کد خبر: ۳۹۳۷۱۵۸

تاریخ: ۰۴ آذر ۱۳۹۹ - ۱۳:۱۶

دست خالی شهرداری تهران در هفته کتاب

شهرداری تهران به مناسبت هفته کتاب مراسمی را با حضور حناچی، مسجد جامعی و تنی چند از مدیران شهری برگزار کرد. در این مراسم از کتاب‌هایی که عمدتاً سال‌های گذشته منتشر شده بودند، رونمایی شد.

به گزارش ایکنا، مهر نوشت: هفته پیش، شهردار تهران به مناسبت هفته کتاب از تعداد ۵۶ عنوان کتابی رونمایی کرد که عمده آن‌ها پیش از این نیز معرفی، رونمایی یا در سال‌های پیشتر (۱۳۹۶، ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸) توسط زیر مجموعه‌های شهرداری تهران منتشر شده بود! این نوع «فعال‌نمایی» و برگزاری مراسم صوری را در نوع خود باید نشان دهنده وضعیت نشر در شهرداری تهران دانست. در این رونمایی احمد مسجدجامعی، معاون فرهنگی اجتماعی شهردار تهران، رئیس مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران و تعداد دیگری از مدیران شهرداری حضور داشتند. آیا هیچکدام از این مدیران، از کم و کیف کتاب‌هایی که رونمایی شد خبر نداشتند؟

«مراسم رونمایی» تعریف مشخصی دارد؛ معرفی محصول (در اینجا کتاب‌ها یا آثاری) که به تازگی منتشر شده است. اما در کمال تعجب در مراسمی که با حضور شهردار تهران و احمد مسجدجامعی، معاون فرهنگی اجتماعی شهردار تهران، رئیس مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران و تعدادی دیگری از مدیران شهرداری، و به مناسبت هفته کتاب برگزار شد، از کتاب‌هایی رونمایی شد که عموماً در سال‌های پیش و پیش‌تر منتشر شده بودند، برخی از آن‌ها پیش از این معرفی و رونمایی شده بودند و یا کتاب‌هایی بودند که هیچ وجود خارجی نداشتند، یعنی یک هفته پس از رونمایی، اثری از آن‌ها نه در بازار کتاب هست نه در بانک اطلاعات خانه کتاب یا در فضای مجازی.

وضعیت نشر کتاب در شهرداری تهران و همچنین برنامه‌های مجموعه وسیع و پُر امکانات شهرداری در هفته کتاب، می‌تواند موضوع بررسی و نقد جدی باشد که مجال مفصلی می‌طلبد. در اینجا به بهانه این مراسم رونمایی، به ذکر نکاتی بسنده می‌کنم.

در خبر‌ها آمده بود که از ۵۶ عنوان کتاب رونمایی شده است، اما در فهرستی که در رسانه‌ها منتشر شده‌است نام ۵۴ عنوان کتاب آورده شده است که از این تعداد فقط ۱۱ عنوان به‌طور مشخص در سال ۱۳۹۹ منتشر شده است (از این ۱۱ عنوان، تعداد ۶ عنوان، یک مجموعه به حساب می‌آید؛ صد سال گرافیک، عکاسی، نقاشی، شعر، کاریکاتور و نویسندگی در تهران، که انتشارات علمی و فرهنگی با همکاری مرکز ارتباطات و امور بین‌الملل شهرداری تهران) منتشر کرده است. (درباره کیفیت و، اما و اگر‌های این مجموعه باید در مجالی دیگر سخن گفت) همچنین از این ۵۴ عنوان، ۶ عنوان کتاب در سال ۱۳۹۶، تعداد ۷ عنوان کتاب در سال ۱۳۹۷، تعداد ۸ عنوان کتاب در سال ۱۳۹۸ منتشر شده است.

در همین طلیعه سخن لازم است بگویم عموم کتاب‌هایی که در این مراسم رونمایی شده‌است را از نظر محتوا (و حتی کیفیت) باید کتاب‌هایی خوب دانست. کتاب‌هایی که عموماً جای آن‌ها در بازار نشر کشور خالی بوده؛ برای مثال کتاب‌هایی که در سال‌های اخیر توسط سازمان زیباسازی یا معاونت اجتماعی شهرداری منتشر شده. اما درباره این نوع رونمایی، جایگاه و وضعیت نشر در شهرداری تهران و موضوعاتی از این قبیل نقد‌ها و پرسش‌هایی جدی مطرح است.

ناشر ۳۳ عنوان کتابی که در این مراسم رونمایی شده، مشخص است (یعنی با مراجعه به کتاب، اگر در دسترس باشد یا با مراجعه به بانک اطلاعات خانه کتاب و کتابخانه ملی، می‌توان اطلاعاتی به دست آورد)؛ تعداد ۲۰ عنوان کتاب را انتشارات علمی فرهنگی (از زیر مجموعه‌های سازمان تأمین اجتماعی) منتشر کرده، ۸ عنوان را مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران و ۴ عنوان را سازمان زیباسازی شهر تهران منتشر کرده است. (یک عنوان از کتاب‌هایی که در انتشارات سازمان زیباسازی منتشر شده کتاب ارزشمندی است به نام «دروازه‌های تهران» که دفتر پژوهش‌های فرهنگی منتشر کرده و همان کتاب را به سفارش سازمان زیباسازی با قطعی دیگر نیز برای همین سازمان منتشر کرده است.) به جز کتاب «ورزش در جامعه» که در سال ۱۳۹۹ منتشر شده (و البته در سال‌های قبل تهیه شده‌است) سایر کتاب‌هایی که معاونت اجتماعی شهرداری در هفته کتاب امسال رونمایی کرده‌است مربوط به سال‌های پیش و پیش‌تر است (۵ عنوان مربوط به سال ۹۶ و ۶ عنوان مربوط به سال ۹۷ و ۲ عنوان مربوط به سال ۹۸).

در مراسمی که با حضور شهردار تهران و احمد مسجدجامعی، معاون فرهنگی اجتماعی شهردار تهران، رئیس مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران و تعدادی دیگری از مدیران شهرداری، و به مناسبت هفته کتاب برگزار شد، از کتاب‌هایی رونمایی شد که عموماً در سال‌های پیش و پیش‌تر منتشر شده بودندهمان‌گونه که اشاره شد، از ۳۳ عنوان کتابی که ناشر آن‌ها مشخص است، ۲۰ عنوان کتاب را انتشارات علمی فرهنگی (از زیر مجموعه‌های سازمان تأمین اجتماعی / وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی) منتشر کرده‌است. این در حالی که در زیر مجموعه شهرداری تهران، مراکز متعدد نشر وجود دارد که بعضاً مجهز به چاپخانه‌های مفصل و پیشرفته‌ای هستند از جمله «نشر شهر»، «انتشارات همشهری»، انتشارات مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران و… و مشخص نیست چرا کتاب‌های زیر مجموعه شهرداری تهران را باید انتشارات علمی فرهنگی منتشر کند! و اگر شهرداری نیازی به مثلاً «نشر شهر» ندارد چرا آن را منحل نمی‌کند!

درباره برخی از کتاب‌هایی که عناوین آن‌ها در این مراسم اعلام شده است، اطلاعاتی موجود نیست؛ نه در بانک اطلاعات خانه کتاب و نه حتی یک خط در فضای وب یا حتی سایت سازمان مورد نظر! توجه داشته باشیم، صرفاً کتاب‌هایی در کشور ما اجازه توزیع دارند که از مؤسسه خانه کتاب و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، «اعلام وصول» دریافت کرده‌باشند؛ اگر چه در عمل، عموم سازمان‌ها از این کار سرباز می‌زنند.

این اقدام به این دلیل است که اطلاعات همه کتاب‌هایی که در کشور منتشر شده‌است در بانک جامع مؤسسه خانه کتاب Ketab.ir در دسترس عموم باشد. وقتی گفته می‌شود کتابی منتشر شده است، اما هیچ اطلاعاتی از این کتاب در هیچ کجا وجود ندارد، چند حالت بیشتر متصور نیست: یا کتاب مورد نظر احتمالاً هنوز منتشر نشده یا صرفاً در حد چند نسخه محدود یا نسخه ماکت (و مثلاً برای مراسم رونمایی) چاپ شده است! در این صورت نیز باید کتاب را منتشر نشده قلمداد کرد. در مارکتینگ جهانی کتاب، کتاب پس از اینکه در چرخه توزیع قرار گرفت رونمایی می‌شود، در غیر این صورت تاریخ توزیع کتاب در بازار و دسترسی خوانندگان به کتاب مورد نظر، اعلام می‌شود. کتاب‌هایی را که در بازار وجود ندارند، عملاً باید منتشر نشده قلمداد کرد (این روز‌ها حتی کتاب‌های سازمانی، که صرفاً برای یک سازمان کاربرد دارند نیز به صورت فایل بر روی سایت‌های سازمانی بارگذاری می‌شوند.)

عنوان برخی کتاب‌های رونمایی شده نیز کتابی تلقی نمی‌شوند به نظر می‌رسد پژوهش‌هایی هستند که قرار است به عنوان کتاب هم منتشر شوند؛ برای مثال به این عناوین دقت کنید: «یکپارچگی و انسجام نظام شهرسازی کشور؛ الزامی ضروری برای پیشگیری حوادثی نظیر آتش سوزی ساختمان پلاسکو»، «ارزیابی مقایسه‌ای سیستم مترو با تاکید بر عملکرد متروی تهران»، «دگرگونی فضای شهری از طریق توسعه مبتنی بر حمل و نقل همگانی رویکرد سه ارزشی»، «هزینه بالای پارکینگ رایگان»

این موضوعات، خواننده فراگیری ندارند و چاپ آن‌ها در قالب کتاب نمی‌تواند در اولویت باشد و بهتر است صرفاً فایل آن‌ها به عنوان گزارش مطالعات و پژوهش‌ها در دسترس استفاده‌کنندگان قرار گیرد.

ضرورت انتشار برخی کتاب‌ها توسط شهرداری مشخص نیست! کتاب‌هایی که یا قبلاً منتشر شده و گاه چندین عنوان با همین موضوعات در بازار نشر وجود دارد یا می‌توانند (و باید) توسط بخش خصوصی منتشر شوند؛ مثلاً به این عناوین دقت کنید: «بتن‌های الیافی توانمند»، «متره؛ برآورد و آنالیز بها»، «دین و سبک زندگی» و… اگر شهرداری، به دلیل گستردگی حوزه‌های فنی، عمرانی و فرهنگی و اجتماعی، بخواهد در همه این زمینه‌ها کتاب منتشر کند، پس دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و سایر ناشران و مؤسسات فرهنگی قرار است چه کنند؟

‌
انتشارات علمی فرهنگی کجای کار قرار دارد؟

‌
در سال‌های ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲، مجموعه کتاب‌های ارزشمندی در معاونت اجتماعی شهرداری تهران تهیه (ترجمه و تألیف) شد. طی بخشنامه‌ای همه زیرمجموعه‌های شهرداری که فاقد انتشارات بودند موظف بودند امور چاپ و انتشار کتاب‌های خود را به «نشر شهر» بسپارند، اما نظر به عملکرد نه چندان رضایت‌بخش این نشر (هزینه‌های بالا، تأخیر در چاپ و انتشار، کیفیت پایین چاپ، مشکل توزیع مناسب و…) معاونت اجتماعی تصمیم گرفت این مجموعه را با همکاری ناشر دیگری منتشر کند. انتشارات علمی فرهنگی از انتشار این آثار استقبال کرد و نظر به آماده بودن کتاب‌ها، پذیرفت که انتشار آن‌ها را برعهده بگیرد. کتاب‌ها با کیفیت و توزیعی قابل قبول چاپ و منتشر شدند.

از نکات جالب در مراسم رونمایی از کتاب‌های مجموعه شهرداری، غایب بودن نشر شهر و انتشارات همشهری در این مراسم بود. همچنین حضور «نادره رضایی»، مدیر عامل انتشارات علمی فرهنگی در این رونمایی ورونمایی از کتاب‌هایی که عمدتاً مربوط به دوره مدیریت او نیست هم جالب بود. رضایی گزارش کوتاهی از فعالیت‌های این انتشارات در حوزه شهری را ارائه کرد.

‌
شهرداری و موضوع نشر‌

‌
مراسم رونمایی از ۵۴ (یا ۵۶) و سایر فعالیت‌های مجموعه شهرداری در هفته کتاب را باید نشان دهنده وضعیت نشر و کتاب در این مجموعه گسترده و برخوردار دانست. به نظر می‌رسد سه سال پس از حضور دکتر حناچی، به عنوان شهردار تهران، رویکرد‌ها و حد و حدود شهرداری درباره حضور در عرصه نشر، چندان مشخص نیست.

ابلاغیه تأسیس شورای چاپ و نشر شهرداری تهران در سال ۱۳۹۵ ابلاغ شده است و محمد حسین بوچانی، رئیس مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران، ریاست آن را بر عهده دارد؛ همین موضوع که رئیس مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران، همزمان رئیس شورای چاپ و نشر شهرداری تهران نیز هست، نشان دهنده این است که در مجموعه شهرداری، درک درستی از حوزه چاپ و نشر وجود ندارد و به این حوزه نه به عنوان حوزه‌ای مستقل و تخصصی، که به عنوان حوزه‌ای حاشیه‌ای نگاه می‌شود! چگونه رئیس مرکز مهم و پُرکاری، چون مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران می‌تواند وقت و زمان لازم برای ساماندهی اوضاع چاپ و نشر در شهرداری را هم داشته باشد!

سیاستگذاری، تعیین و تصویب برنامه و خط مشی‌های حوزه چاپ و نشر مجموعه شهرداری تهران شامل کتاب، نشریات داخلی و عمومی و سایر آثار اعم ار فیزیکی یا الکترونیکی در چارچوب سیاست‌های کلی شهرداری تهران، تعیین و تصویب مقررات چاپ و نشر، بررسی، ارزیابی و اظهار نظر جهت اعطای مجوز و تصویب یا رد آثار پیشنهادی ارائه شده و تعیین نوع و میزان حمایت و تیراژ آثار مهمترین وظایف این شوراست، اما علیرغم گزارش نسبتاً مفصلی که بوچانی، شورای چاپ و نشر شهرداری تهران، در این مراسم نمایی، درباره جلسات و تصمیمات این شورا ارائه کرده‌است، برگزاری همین نوع رونمایی، برنامه‌های هفته کتاب و مطالب اشاره شده، نشان دهنده این است که عملاً اقدام مؤثری در حوزه نشر شهرداری تهران انجام نشده است.