کد خبر: ۳۸۹۰۲۹۵

تاریخ: ۲۰ فروردين ۱۳۹۹ - ۱۹:۲۵

معناشناسی «انتظار»؛ از نفی نهیلیسم تا اثبات ارتباطات میان‌فرهنگی

رئیس دانشگاه مذاهب اسلامی در یادداشتی ضمن معناشناسی «انتظار» نوشت: آرمان‌شهر مهدوی با چاشنی اثبات خانواده‌گرایی و نفی تنازع و جنگ‌طلبی شکل می‌گیرد.

به گزارش ایکنا؛ حجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسین مختاری، رئیس دانشگاه مذاهب اسلامی و استاد خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم به مناسبت نیمه شعبان، سالروز ولادت با سعادت منجی عالم بشریت امام زمان(عج) یادداشتی را در معناشناسی «انتظار» و آرمان‌شهر مهدوی نگاشته است که متن آن در ادامه از نظر می‌گذرد:

در تبیین ساختار معنایی «انتظار» می‌توان به فلسفۀ تاریخی آن اشاره کرد؛ معرفتی که از مبدأ عاشورا تا مقصد ظهور حضرت حجت (عجّل الله تعالی فرجه الشریف) امتداد یافته است.
امام حسین(ع) در روز عاشورا، با هدف نجات امت اسلامی، در مقابل عرفان خشن و التقاطی خوارجی و عرفان اباحه‌گری اموی قیام نمود و این‌چنین مسلمانان را از توطئه‌های دشمنان اسلام ناب نجات داد.
در آخر الزمان نیز این مهم محقق خواهد شد و مبارزه با سفیانی و مکاتب غیر غایت‌گرا و تکفیری و متحجر، همچون جریان وهابیت، خطوط اصلی مبارزه امام زمان‌(عج) را در بر خواهد گرفت، و این‌چنین تجلی کامل پیوند امت و امامت از سیر تاریخی عاشورا تا عصر ظهور امتداد خواهد یافت.
بی‌جهت نیست که در سال‌های اخیر در جهان اسلام، داعش و جریانات تکفیری به دفعات حقد و کینه و دشمنی خود را نسبت به قیام حضرت مهدی‌(عج) در آخرالزمان آشکار نمودند.
از این رهگذر، ترسیم سیر زمانی‌(تاریخ) و مکانی(جغرافیا) مهدویت که در روایات ظهور به شدت مشهود است، معنازایی آن را دو چندان کرده است، چرا که پیوند تاریخ و جغرافیا در همۀ مولفه‌های معرفتی به ویژه اصل ظهور منجی موعود(عجّل الله تعالی فرجه الشریف)، فرهنگ و هویت را تشخص می‌بخشد، و از نهیلیسم، پوچ‌گرایی، بی‌معنایی و بی‌تاریخی در زندگی جوامع انسانی جلوگیری می‌کند.
تحقق این مهم بر خلاف لیبرالیسم است که صرفاً بر ساحت آزادی بر مدار غریزه تأکید می‌ورزد؛ حال آنکه اصل انتظار مسأله‌ای به شدت معنادار است و آزادگی و رهایی از درون را ندا می‌دهد.
لذا «عینیت معناگرایانه» مفهوم حقیقی انتظار را شکل می‌دهد، به عبارت دیگر مفهوم انتظار از دوگانۀ رئالیسم و رمانتیسم شکل می‌گیرد؛ حال تبیین صحیح مفهوم انتظار در پیوند عینیت و ذهینت در معارف مهدوی به تولید معنا می‌انجامد.
از این رهگذر، توصیف غیبت امام زمان(عج) به خورشید پشت ابر؛ اوج تجلی عینیت ذهنیت‌گراست؛ چرا که آن حضرت به مثابۀ خورشید پشت ابری است که در ظاهر دیده نمی‌شود، اما شعاع‌های نور آن حضرت پیداست و مردم از آنها منتفع می‌شوند. لذا آن حضرت عینیت دارد، چرا که ما نورهای آن حضرت را می‌بینیم، لیکن غایب است و این امر ذهنی است.

صلح‌گرایی و اجتناب از جنگ‌طلبی در آینده‌پژوهی مهدوی
هم چنین ابعاد میان‌فرهنگی مفهوم انتظار، تلفیق ولایت‌پذیری؛ آینده‌نگری و احساس‌گرایی را رقم می‌زند؛ لذا مفهوم انتظار کاملاً فرهنگی است و در متن خود تعامل‌گرایی و ارتباطات میان‌فرهنگی را برای بسط و گسترش فرهنگ انتظار در جوامع بشری محقق می‌سازد؛ این دستاورد بزرگ معرفتی، مرهون صلح گرایی و اجتناب از جنگ‌طلبی در آینده‌پژوهی مهدوی است.

«مفهوم انتظار» از جمله مهمترین شاخصه‌های معرفتی در علوم انسانی است
با این تفاسیر می‌توان دریافت که «مفهوم انتظار» از جمله مهمترین شاخصه‌های معرفتی در علوم انسانی است که با طرح اصالت خانواده در ترسیم انتظار منجی موعود(عجّل الله تعالی فرجه الشریف) اصالت فرد در لیبرالیسم و اصالت جامعه در سوسیالیسم را به قهقهرا سوق می‌دهد.
در نتیجه مفهوم انتظار، مکمل روح و جسم، فرهنگ و تمدن است؛ و از آنجا که از تلفیق احساس و عقلانیت و نقش‌آفرینی مرد و زن در تحقق ظهور حضرت حجت(عجّل الله تعالی فرجه الشریف) تشکیل می‌شود؛ از این جهت آرمان‌شهر مهدوی با چاشنی اثبات خانواده‌گرایی، و نفی تنازع و جنگ طلبی شکل می‌گیرد و این‌گونه آیندۀ روشن جهان در عصر باشکوه مهدوی پدید می‌آید.

ضرورت نقش آفرینی نهاد حوزه و دانشگاه در راستای عمق بخشی به معارف مهدوی
بدیهی است فقدان تبیین معارف ناب مهدوی و پرداختن سطحی به موضوع انتظار می‌تواند به انتظار منفعلانه و سکولار، متمایل به انجمن منحلۀ حجتیه؛ شهود‌گرایی عرفانی در بستر نفی عقلانیت دینی و اسلام منهای ولایت و تطبیق‌گرایی منجر شود، لذا ضرورت نقش آفرینی نهاد حوزه و دانشگاه در راستای عمق‌بخشی و سیاستگذاری معارف دینی با رویکرد مطالعات میان‌رشته‌ای و در راستای تقویت ارتباطات میان‌فرهنگی در بازتولید معارف مهدوی و تولید علوم انسانی انکار‌ناپذیر است.

سیاست‌گذاران فرهنگی برای ورود فرهنگ مهدویت در سبک زندگی و تمدن نوین اسلامی تلاش کنند
امید است سیاست‌گذاران فرهنگی کشور در راستای بازتولید گزاره‌های مرتبط با امر انتظار و انتقال فرهنگ مهدویت و حاکم کردن آن در نظام عقلانیت جهانی، و نیز ورود این معارف بی‌بدیل اسلامی در مقولۀ سبک زندگی اسلامی و به ویژه تمدن‌سازی نوین اسلامی اقدام کنند.