کد خبر: ۳۹۱۱۷۰۶

تاریخ: ۳۱ تير ۱۳۹۹ - ۱۳:۱۵

روش‌شناسی گفت‌وگوی ادیان از منظر قرآن در مجله کلام حکمت

چهارمین شماره از مجله کلام حکمت به صاحب امتیازی جامعةالمصطفی(ص) العالمیة «مبانی فکری و عقیدتی الحوالی در توحید و نقد آن»، جایگاه نفس در کرامت انسان از دیدگاه علامه طباطبایی» و «روش‌شناسی گفت‌وگوی ادیان در قرآن و سنت» با پنج مقاله منتشر شد.

به گزارش ایکنا؛ در این شماره از مجله کلام حکمت، مقالاتی با عناوین «مبانی فکری و عقیدتی الحوالی در توحید و نقد آن»، «بازگشت روح به بدن تناسخ یا معاد»، «جایگاه نفس در کرامت انسان از دیدگاه علامه طباطبایی»، «حکومت اسلامی از دیدگاه ماوردی، ابن تیمیه، سید قطب و عبدالسلام فرج» و «روش‌شناسی گفت‌وگوی ادیان در قرآن و سنت» منتشر شده است.

روش‌شناسی گفت‌وگوی ادیان در قرآن و سنت

در چکیده مقاله «روش شناسی گفت وگوی ادیان در قرآن و سنت» می‌خوانیم: پژوهش حاضر در راستای اخذ شیوه‌های مقبول گفت‌وگو از قرآن، سیره نبوی و ائمه معصومین(ع) در گفت‌وگوی مؤثر و سازنده با پیروان سایر ادیان و رسیدن به یک همزیستی مسالمت‌آمیز با آنها است. در این پژوهش روش قرآن در تعامل دینی در دو بخش روش گفت‌وگو و تعامل با پیروان سایر ادیان مطرح می‌شود که گفت‌وگو بر محور مشترکات، مجادله احسن، رعایت عدالت، احترام به پیمان‌ها و قراردادها، احسان و تألیف قلوب از جمله این روش‌هاست. سپس شیوه‌های گفت‌وگو در سیره نبوی و ائمه معصومین (ع) در مواجهه با پیروان سایر ادیان بررسی می‌شود. پیامبر اکرم (ص) گفت‌وگو، بحث، مناظره، نامه و پیمان‌های بسیاری با غیر مسلمانان داشت و اهتمام آن بزرگوار به رابطه دوستانه و مسالمت‌آمیز با دیگر ادیان نشان می‌دهد که آن حضرت همواره از جنگ، خون‌ریزی و منازعه‌های بی‌مورد گریزان بوده و منطق گفت‌وگو را بر هر امر دیگری مقدم می‌دانست. سیره ائمه اطهار (ع) نیز بر منطق گفت‌وگو مبتنی بود. گفت‌وگو با پیروان ادیان و مذاهب گوناگون، داشتن سعه‌صدر و تحمل شنیدن دیدگاه‌های مخالف و احترام به حقوق اقلیت‌ها از ویژگی‌های بارز امامان معصوم (ع) بود. همچنین موارد بسیار زیاد گفت‌وگو و مناظره با رهبران دیگر ادیان بهترین دلیل بر اهمیت و جایگاه گفت‌وگو در سیره ایشان است.

جایگاه نفس در کرامت انسان از دیدگاه علامه طباطبایی

در طلیعه نوشتار «جایگاه نفس در کرامت انسان از دیدگاه علامه طباطبایی» می‌خوانیم: در پژوهش حاضر جایگاه نفس در کرامت انسان از دیدگاه علامه طباطبایی تبیین و بررسی می‌شود. با توجه به اهمیت مسئله کرامت انسان و جایگاه ویژه نفس در آن هدف از این پژوهش تبیین جایگاه نفس در رسیدن انسان به کرامت برای اصلاح و ارتقای سطح بینش پژوهش‌گر و دیگر افراد جامعه نسبت به این موضوع از دیدگاه علامه طباطبایی یکی از برجسته‌ترین اندیشمندان حکمت متعالیه در عصر حاضر است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی-توصیفی و با بهره‌گیری از آثار علامه طباطبایی و برخی آثار حکمت متعالیه ابتدا سیر نزولی و صعودی نفس در رسیدن به کرامت، حرکت استکمالی نفس در سیر صعودی و جامعیت وجودی نفس در عوالم وجود را بررسی می‌کند و سپس حقیقت کرامت نفس از دیدگاه علامه طباطبایی را بیان میکند. نتیجه این پژوهش نشان می‌دهد که از دیدگاه علامه طباطبایی حقیقت نفس از عوالم بالای تجرد است که در کمال‌پذیری و تکامل به بدن وابسته است و از کرامت جامعیت وجودی عوالم سه‌گانه وجود برخوردار است، یعنی نفس می‌تواند با حرکت اشتدادی خود همه کمال‌های مادون و کامل‌تر از آن را به دست آورد‌ و کرامت‌های وجودی شدیدتری به‌دست آورد. بالاترین مرتبه کرامت نفس رسیدن به تجرد عقلی و فوق عقلی است و حقیقت کرامت نفس رسیدن آن به کمال نهایى خود است که همان فناى ذاتى، وصفى و فعلى در حق تعالی است و انسان برای رسیدن به آن میتواند با علم و عمل از مرحله قوه و استعداد درآمده و به مرحله فعلیت برسد.

مبانی فکری و عقیدتی الحوالی در توحید و نقد آن

در چکیده مقاله «مبانی فکری و عقیدتی الحوالی در توحید و نقد آن» می‌خوانیم: الحوالی از شخصیت‌های معاصر نوسلفیان است که با فعالیت‌های خود در محیط‌های علمی و انتشار کتب و مقالاتش باعث تبلیغ عقاید وهابیت و جنبش‌های تکفیری شده است. عمده این عقاید در زمینه توحید است. بنابراین، لازم است که مبانی فکری - عقیدتی این فرد در زمینه توحید با روش توصیفی – تحلیلی نقد و بررسی شود. در این نوشتار مبانی فکری الحوالی در سه حیطه هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و روش‌شناسی بررسی می‌شود. الحوالی  در هستی‌شناسی معتقد است که امور غیبی وجود دارد و ایمان به آن واجب است. در معرفت‌شناسی معتقد است که منابع استنباط علوم دینی، قرآن، سنت و اجماع سلف است. در روش‌شناسی قائل به ظاهرگرایی و نفی تأویل و حجیت فهم سلف است. در نهایت این نتیجه به دست می‌آید که اینها همه ریشه در جایگاه عقل نزد سلفیه دارد. در زمینه عقاید دینی، الحوالی دیدگاه وهابیت را دارد و توحید را به سه نوع تقسیم می‌‌کند: توحید در صفات، توحید در ربوبیت و توحید در الوهیت. در قسم اول برای خداوند صفاتی را اثبات کرده است. در قسم دوم آن را توحید در خالقیت معرفی می‌کند و اینکه تمام انسان‌ها حتی مشرکان به طور فطری آن را قبول دارند. قسم سوم را توحید عبادی می‌داند و اینکه رسولان به خاطر همین قسم مبعوث شده‌اند و آمده‌اند تا انسان‌ها را متعبد کنند و آنها را از پرستش خدایان دروغین برحذر دارند. از نظر الحوالی مهمترین نوع توحید، توحید عبادی است و یک مسلمان واقعی باید مواظبت کند که در زمینه عبادت دچار شرک نشود. طبق نظر وهابیت از نتایج توحید عبادی است که توسل، شفاعت، زیارت و بسیاری از اعمال دیگر مسلمانان از مصادیق شرک شمرده می‌شود.

بازگشت روح به بدن تناسخ یا معاد

نویسنده مقاله «بازگشت روح به بدن تناسخ یا معاد» در طلیعه نوشتار خود آورده است: یکی از دغدغه‌های دیرینه بشر فرجام انسان پس از مرگ است. بسیاری از انسان‌ها به بازگشت روح پس از مرگ معتقد هستند، اما در اینکه روح چه زمانی و به چه جسمی برمی‌گردد، اختلاف دارند. تناسخ و معاد دو باور پویا در این زمینه هستند و این نوشتار این دو باور را در بستر هندوئیزم و اسلام بررسی می‌کند. بر اساس تناسخ، روح انسان در چرخه مرگ‌ها و تولدهای مکرر دنیایی گرفتار است تا وقتی که به حقیقت مطلق بپیوندد، اما براساس معاد روح انسان پس از مرگ به عالم برزخ می‌رود و در نشئه آخرت به بدن خاکی احیا شده‌اش بازمی‌گردد. در مقایسه دلایل تناسخ و معاد مشخص می‌شود که قدمت دلیل نقلی تناسخ به ابتدای هندوئیزم نمی‌رسد. دلیل عقلی آن خالی از اشکالات اساسی نیست. شهود عرفانی تناسخ نیز دلیل معتبری نیست. ادعای یادآوری زندگی‌های پیشین نیز با کریپتومنسیا قابل تبیین است. بنابراین، دلیل قانع‌کننده‌ای برای تناسخ وجود ندارد، اما معاد دلایل نقلی و عقلی معتبری دارد و شواهد بر احیای مردگان این باور را تقویت میکند. شهود پیامبر (ص) در معراج نیز دلیل دیگر حقانیت آن است. بنابراین، معاد در درجهای از اعتبار است که باور تناسخ هرگز به آن نمی‌رسد.

حکومت اسلامی از دیدگاه ماوردی، ابن تیمیه، سید قطب و عبدالسلام فرج

نویسنده مقاله «حکومت اسلامی از دیدگاه ماوردی، ابن تیمیه، سید قطب و عبدالسلام فرج» در چکیده نوشتار خود آورده است: اندیشه سیاسی در اسلام قدمتی مانند دین اسلام دارد و از دیرباز با مشخصشدن عناصر اصلی و اولیه این دین مسلمانان به تفکر درباره جایگاه حاکم، نوع رابطه میان زمامدار و مردم، نوع حکومت و ... پرداختند. مقاله حاضر با بیان اندیشه چهار تن از اندیشمندان اهل سنت و سلفی، یعنی ماوردی در احکام السلطانیه، ابن تیمیه در السیاسه الشرعیه، سید قطب در معالم فی الطریق و عبدالسلام فرج در الفریضه الغائبه نوع نگاه ایشان را به حکومت، خلیفه و ویژگی‌های حکومت و حاکم اسلامی مشخص می‌کند. نوشته حاضر به شیوه‌ای توصیفی - تحلیلی و با نگاهی از درون به مسئله حکومت از دیدگاه این اندیشمندان پرداخته است تا سیر تطور این بحث در میان ایشان و نقاط اشتراک و اختلاف دیدگاه‌هایشان را بیان کند. مقاله حاضر ضرورت تشکیل حکومت اسلامی، اهداف حکومت اسلامی، ویژگی‌های حکومت اسلامی، ارکان حکومت اسلامی، چگونگی تعیین حاکم اسلامی، شرایط حاکم اسلامی و وظایف حاکم اسلامی را از دیدگاه اندیشمندان فوق بررسی می‌کند. به نظر می‌رسد با وجود تعلق این اندیشمندان به اهل تسنن مسئله حکومت اسلامی مسیر یکسانی را نپیموده و در مسائلی مانند ادله ضرورت حکومت اسلامی، چگونگی تعیین حاکم اسلامی، ارکان حکومت اسلامی، شرایط حاکم اسلامی و ... اختلافاتی دیده می‌شود.