کد خبر: ۳۹۰۹۵۶۸

تاریخ: ۱۹ تير ۱۳۹۹ - ۱۴:۴۸

آیت‌الله سیفی مازندرانی تشریح کرد:

فلسفه قصاص نشدن پدر در قتل فرزند چیست

استاد درس خارج حوزه علمیه قم به پرسش‌هایی درباره حکم قتل فرزند از سوی پدر پاسخ داد و تأکید کرد: حرمت قتل فرزند از سوی پدر از ضروریات دین است، چون مشمول آیه «وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا» که صریح در حرمت قتل هر انسان مؤمن است.

به گزارش ایکنا، آیت‌الله سیفی مازندرانی از اساتید دروس خارج حوزه علمیه قم به سؤالاتی پیرامون حکم قتل فرزند توسط پدر پاسخ داد که پرسش و پاسخ از این استاد حوزه بدین شرح است:

پرسش درباره قصاص پدر قاتل

اخیرا اظهارنظرهایی درباره حکم قتل فرزند توسط پدر مطرح شده است، و برخی افراد عدم قصاص پدر در قتل فرزند را نوعی مالکیت پدر بر فرزند تعبیر کرده‌اند، و آن را صرفا یک برداشت فقهی از سوی فقها و نه متکی به آیات قرآن دانسته‌اند. با توجه به این اظهار نظرها سوالات زیر مطرح می‌شود که تقاضا دارم پاسخ بفرمایید. بر اساس فقه اهل بیت آیا پدر قاتل فرزند قصاص می شود یا خیر؟ و آیا در این زمینه مستندات قرآنی و روایی وجود دارد؟

پاسخ

قصاص پدری که فرزند خود را به قتل رسانده است به اتفاق فقها و بدون هیچ مخالفی جایز نیست، بلکه در کلمات فقهای امامیه تصریح به اجماع بر آن شده است، و در ریاض و جواهر (جواهر الکلام ج ۴۲ ص ۱۶۹ و ریاض المسائل ج ۱۴ ص ۹۱، موسوعه السید الخوئی / مبانی تکمله المنهاج : ج ۴۲ ص ۸۷) و سایر کتب فقهی معتبر به این اجماع تصریح و به استفاضه نقل شده است.

و نیز روایات صحاح مستفیضه به صراحت دلالت بر عدم جواز قصاص پدر به سبب قتل فرزند دارد(وسائل الشیعه ب ۳۲ من ابواب قصاص النفس)ولکن برخی روایات بالخصوص دلالت بر ضرب شدید و تبعید و نفی بلد پدر قاتل دارد ولی سند آن ضعیف است(وسائل الشیعه ب ۳۲ از ابواب قصاص ح ۹).ولی دیه‌ فرزند مقتول بر پدر واجب است که تعلق به ورثه‌ی فرزند دارد، دلیل آن _ علاوه بر آیه شریفه: (و دیه مسلمه الی اهلها) و فتوای اصحاب _ روایت معتبره ظریف (طریف) بر ثبوت دیه فرزند مقتول است که علی التحقیق سند این روایت معتبر است.

و اما تعزیر پدر _ علاوه بر دیه _ توسط حاکم بر حسب تشخیص ایشان جایز است و این به دلیل عموم صحیحه حماد بن عثمان (وسائل الشیعه ب ۱۰ از ابواب بقیه الحدود ح ۳) بر جواز تعزیر کل من ارتکب معصیة ‌ به تشخیص حاکم می باشد، بنابراین قصاص پدر قاتل جائز نیست، و دیه فرزند مقتول بر پدر واجب است و به وراث فرزند تعلق می‌گیرد و حاکم شرع بر حسب تشخیص مصلحت می‌تواند پدر او را تعزیر نماید.

در فرض عدم قصاص حکمت و فلسفه عدم قصاص پدر در قتل فرزند چیست؟

حکمت عدم قصاص پدر قاتل فرزند حق بزرگ پدر بر فرزند است که در روایات صحیحه به آن تصریح شده است. در صحیحه محمد بن مسلم (وسایل الشیعه ج ۲۰ ص ۱۵۸ ح ۱ ب ۷۹) از رسول خدا  سوال شد چه کسی بیشترین حق را بر مرد دارد؟ رسول خدا فرمود: پدر. البته این از مصالح و حکمت‌های حکم است نه علت، که حکم دائر مدار آن باشد.

آیا این بدین معناست که از نظر شرع مقدس برای پدر جایز است فرزندان خود را بکشد؟

حرمت قتل فرزند توسط پدر از ضروریات دین است چون مشمول آیه (و من قتل مومنا متعمدا فجزاوءه جهنم خالدا فیها) که صریح در حرمت قتل هر انسان مومن است است. و هیچ روایتی حتی ضعیف دلالت بر استثناء پدر از اطلاق این آیه وارد نشده است و نیز کسی از فقها اعم از علماء شیعه و سنی فتوا به جواز قتل فرزند توسط پدر نداده است و حرمت آن مورد اتفاق همه علمای اسلام است.

در صورتی که پدری عادت به کشتن فرزندان خود نماید آیا حکم قصاص ثابت است؟

نه هیچ دلیلی بر قصاص پدر در فرض مذکور نیست مگر به عنوان ثانوی با تشخیص ولی امر در جهت حفظ  مصالح اسلام و مسلمین.

آیا عدم قصاص پدر در قتل فرزند ناشی از مالکیت پدر بر فرزند است و آیا این صرفا یک برداشت فقهی از ناحیه فقها است؟

هرگز چنین ملازمه‌ای نیست، اما اینکه در روایت وارد شده است انت و مالک لابیک مقصود حق حرمت پدر بر فرزند است نه مالکیت به حمل شایع، حتی انسان بر نفس خود به اتفاق نص و فتوی مالک نیست، از این رو حرمت اضرار و جنایت بر نفس (قطع یا قتل) از مسلمات فقه و اجماع همه فقهاست.

همه احکام فوق‌الذکر به استناد آیات شریفه قرآن و روایات اهل بیت(علیهم السلام) است، که به برخی از آن‌ها اشاره کرده‌ایم. البته چون نفی قصاص پدر قاتل فرزند بر خلاف اطلاقات کتاب و سنت و اصول و قواعد مسلمه است، لذا باید اقتصار بر موردش نمود و در سایر حدود اثبات نفی حد، نیاز به دلیل دارد.