کد خبر: ۳۸۸۶۰۴۲

تاریخ: ۲۷ اسفند ۱۳۹۸ - ۱۲:۱۸

نوروز، تنوع فرهنگی و راهکاری برای مسئله کرونا

برای جلوگیری از شیوع کرونا، می‌توان بر اساس رسم فرهنگ‌های بومی ایرانیان خلیج فارس و کوهستان های گیلان و مازندران، جشن‌های عمومی و برون خانگی نوروز و سفرهای آن را به میانه مرداد مصادف با گونه‌های دیگر نوروز باستانی ایرانیان موکول کرد.

به گزارش ایکنا، به نقل از ایرنا، علیرضا حسن زاده، عضو هیئت علمی پژوهشکده مردم شناسی پژوهشگاه میراث فرهنگی در یادداشتی به این پرسش پاسخ داده است که نحوه مواجهه درست با شرایط کرونایی فعلی چیست؟

یکی از مسائلی که طی روز‌های اخیر جامعه ایران با آن مواجه بوده، عدم توجه مردم به هشدار‌های مربوط به پرهیز از سفر به منظور مهار همه گیری بیماری کرونا و حضور در فضا‌های برون خانگی بوده است. این مساله با توجه به فرهنگ سفر که با مناسبت نوروز در فرهنگ ایرانی از گذشته تا حال پیوند خورده، می‌تواند اسباب نگرانی شود.

از سوی دیگر با وجود همه هشدار‌ها گروهی از مردم در همین تهران مشغول خرید عید در مراکز خرید هستند!. در این میان نوروز در ایران، تنها محدود به نوروز پایان اسفند و آغاز فروردین به مثابه زمان اعتدال بهاری نیست، بلکه در خرده فرهنگ‌های ایرانی با توجه به تنوع اقلیمی و فرهنگی موجود در کشور، نوروز دارای انواع دیگری، چون نوروز صیادی در خلیج فارس و نوروز شبانی در شمال ایران است که، چون تیرگان و در زمانی نزدیک به آن، بیشتر به انقلاب تابستانی مربوط می‌شوند.

از این رو می‌توان این بار به رسم فرهنگ‌های بومی ایرانیان خلیج فارس و کوهستان‌های گیلان و مازندران، جشن‌های عمومی و برون خانگی نوروز و سفر‌های آن را به میانه مرداد مصادف با گونه‌های دیگر نوروز باستانی ایرانیان موکول کرد و از دولت خواست با تاکید بر این همزادان تابستانی نوروز بهاری، در اصل نوروز‌های تابستانی ما، تعطیلاتی را برای مردم ایران پس از بحران کرونا که امیدوارم تا آن زمان از شدت آن کاسته شده باشد، در تابستان (مرداد) در نظر گیرد و از آنان بخواهد تا نوروز بهاری را در خانه سپری کرده و جشن‌های برون خانگی خود را به نوروز تابستانی منتقل کنند.

گاهشماری آئینی ایران یک گاهشمار منعطف با توجه به تنوع فرهنگی و اقلیمی موجود در ایران است و سیاستگذاران فرهنگی با توجه به اپیدمی کرونا باید از این گاهشمار منعطف به منظور اقناع مردم به تغییر زمان جشن‌های برون خانگی خود بهره برند. برای مثال در گیلان و رشت عزیز ما که مساله حضور شهروندان در فضا‌های عمومی و عدم قرنطینه خانگی با وجود همه هشدار‌ها مطرح است باید از مردم خواست تا فعالیت‌های دید و بازدید و ... جشن نوروز بهاری خود را در جشن نوروز تابستانی گیلان که آن یک هم یک جشن ریشه‌دار ایرانی است، بر پا دارند.

نوروز مجازی: شبکه اجتماعی به مثابه حوزه عمومی

در طی دو دهه اخیر ایرانیان نه تنها به تقویت حوزه عمومی در فضا‌های اجتماعی و کالبدی شهر‌های خود پرداختند، که فضای مجازی نیز گستره دیگری از حوزه عمومی در ایران شد. این فضا از تعامل خلاق ایرانیان و توان بالای آنان در خلق معانی اجتماعی و ملی تأثیر گرفت. مجازی شدن آئین در این حوزه عمومی جدید به ویژه در مورد آیین‌هایی، چون چهارشنبه سوری، یلدا، نوروز، مهرگان، سده و ... خود را آشکار ساخت. در این فضا صورت‌های غیررسمی آئین رخ بر کردند و مردم توان خود را در خلق معانی فرهنگی آشکار ساختند. اکنون با ظهور کرونا و خطر گسترش همه‌گیری آن، می‌توان نوروز سال "نود و نه" را #نوروزمجازی نام نهاد و دیدار‌ها و سنت‌های سال نوی ایرانی را به فضای سیبرنتیک برد. نوروز مجازی در طی چهارده روز که با دوره حداقلی قرنطینه برابر است به نوزایی ایرانی معنایی عمیق و دیگر خواهد داد. نوزایی نوروزی در چشم‌انداز اساطیر و روایت‌های آیینی ایران با مفهوم سلامت و باززایی جسمانی و روحانی گره می‌خورد و می‌توان از #تولددوباره_نوروزی سخن گفت، تولدی که با دور کردن بیماری رخ خواهد داد.

کرونا حوزه عمومی را در فضا‌های کالبدی شهری و اجتماعی کشور با چالش روبه‌رو کرده است، اما فضای مجازی می‌تواند این فضا را تداوم بخشد و نوروز که همواره با تولد دوباره ایرانیان در طی تاریخ درهم تنیده، این بار هم به تولد دوباره ما کمک خواهد کرد. کرونا از فضای مجازی ایران و نوروز مجازی شکست خواهد خورد. در فضای مجازی به دیدار هم برویم، و سنت‌های نوروزی را بر پا داریم. نوروز می‌تواند با چهارده روز طلایی و آیینی خود به کمک ما بیاید تا ویروس کرونا را از پا در آوریم.

نوروز را در خانه بمانیم و دیدار مجازی را بر جای دیدار واقعی بگذاریم و سنت‌های نوروزی را به صورت مجازی و در فضای مجازی بر پا داریم. به یاد داشته باشیم که فضای مجازی فضایی پاک است و آلوده به ویروس کرونا نیست، نوروز پاک را این بار در فضای مجازی تجربه کنیم.

چهارشنبه سوری و آئین‌های درون خانگی در افق روستایی و مساله کرونا

پژوهشگران حوزه آئین می‌دانند که در افق روستایی فرهنگ ایرانی، چهارشنبه سوری بیشتر جنبه درون خانگی داشته است و در چند دهه اخیر صورت شهری این آئین با حضور مردم به ویژه جوانان در فضای عمومی و برون خانگی گره خورده است. با ظهور کرونا و خطر گسترش همه گیری آن می‌باید رسانه‌های رسمی و غیر رسمی مردم را به آئین‌های درون خانگی و خانوادگی چهارشنبه سوری دعوت کنند. چهارشنبه سوری با وجود فرشتگان اهورایی که در فرشته شناسی فولکلوریک ایرانی نماد امید هستند، همواره امید به روشنایی و فرا رسیدن شادی را در طی تاریخ در میان مردم ایران تقویت کرده است. بر این مبنا چهارشنبه سوری می‌باید در فصل سرد کرونا امید به دمیدن خورشیدی را که گرمایش، چون آتش همه آلودگی‌ها و پلیدی‌ها را نابود می‌کند زنده نماید، اما شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های غیر رسمی و رسمی باید جوانان و مردم را به ارزش‌های افق روستایی این آئین در شرایط فعلی و بعد خانوادگی آن متوجه نمایند و از مردم بخواهند که آئین‌های پیشواز از سال نو، چون چهارشنبه سوری و آئین سال نو یعنی نوروز را در خانه بدون تماس با افراد و حتی بستگان برگزار کنند.

جهاد کشاورزی، مساله کرونا و بازار‌های هفتگی شمال ایران:

یکی از مشکلاتی که این روز‌ها به‌عنوان یک مشکل در رشد اپیدمی کرونا مطرح است بازار‌های هفتگی شمال ایران است. روشن است که در شهر‌های استان گیلان و مازندران روستاییان عزیز به عادت همیشگی و بنا بر فرهنگ کهن خود تولیدات خویش را در بازار‌های محلی عرضه می‌دارند. وزارت جهاد کشاورزی می‌باید اقلام یاد شده را با دریافت شماره حساب از طریق پیامک از روستاییان پیش خرید کند و در زمان فرو کش کردن کرونا آن اقلام را از آنان دریافت دارد. این امر می‌تواند منجر به کاهش حضور فروشندگان در این بازار‌ها شده و جلوی رشد کرونا را بگیرد. به واقع در اینجا با حمایت مالی از روستاییان امید آنان زنده مانده و حل تقریبی مشکلات آنان مانع از حضور آنان در بازار‌های هفتگی می‌شود.

امید آگاهانه نیاز حیاتی در مبارزه با کرونا

در کنار طلایه داران مبارزه با کرونا که پزشکان و پرستاران شجاع ایران را در بر دارد، گروه‌های دیگری نیز می‌توانند به‌این مبارزه یاری رسانند. یکی از مراکز و سازمان‌هایی که می‌تواند گامی مهم در این مسیر بردارد تلویزیون است. قرنطینه خانگی می‌تواند به دلیل موقعیت غیر فعال شهروندان و نیز تغییر سبک زندگی آنان باعث ملال یا حتی افسردگی شود. این در حالی است که چرخش اخباری که از تعداد بیماران و فوت آنان حکایت دارد می‌تواند موجب هراس در میان مردم شود. به این دلیل ایجاد یک شبکه که فیلم‌های کمدی محبوب ایران و جهان را پخش کند، اما در طول فیلم چند بار از سوی افرادی که دارای نفوذ اجتماعی هستند، چون ورزشکار‌ها و هنرپیشه‌ها پیام‌های آگاهی بخش داده شود، می‌تواند ما را با فرایند امید آگاهی بخش به جنگ کرونا ببرد.

البته امید زمانی می‌تواند به معنی واقعی کلمه لمس شود که اقلام حیاتی، چون ماسک، دستکش و مواد ضد عفونی کننده و وجود زیر ساخت‌های پزشکی، چون تخت و دستگاه اکسیژن برای بیماران فراهم آید وگرنه خنده دار‌ترین فیلم‌های دنیا هم در شرایطی که ترس از بیماری و مرگ وجود دارد نمی‌تواند ایجاد امید کند. مبارزه با بازار سیاه وسایل بهداشتی و پزشکی که این روز‌ها مردم از آن سخن می‌گویند و گله دارند گام مهم دیگری در ایجاد امید است. به واقع زمانی که اعتماد اجتماعی بازگردد امید هم باز خواهد گشت.