوبت به اجتهاد می‌رسد، طلبه رها می‌شود و هیچ برنامه‌ای برای هدایت او وجود ندارد.

رحیمی تصریح کرد: روشن است که اجتهاد یک پدیده است که بخش‌های مختلفی دارد. به عنوان مثال؛ در فرایند اجتهاد، طلبه باید بداند تا چه حد بررسی اقوال نیاز است یا روش فهم هدفمند ادله نقلی چگونه است و چه روش تفسیری حجیت دارد در حالی که روش‌شناسی اجتهاد به درستی در حوزه ما مورد بررسی قرار نگرفته است.

وی به تبیین برهه‌های مختلف تاریخ فقه و اقتضائات مربوط به آن پرداخت و افزود: مقدمه‌های کتب گذشتگان، بهترین راه شناخت اقتضائات و نیازهای زمان آن‌هاست. برای مثال نجاشی در مقدمه فهرست خود می‌گوید اهل سنت به شیعیان طعن می‌زنند که شما مصنف و کتاب ندارید و دلیل من برای نوشتن این فهرست نشان دادن کتب شیعه و مصنفات آن‌هاست.

نویسنده کتاب روش‌شناسی اجتهاد اظهار کرد: شیخ طوسی نیز در مقدمه مبسوط می‌فرماید؛ علت نگارش این کتاب این است که اهل سنت به ما طعن می‌زنند که فقه شما منحصر در روایاتی است که به دست شما رسیده و در فروع مسائل فقهی که روایت وجود ندارد، فتوا نمی‌دهید.

وی به تاریخچه تاسیس علم اصول پرداخت و گفت: دقت در اولین کتب اصولی نشان می‌دهد که تمام عناوین این کتاب‌ها اقتباس از کتب اهل سنت بوده و ساخته خود ایشان نبوده است. سیدمرتضی(ره) و شیخ طوسی (ره)که اولین مصنفین شیعه در علم اصول هستند. بر اساس اقتضائاتی که در زمان آنها وجود داشت، دست به این کار زدند و از حیثیت علمی شیعه، در مقابل طعنه‌ها و اتهامات علمای اهل سنت دفاع کردند. اشکال اینجاست که در قرن‌های بعدی علما با بی‌توجهی به ضرورت‌های گذشته، علم اصول را با تمام سرفصل‌هایی که سید و شیخ وارد آن کرده بودند ادامه دادند و تغییری در آنها ایجاد نشد.

رحیمی به وجه تمایز کتاب روش‌شناسی با سایر کتبی که در این زمینه به نگارش درآمده است پرداخت و گفت: امتیاز کتاب روش‌‌شناسی به این است که صرفاً به بیان تاریخ فقه و اصول نپرداخته و به تحلیل و نقد روش‌ها و مکاتب مختلف پرداخته و نقاط ضعف و قوت آن‌ها را بیان کرده است.

در ادامه حجت‌الاسلام اکبرنژاد به سخنرانی پرداخت و با اشاره به نقش سبک‌شناسی استنباط در تسریع رشد طلاب، ابراز کرد: بررسی روش‌های اجتهادی و سبک‌های مختلف استنباط، نقش مهمی در رشد طلبه و سرعت بخشیدن برای رسیدن به فقاهت دارد. همین دغدغه نیز علت شکل‌گیری بسته جامع اجتهادی شد و این کتب کاملا روش‌مند نوشته شده و هر خواننده‌ای به این مطلب اذعان دارد. این دغدغه در کتاب روش‌شناسی اجتهاد نیز پیگیری شده است.

رئیس مؤسسه فقاهت در ادامه به بیان فواید تدوین علوم ارتکازی پرداخت و افزود: اولین ثمره‌ این کار این است که باب تقلید در روش‌ها را می‌بندد. یک استاد درس خارج ابتدا باید به بررسی روشهای اجتهادی بپردازد و نخست در روش استنباط می بایست اجتهاد کند و روش درست اجتهاد را بیابد، نه اینکه براساس فهم ارتکازی، که از روش اساتید و گذشتگان به او رسیده است، جلو برود و استنباط کند.

وی به انتقاد از کسانی که مسیر اجتهاد را طولانی تصویر می‌کنند پرداخت و اظهار کرد: میل به دوردست یا غیرممکن نشان دادن اجتهاد برای چیست؟ چرا برخی از بزرگان یا اساتید، زمان لازم برای رسیدن به این قوه را سی سال می‌دانند یا می‌گویند: پس از ۶۰ سال کار فقهی، تازه می‌توان گفت الاحوط؟ یکی از مهم‌ترین علتهای این  مسئله، که مربوط به بحث امروز ماست، این است که در روش مرسوم حوزه‌ها حرفی از روش‌شناسی اجتهاد نیست.

مدیر مؤسسه فقاهت به نقد روش اجتهادی شیخ انصاری(ره) پرداخت و گفت: شیخ وقتی وارد بحث حجیت خبر ثقه می‌شود، ابتدا از آیات قرآن شروع می‌کند بعد سراغ روایات می‌رود و در آخر از دلیل عقل و سیره عقلا بحث می‌کند. این روشی است که شیخ در همه مسائل فقهی و اصولی دارد و دلیل آن این است که ایشان در مسائل سنخ شناسی نمی‌کند. در حالی که اگر به سنخ‌شناسی توجه می‌شد، در یک مسئله عقلایی مانند حجیت خبر ثقه نباید تعبدی عمل می‌کرد. این روش تفسیری را مقایسه کنید با روش علامه طباطبایی(ره) در تفسیر آیه نبأ که حجیت خبر ثقه را یکی را از ضرورت‌های حیات اجتماعی انسان می‌شمارد و این آیه را ارشادی و در مقام تذکر به انسانها می‌داند.

وی در پایان به آسیب‌شناسی عدم ورود فقه و فقها به مسائل روز جامعه و مسائل حکومتی پرداخت و مهم‌ترین دلیل آن را ضعف روش فقاهی و تقلید از روش گذشتگان دانست، در حالی که روشهای فقهی گذشتگان بر اساس ضرورتها و دغدغه‌های خاص زمان خودشان شکل گرفته است و توان پاسخ به مسائل جدید را ندارد.

در انتهای این جلسه کتاب روش‌شناسی اجتهاد با حضور نویسنده و رئیس مؤسسه فقاهت رونمایی شد.