کد خبر: ۳۸۹۸۵۶۱

تاریخ: ۲۴ ارديبهشت ۱۳۹۹ - ۱۰:۰۲

اسماعیل آذر بیان کرد:

تجلی شب قدر در شعر پارسی / 400 شاعر ایرانی از مفاهیم عالی قرآن بهره گرفته‌اند

عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران گفت: اغلب شاعران در طول تاریخ از قرآن بهره گرفته‌اند، به این صورت که مفاهیم قرآنی را در قالب هنر شعر ریخته و شعر خود را جاودانه کرده‌اند.

اسماعیل آذر، عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، در گفت‌وگو با ایکنا، درباره قرآن و شب قدر در ادبیات فارسی گفت: اغلب شاعران در طول تاریخ از قرآن بهره گرفته‌اند، به این صورت که مفاهیم قرآنی را در قالب هنر شعر بیان ‌و شعرشان را به این شیوه جاودانه کرده‌اند. خداوند در آیه ۶۰ سوره «قصص» می‌فرماید: «ما عِنْدَ اللَّهِ خَیْرٌ وَ أَبْقى؛ آنچه نزد خداست بسیار بهتر و باقی‌تر است.» حافظ، عطار، مولوی و حتی سنایی نامشان در تاریخ ماندگار شده، زیرا اغلب آثارشان برگرفته از مفاهیم عالی قرآنی است.

وی افزود: کسایی مروزی اولین شاعر شیعی‌مذهب است که نام مقدس حضرت پیامبر(ص) و امام علی(ع) را در شعر خود به کار برده است و اولین نشانه‌های قدسی را در شعر او می‌توان یافت و پس از او حکیم توس، فردوسی بزرگ، حضرت پیامبر(ص) و امام علی(ع) را در شعر خود ستود، اما برتر از این بهره‌گیری از قرآن کریم است و حکیم فردوسی هزار سال پیش، بیش از هزار بار از مضامین قرآنی بهره گرفت. برای نمونه فردوسی می‌گوید: «بد و نیک هر دو ز یزدان بود/ لب مرد باید که خندان بود».

ترجمه آیات قرآن در شعر شاعران

آذر در ادامه به آیه ۷۸ سوره شریفه «نساء» گفت: فردوسی از آیه شریفه «وَ إِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ یَقُولُوا هذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَیِّئَةٌ یَقُولُوا هذِهِ مِنْ عِنْدِکَ قُلْ کُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ؛ اگر به تو بهجتی رسید و فرخی تو برای تو پدیدار شد، بگو خدایا تو به من دادی و اگر چیزی هم بود که به ذائقه تو خوش نمی‌آمد بگو خدایا مصلحت بوده که اینگونه بشود» این گونه بهره برده است؛ «یکی را به دریا به ماهی دهد / یکی را سر تاج شاهی دهد/ یکی را کند زار و خوار و نژند/ یکی را برآرد به چرخ بلند/ نه با آن به مهر و نه با این به کین/ که دانست راز جهان آفرین».

وی ادامه داد: همانطور که خداوند در آیه ۲۶ سوره آل عمران می‌فرماید: «تُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ بِیَدِکَ الْخَیْرُ ۖ إِنَّکَ عَلَىٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ»، حکیم توس از این آیه قرآن مجید بهره گرفته و حتی زمانی که رستم می‌خواست دیو سپید را مغلوب خود کند، می‌گوید؛ «بهر نیایش سروتن بشست/ یکی پاک جای نیایش بجست/ تویی بندگان را ز هر بد پناه/ تو دادی مرا گردی و دستگاه» و یا حافظ  در ترجمه آیه «وَ إِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ یَقُولُوا هذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَیِّئَةٌ یَقُولُوا هذِهِ مِنْ عِنْدِکَ قُلْ کُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ» می‌گوید؛ «گر رنج پیش آید و گر راحت‌ای حکیم/ نسبت مکن به غیر که این‌ها خدا کند» همین آیه را سعدی و مولوی هم ترجمه کرده است و مولوی می‌گوید: «عاشقم بر قهر و بر لطفش بجد/ بوالعجب من عاشق این هر دو ضد» و حتی هاتف اصفهانی شاعر دوره بازگشت ادبی هم به این آیه توجه داشته است؛ «ز تو گر تفقد و گر ستم، بود آن عنایت و این کرم/ همه از تو خوش بود ‌ای صنم، چه وفا کنی چه جفا کنی».

اشاره شاعران به  شب قدر

این استاد دانشگاه در ادامه به برخی اشارات شاعران به شب قدر اشاره کرد و گفت: سعدی از شاعرانی است که به شب قدر توجه داشته و می‌گوید: «اى دوست روزهاى تنعم به روزه باش/ باشد که در افتد شب قدر وصال دوست» و یا حافظ شیرازی می‌گوید: «آن شب قدری که گویند اهل خلوت امشب است/ یا رب این تاثیر دولت از کدامین کوکب است/ تا به گیسوی تو دستِ ناسزایان کم رسد /هر دلی از حلقه ای، در ذکر یا رب یا رب است» و یا مولانا این گونه می‌سراید؛ «حق شب قدرست در شب‌ها نهان/ تا کند جان هر شبى را امتحان/ نه همه شب‌ها بود قدر اى جوان/ نه همه شب‌ها بود خالى از آن».

آذر در ادامه به مجموعه چهار جلدی خود با عنوان «قرآن در شعر فارسی» اشاره کرد و گفت: در این مجموعه اشعار بیش از ۴۰۰ شاعر از رودکی تا امروز که شعرشان براساس محتوای قرآن شکل گرفته، بررسی و تحقیق شده است و می‌توان آن را دایرةالمعارف بزرگی از اشعار قرآنی شاعران دانست.

وی در پایان تصریح کرد: به عبارت دیگر شب‌های قدر شب‌های انس با قرآن است و قرآن عمیق‌تر به دل آدمی نشسته و آسمان و زمین در فضای ماه مبارک رمضان طوری تدارک دیده و تنظیم شده که انسان را مشتاق‌تر به تقرب کند و بهترین ابزار برای این تقرب قرآن کریم است.