کد خبر: ۳۹۴۱۷۲۰

تاریخ: ۲۸ آذر ۱۳۹۹ - ۱۱:۴۲

بر مدار علم؛

بازار داغ نشست‌ها در هفته پژوهش؛ از بازخوانی وحدت حوزه و دانشگاه تا اسلامی‌سازی علوم

در هفته گذشته‌ای شاهد برگزاری نشست‌های متعدد علمی و تخصصی به مناسبت هفته پژوهش در حوزه و دانشگاه بودیم. نشست‌هایی که برخی به رونمایی و بیان گزارش از دستاوردهای پژوهشی بود، ولی بسیاری به بحث پیرامون مسائل تخصصی با حضور شخصیت‌های علمی داخلی گذشت.

به گزارش ایکنا، در هفته‌ای که گذشت شاهد برگزاری رویدادهای مختلفی در حوزه علمیه اعم از برگزاری دروس خارج فقه و تفسیر و برگزاری نشست‌های علمی بودیم. در ادامه مروری بر مهم‌ترین رویدادها خواهیم داشت؛ برای مشاهده متن اخبار می‌توانید بر روی تیتر اخبار کلیک کنید.

دروس خارج فقه و تفسیر

این هفته نیز سرویس معارف خبرگزاری ایکنا جلسات تفسیری و فقهی متعددی را پوشش داد. که برخی از آنها از نظر می‌گذرد؛

توصیف قرآن کریم از پیامبر(ص) به عنوان عبد مطلق

جلسه تفسیر آیت‌الله عباسی خراسانی با محوریت سوره بقره، روز دوشنبه، ۲۴ آذرماه در مدرسه فیضیه حوزه علمیه قم برگزار شد. وی در این جلسه به تفسیر آیات ۲۳ و ۲۴ سوره بقره پرداخت و اظهار کرد: در آیات پیشین، سخن از کفار و متقین بود و بعد هم امر به عبادت باری تعالی مطرح شد که اولین امر مطرح‌شده در قرآن به لحاظ سیر ترتیبی است. آیه ۲۳ می‌فرماید: «وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا». «ریب» غیر از «شک» است. ریب، شک همراه با افترا و تهمت است. آیه می‌فرماید اگر شما شک دارید، این قرآن کتاب الاهی است و این رسول، رسول الهی است و به او افترا می‌بندید، سوره‌ای مثل قرآن بیاورید. در اصطلاح قرآن هر قطعه‌ای از کتاب الهی «سوره» گفته می‌شود و سوره اصطلاحی در قرآن مصداق کامل قطعه‌های قرآنی است. در قرآن چندین جا کلمه «سوره» به کار برده شده است. تنوین «بِسُورَةٍ» هم تنوین وحدت است.

استاد حوزه علمیه ادامه داد: واژه بعدی واژه «نَزَّلْنَا» است که بر نزول تدریجی دلالت دارد. «شهدا» هم جمع شهید و به معنای گواه و کارشناس نیست، بلکه به معنای یار و معین است. گاهی اوقات انسان در بعضی صحنه‌ها که با خطر مواجه می‌شود، نیاز به یار و یاور دارد. اینجا هم خداوند به منافقین خطاب می‌کند اگر شک دارید، یاورانتان را بیاورید. نکته قابل دقت و اهمیت این است که این آیه بیانگر تحدی است؛ یعنی اولین آیه‌ای است که در این سوره مفید تحدی است و خدای متعال، قرآن را به عنوان معجزه و به عنوان کتابی که قابل مثلیت نیست، مطرح کرده است. «مثل» هم تشابه در ماهیت چیزی است و فرق آن با «مَثَل» این است که مَثَل، دو ماهیت مختلف هستند که در خصوصیات و اوصاف همانند همدیگر هستند و مثل، دو چیز هستند که ماهیتشان یکی باشد. بنابراین آیه می‌فرماید اگر شما در توانتان هست، همانند این قرآن بیاورید.

نحوه مواجهه پروتستانتیزم اسلامی با تفسیر قرآن

آیت‌الله ابوالقاسم علیدوست، استاد سطح خارج حوزه علمیه، ۲۴ آذرماه در ادامه مباحث فلسفه تفسیر در فضای مجازی، گفت: یکی از موارد مهم در تفسیر استفاده از روایات اهل بیت(ع) است؛ در اینکه چه مقدار از این روایات استفاده شود، سه نظر وجود دارد. اینکه گفته شود عالِم کاری به قرآن ندارد، فاجعه است، ولی کسی که قصد مراجعه دارد، لاجرم باید به این سؤال پاسخ دهد که روایات اهل بیت چه نقشی در تفسیر دارند. یک نظر از قدیم وجود داشت و بخشی از علمای اهل تسنن هم آن را ترویج می‌کرده‌اند که در تفسیر نیازی به اهل بیت(ع) نداریم و هر کسی می‌تواند مفسر قرآن باشد یعنی تعبیر «همه‌مفسری».

وی افزود: مسیحیت کاتولیک اصرار داشت که متولی تفسیر متون مقدس، کلیسا و روحانیت مسیحی است، اما جریان مقابل آن یعنی جریان همه‌کشیشی یا پروتستان‌ها گفتند دانشگاه و دیگران هم می‌توانند، کافی است کسی متن را بفهمد و تفسیر کند؛ جریان همه کشیشی در مسیحیت رخ داد و کم کم به متون اسلامی در اهل تسنن به خصوص و حتی شیعیان رسوخ یافت و بعد از مشروطه با عنوان جریان پروتستانتیزم اسلامی از سوی امثال آخوندزاده و ... دنبال شد. این نوع جریانات، متشابهات قرآن را محدود و منحصر در حروف مقطعه می‌دانستند و می‌گفتند مابقی آیات قرآن محکم است و متولی و مفسر نمی‌خواهد.

راز استفاده از واژه «یوم» برای قیامت

جلسه تفسیر قرآن کریم حجت‌الاسلام سیداحمد خاتمی با محوریت سوره ابراهیم، ۲۳ آذرماه برگزار شد. وی در این جلسه به تفسیر آیه بیست و یکم سوره ابراهیم پرداخت و اظهار کرد: این آیه شریفه دو بخش دارد. در بخش اول سخن از «بروز لله» است. بخش دوم سخن از «محاجه پیروان و رهبران» دارد. بخش اول آن بیانگر این است که قیامت «یوم بروز» است. قیامت حدود هفتاد نام دارد که یکی از آنها «یوم تبلی السرائر» است یعنی باطن‌ها آشکار می‌شود. «تبلی» از ریشه بلا و امتحان است؛ چون هنگام آزمون حقایق اشیا روشن می‌شود. پس در قیامت باطن‌ها آشکار می‌شود. آیه ۱۶سوره غافر هم سخن این است که این هفتاد مرتبه‌ای که کلمه «یوم» در قرآن برای قیامت گفته شده است، «یوم» به معنای بروز و شفافیت است والا روز قیامت نه روز دارد و نه شب، شب و روز برای دنیاست. پس در قیامت روز و شب نیست، چون نظام سپهری در هم پیچیده می‌شود. آیه ۱۱۴ سوره انبیا می‌فرماید: «يَوْمَ نَطْوِي السَّمَاءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ وَعْدًا عَلَيْنَا إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ». پس اینکه «یوم» گفته می‌شود اشاره به این است که در قیامت چیزی پوشیده نمی‌ماند. بنابراین آنجا علم اجمالی وجود ندارد و هر چه هست علم تفصیلی است.

استاد حوزه علمیه ادامه داد: در بخش اول «وَبَرَزُوا لِلَّهِ جَمِيعًا» است. بروز را معنا کردیم که به معنای ظهور است. «براز» به معنای فضای خالی و باز است، چون ظهور و بروز در آن است. به سرزمین پهناور و باز «براز» می‌گویند. به روندگان در این زمینه می‌گویند «برزوا». آشکار شدن حریفان در برابر یکدیگر با لفظ «برز» توصیف می‌شود: «لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَى مَضَاجِعِهِمْ». در قرآن ۹ بار واژه بروز آمده است که چند مرتبه مربوط به قیامت است. آیا فقط در قیامت بروز است یا الآن هم بروز وجود دارد؟ نباید تردید کرد در این مطلب که انسان‌ها در همه شئونشان مشهود خدا هستند و خدا آنها را می‌بیند و ذات مقدس ربوبی کاملا مطلع است چگونه عمل می‌کنند. آیه ۶۱ سوره یونس می‌فرماید: «‌وَمَا تَكُونُ فِي شَأْنٍ وَمَا تَتْلُو مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَلَا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُودًا إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ وَمَا يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقَالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ وَلَا أَصْغَرَ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرَ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ؛ و در هيچ كارى نباشى و از سوى او [=خدا] هيچ [آيه‏ اى] از قرآن نخوانى و هيچ كارى نكنيد، مگر اينكه ما بر شما گواه باشيم...».

تبیین محرمیت در آیات سوره نور

آیت‌الله مهدی هادوی تهرانی، ۲۳ آذرماه در ادامه مباحث تفسیری سوره نور گفت: در آیات ۳۰ و ۳۱ «وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ» به بحث غض بصر و حفظ فروج، آشکارنکردن زینت از سوی زنان و انداختن خمار بر سر و سینه و ... اشاره شده است؛ برخی خمار در آیه را به روسری و مقنعه تعبیر کرده‌اند، اما علامه مجلسی آن را معادل چادر می‌داند.

وی افزود: در ادامه آیه ۳۱ هم به استثنائات پرداخته و فرموده است که زنان زینت خود را جز برای محارم (شوهر، فرزند، برادر، پدران همسر و ... که در آیه ذکر شد) آشکار نکنند؛ یکی از تعابیری که در این آیه از سوی مفسران بحث شده، «أَوْ نِسَائِهِنَّ» است؛ ضمیر مؤنث در آیه به مؤمنات باز می‌گردد، لذا برخی گفته‌اند زنان مؤمنه(مسلمات) حق ندارند زینت خود را برای زنان غیرمؤمنه آشکار کنند؛ در برخی روایات هم بیان شده اگر زینت زنان مؤمنه در نزد زنان غیرمؤمنه آشکار شود، ممکن است آنها در نزد شوهرانشان از زینت این زنان سخن بگویند و توصیف کنند، لذا برخی حکم به حرمت این کار داده‌اند.

هشدار نسبت به عواقب برخی روش‌های لقاح مصنوعی

آیت‌الله محمدجواد  فاضل لنکرانی، ۲۶ آذرماه در سخنانی در درس خارج خود به مناسبت هفته پژوهش، با اشاره به وجود فقه سیاسی در اسلام، افزود: اگر واقعاً اسلام دارای حکومت نبود، چه فرقی بود که بعد از پیامبر اكرم چه کسی بر مسند بنشیند؟ ‌هر كسی باشد، فرقی ندارد؛ باید بگوییم مردم را باید به مسائل معنوی و عبادی دعوت كرد و کاری نداشته باشید چه کسی حاکم است؛ آیا این می‌شود دین؟! به نظر من، هیچ امام معصومی نیست، جز اینكه درباره حکومت در دین حرف و مطلب دارد و از تمامی امامان در این باره روایت داریم. وقتی دین دارای حکومت است، حکومت هم مبتنی بر سیاست است، لذا فقه سیاسی و فقه حكومتی به میدان می‌آید.

وی افزود: نكته دیگری كه در حوزه پژوهش بایستی مد نظر قرار گیرد، این است كه فضای علمی باید مقداری باز باشد، یعنی اجازه دهند كه اهل فکر و نظر حرفشان را با استدلال و با پشتوانه علمی محکم بیان کنند، بعد در همین فضای علمی مورد نقد قرار گیرد. هیچ اشکالی ندارد اگر کسی ادعا می‌کند اسلام حکومت ندارد، اجازه داشته باشد و میدان پیدا كند كه حرفش را بزند. نباید بلافاصله او را با تهمت و نسبت‌های ناروا از میدان خارج كرد؛ بلكه باید استقبال كرد و اشكالات نظرش را به صورت علمی و در فضای مناظره و گفت‌وگو ذكر كرد. در مباحث علمی نمی‌توان جلوی فکر و علم را گرفت. امروزه اگر نگذاریم حرفی زده شود، صاحب آن حرفش را می‌نویسد و در فضای مجازی مطرح می‌شود و اگر در این فضا هم مجال پیدا نكند، بالاخره نوشته او ده سال دیگر، كمتر یا بیشتر در دست عده‌ای قرار می‌گیرد. چه اشکال دارد به جای اینکه چند سال بعد مطرح شود، همین امروز نظرش را در یک کرسی آزاد و به دور از هیاهو و هواپرستی مطرح کند؟

مصاحبه با حوزویان و اندیشمندان

سرویس معارف در این هفته مصاحبه‌های در موضوع میان‌رشتگی قرآن و علوم،‌ وحدت حوزه و دانشگاه و بزرگداشت مرحوم محمد یزدی گرفت.

وحدت حوزه و دانشگاه؛ از شعار تا واقعیت

حجت‌الاسلام والمسلمین محمدعلی میرزایی، عضو هیئت علمی جامعةالمصطفی(ص)‌ العالمیة، در گفت‌گویی تفصیلی ضمن تبیین مفهوم عینی وحدت حوزه و دانشگاه و راهکارهای تحقق این وحدت بیان کرد: تردیدی نیست که حوزه علمیه قدمت دارد. اینکه دانشگاه‌ها از جریان تاریخی علمی حوزه‌های سنتی دانشی در غرب و شرق تغذیه می‌کنند هم محل وفاق است، ولی اینکه باید دست از حوزه علمیه با این عنوان برداشت، فقط در صورتی صحیح است که هر دو نهاد یک کارکرد و اصالت داشته باشد و یک هدف را دنبال کنند. این در صورتی است که دانشگا‌ها متولی تربیت مجتهد، فقیه، مرجع، امام باشند و در واقع مکان اصلی مشروعیت‌دهی و مشروعیت‌سازی برای معرفت دینی باشند. در حالی که متولی این رسالت تنها حوزه‌های علمیه متولی هستند و در جای دیگری کسی حتی مدعی این رسالت و تحقق این هدف نیست. پس نباید مسئله حوزه و دانشگاه را صرفاً قالب و صورت تلقی کرد که در دام چنین افراط و تفریط‌هایی گرفتار شویم.

وی افزود: از سوی دیگر یکی از نگاه‌های افراطی در جنبه مثبت مسئله این است که یک سری از خودِ دانشگاهی‌ها اعتقاد دارند که همین حوزه باید گسترش پیدا کند و تمام نیازهای علمی جامعه را پاسخ بدهد. چنان که عده‌ای هم اعتقاد دارند که باید این اتفاق برای دانشگاه بیفتد؛ یعنی در حقیقت، نگاه افراطی به وحدت وجود دارد. چون تلقی آنها این است که شما به دنبال وحدت هستید، یعنی باید این دو در یک افق بلند به یک نهاد علمی تبدیل بشوند، این هم حداقل با تحلیل‌ها و ارزیابی‌های اکنونی و اینجاییِ انقلاب اسلامی، نباید نگاه سازنده‌ای تلقی شود. گرچه برنامه‌ریزی‌های بسیار بلند مدتی برای یکپارچه کردن نهاد دانش قابل قبول و قابل بررسی است. اما در حال حاضر به خاطر اختلاف مبنایی برخی از اهداف، این تعریف و این برداشت و توجیه از وحدت حوزه و دانشگاه را ناصواب می‌دانیم.

میرزایی تصریح کرد: تعریفی که در آغاز از وحدت حوزه و دانشگاه ارائه شد، به تصور من تعریفی کاربردی بود و نه یک تعریف ذهنی و خیالی. در واقع منطقی عملیاتی برای این تعریف قابل تصور است. وقتی که ما صحبت از دو حرکت علمی و اجتماعی نسبتاً متفاوت می‌کنیم و از طرف دیگر مبنای ما ادعای ضرورت هر دو است، یعنی یک وقت ممکن است شما با یک جریان افراطی روبرو بشوید که مدعی است جامعه به علوم اسلامی نیاز دارد و علوم اسلامی هم باید به همه نیازهای بشریت جواب بدهد و دیگر چیزی به نام علوم انسانی ضرورتی ندارد و این نگاهی افراطی است.

وی بیان کرد: بزرگترین اتفاقی که در عرصه این وحدت باید بیفتد ایجاد گفت‌وگوی انسانی ـ الهی و ایجاد گفتمان بین علوم انسانی و علوم الهی است. این دو کرانه حوزه باید اجتماعیات، اقتصاد، فرهنگ، سیاست را در درون جریان تولید دانش دینی خودش لحاظ کند و داشته باشد. بلکه معطوف به این حوزه‌ها، دانش دینی باید شکل بگیرد و تولید بشود. تأکید می‌کنم که باید معطوف به اینها و نه مبتنی بر اینها.

چرا وحدت حوزه و دانشگاه محقق نشد

حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی فرمانیان، معاون پژوهش دانشگاه ادیان و مذاهب، در گفت‌وگو با ایکنا، گفت: در بحث وحدت حوزه و دانشگاه در ۴۰ سال گذشته اقدامات بسیار خوبی انجام شده و دانشگاه‌های متعددی در تهران و قم در باب علوم انسانی اسلامی تشکیل شده است. حتی مؤسسات و مراکز متعددی در زمینه مباحث میان‌رشته‌ای مانند روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و مدیریت، تربیت و اقتصاد با رویکرد اسلامی ایجاد شده و فعالیت‌های خوبی دارند.

وی با اذعان به اینکه با وجود همه این کارهای خوب و تلاش‌های زیاد، در تحقق وحدت حوزه و دانشگاه موفق نبوده‌ایم، تصریح کرد: اینکه چرا در این مسیر موفقیت لازم را به دست نیاورده‌ایم به این علت است که محیط‌های علمی ما بعد از انقلاب در برخی دهه‌ها به تناسب نیازها آموزش را خیلی جدی گرفتند. البته در دو دهه بعد از انقلاب ضروری بود، ولی این روند تاکنون تداوم داشته و بهای بیش از حد به آموزش و کمتر به پژوهش سبب شده تا نتایج لازم را در بحث وحدت نگیریم.

فرمانیان اظهار کرد: نیازمند صاحب‌نظرانی هستیم که بتوانند با مطالعه و آشنایی با علوم انسانی غربی و بر مبنای علوم اسلامی و متون دینی نظریه‌پردازی کنند و تولیدات علمی میان‌رشته‌ای جدید داشته باشیم تا نیازها را برطرف کند، زیرا پژوهش را ارتقا نداده‌ایم. باید در حوزه پژوهش سرمایه‌گذاری بیشتری کنیم تا آموزش و پژوهش با هم گره بخورند و این امر سبب ارتقای ما می‌شود؛ یکی از اقداماتی که انجام داده و موفق هم بوده‌ایم در حوزه پزشکی است. مراکزی در بخش پزشکی به سمت تحقیقات و تولید دارو و وسایل مورد نیاز پزشکی، تولید واکسن و ... رفتند و صرفاً به بحث آموزش اکتفا نشده و همین سبب شده تا در عرصه پزشکی جزء کشورهای خوب باشیم.

میراث ماندگار آیت‌الله یزدی؛ از فقه‌القرآن تا ترجمه‌ای شیوا از قرآن

آیت‌الله عباس کعبی، عضو جامعه مدرسین حوزه قم، در گفت‌وگو با ایکنا، ضمن تسلیت ارتحال آیت‌الله یزدی، گفت: ایشان فقیهی مجاهد و انقلابی بود که ارتحال ایشان را به محضر رهبر انقلاب، حوزه و جامعه مدرسین و ملت ایران و شاگردان و علاقه‌مندان به ایشان و بیت معظم‌له تسلیت می‌گویم. این مجاهد بصیر و انقلابی از آغاز نهضت امام خمینی تا ارتحالش خدمات ماندگاری را برای حوزه و نظام اسلامی و انقلاب و ملت ایران انجام دادند که فراموش‌شدنی نیست و باید کتب قطوری را در وصف خدمات و فعالیت‌های ایشان نوشت.

آیت‌الله کعبی تصریح کرد: آیت‌الله یزدی فقیهی اسوه و الگو برای اساتید و طلاب جوان بود که با کوشش و تلاش پیگیر و عملی و مستمر در راه صیانت از انقلاب و دستاوردهای آن با روحیه ولایتمداری و انقلابی‌گری ایستاد و از آغاز نهضت امام جزء شاگردان پیشتاز و شجاع ایشان بود. بعد از پیروزی انقلاب هم مسئولیت‌های بزرگی را در کنار تدریس فقه و اصول و کارهای علمی برعهده گرفت و خدمات بسیار خوبی را در این مسئولیت‌ها از جمله در قوه قضائیه انجام داد. آیت‌الله یزدی آثار علمی گرانسنگی را از خود بر جای گذاشت، به ویژه در مجلس خبرگان و شورای عالی حوزه‌های علمیه، شورای نگهبان، مجلس شورای اسلامی و قوه قضائیه تلاش ماندگاری کرد و میراثشان برای بهره‌مندی از آنها فراروی حوزویان است و یاد و خاطره این عالم برجسته هرگز فراموش نخواهد شد.

تخصص تفسیری مقدمه ورود به اسلامی‌سازی است

حمیدرضا طوسی، مدیر گروه قرآن و علوم انسانی مجتمع آموزش عالی امام خمینی، در گفت‌وگو با ایکنا، با بیان اینکه جامعةالمصطفی(ص) رشته‌های متعددی در عرصه قرآن و علوم انسانی و همچنین قرآن و علوم طبیعی راه‌اندازی کرده و تا مقطع دکتری هم تدریس می‌شود، گفت: رشته‌های قرآن و علوم سیاسی، قرآن و حقوق، قرآن و مدیریت، قرآن و علوم تربیتی و ... از جمله این رشته‌هاست که در آنها فارغ‌التحصیل از مقطع دکتری هم داریم. این فارغ‌التحصیلان مقالات و کتب متعددی را از دستاوردهای تحقیقات خود درباره قرآن و علوم انسانی تألیف کرده‌اند و سالی دو بار هم از میان طلاب ایرانی و غیرایرانی پذیرش داریم که یک دوره خاص دانش‌پژوهان ایرانی است.

مدیر گروه قرآن و علوم انسانی مجتمع آموزش عالی امام خمینی(ره) اظهار کرد: اگر بخواهیم دقیق‌تر و تخصصی‌تر نقد مخالفان را تحلیل و نقد کنیم، به روش‌شناسی مطالعات میان‌رشته‌ای بازمی‌گردد؛ یعنی آیا روش تحقیق مناسب برای تولید محتوا در عرصه علوم انسانی اسلامی را ایجاد کرده‌ایم یا خیر؟ در آموزش و پژوهش در المصطفی(ص) بیشترین نگاه و دقتمان حتی در انتخاب عناوین برای رسالات، در مورد روش‌شناسی است، زیرا دانش بدون روش تحقیق امکان تولید ندارد؛ بنابراین اگر روش‌شناسی مناسب و مورد قبول علم تولید شود این نقد منتفی خواهد بود.

بهره‌گیری از فرصت‌های جهانی برای توسعه گرایش‌های میان‌رشته‌ای قرآن

حجت‌الاسلام والمسلمین عسکر دیرباز، رئیس دانشگاه قم، در گفت‌وگو با ایکنا، در پاسخ به این سؤال که به نظر می‌رسد وضعیت بسیاری از رشته‌های دانشگاهی از جهات آموزش و اشتغال و دانشجویان خوب نیست و اگر نیاز جدی به رشته‌های علوم انسانی و اسلامی نداریم چرا این قدر دانشجو می‌پذیریم و نباید در این باره فکری کنیم، بیان کرد: مقام معظم رهبری از ۲۵ سال پیش قشر دانشگاهی و حوزوی را در کنار یکدیگر بر لزوم حرکت در مرزهای علم تشویق و ترغیب فرمودند. باید فاصله خود را با قافله علم در تمامی تخصص‌ها کم کنیم؛ لذا عمده پیشرفت علمی مدیون زحمات و حمایت‌های رهبری است.

رئیس دانشگاه قم اظهار کرد: صرف اینکه آثار و نظریات دیگران را ترجمه و از تولیدات آنها بهره ببریم مفید نیست؛ رهبر انقلاب به خصوص در سالیان اخیر تأکید ویژه‌ای بر اسلامی‌سازی علوم انسانی دارند. در بیانیه گام دوم انقلاب هم مؤکداً بر حرکت علمی کشور تأکید داشتند که آثار آن هم در دانشجویان و استادان انقلابی دیده می‌شود. پیشرفت‌های ما در رشته‌هایی چون مسائل دفاعی و هسته‌ای و سلول‌های بنیادی چشمگیر است، ولی تمایل زیادی به تحصیل در علوم تجربی وجود دارد. البته رشته‌های علوم تجربی در تمامی رشته‌ها بازار کار خوبی ندارد. این گرایش نشانگر تمایل محصلان و خانواده آنان به سمت رشته‌های پزشکی و مرتبط با آن است، ولی دلیل نمی‌شود که بگوییم نیازمند علوم پایه نیستیم. این علوم مورد تأکید رهبری و زیرساخت توسعه علوم است و حتی اگر دانشجویان اندکی علاقه‌مند باشند نباید بگذاریم که تضعیف شود. علوم انسانی به خصوص اسلامی‌سازی آن هم زیرساخت تربیت افراد است و دیدگاهی متدینانه دارد.

نشست‌ها و همایش‌ها

در این هفته نشست‌های متعددی برگزار شد و سرویس معارف این خبرگزاری در برخی روزها به پوشش چند نشست و همایش به شکل تفصیلی پرداخت؛

«پژوهش و تمدن اسلامی» شعار هفته پژوهش حوزه‌های علمیه انتخاب شد

آیت‌الله علیرضا اعرافی، مدیر حوزه‌های علمیه کشور در پیامی به مناسبت هفته پژوهش آورده است: به لطف خداوند منان، انقلاب اسلامی در گام دوم بر مبنای (نظریه یا نظام انقلابی)، حرکت خود را در مسیر خودسازی، جامعه پردازی، نظام‌سازی و ساخت تمدن نوین اسلامی با شتاب بیشتری ادامه خواهد داد. حرکت در این مسیر موجد نیازها، مسائل و مشکلاتی است که حل آنها، پژوهش‌های روشمند و عمیقی را مبتنی بر مبانی و آموزه‌ها و احکام اسلامی طلب می‌کند. در این مسیر تحول‌آفرین، نتیجه پژوهش‌های بنیادین دستمایه انجام پژوهش‌های راهبردی و کاربردی برای حل مشکلات و پاسخ به نیاز‌ها می‌شود.

وی افزود:‌خوانش یک هفته در سال، به نام هفته پژوهش، نشانگر اهمیت والای این مقوله گرانسنگ و نقش مهم و تأثیرگذار آن در همه عرصه‌های علمی و عملی است. هفته پژوهش فرصتی است مغتنم، برای بزرگداشت جایگاه رفیع پژوهش و پاسداشت منزلت علماء و پژوهشگران و معرفی دستاورد‌های تحقیقاتی و گفتگو درباره آسیب‌ها، ظرفیت‌ها، فرصت‌ها و چالش‌های نظام پژوهش در حوزه و بازخوانی راهبردها، سیاست‌ها و برنامه‌ها و اقدامات است.

اساسنامه شورای راهبری و سیاستگذاری حوزه و وزارت علوم به تصویب می‌رسد

حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالرسول هاجری، مسئول دبیرخانه انجمن‌های علمی حوزه، ۲۵ آذرماه در نشستی خبری با بیان اینکه بعد از خاتمه جنگ بسیاری از محققان و طلاب حوزه وارد عرصه علوم انسانی شدند، گفت: از نیمه دهه ۷۰، جریانی علمی در حوزه شکل گرفت که یکی از آنها تأسیس رشته‌های علوم انسانی بود؛ پیامد دیگر حضور محققان در عرصه علوم انسانی، تأسیس دفتر همکاری‌های حوزه و دانشگاه و مؤسسه دارالحدیث و ده‌ها مرکز پژوهشی دیگر در این زمینه است.

دبیر شورای راهبردی نظریه‌پردازی و گفتمان‌سازی انقلاب اسلامی، افزود: تولید آثار تلاقی علم و دین از دیگر جریاناتی است که از دهه ۷۰ تاکنون ایجاد شده است؛ اگر اوایل انقلاب آثار معدود و تک‌ستاره مانند شهیدمطهری و ... مطرح بود، امروزه تولیدات بسیار زیادی در این عرصه وجود دارد؛ البته این به معنای آن نیست که ما در نظریه‌پردازی خوب عمل کرده‌ایم؛ مثلاً امروز نظریه جامع اقتصادی نداریم، اما با نگاه تمدنی برای رسیدن به نظریات کارآمد، چندین دهه تولید عالم و علم و تجربه و آزمون نیاز است. امروز در ۱۷ رشته علوم انسانی، آثار حوزه از سوی استادان دانشگاه به عنوان کتاب برتر معرفی شده است؛ ما مدعی هستیم حتی برای دنیا حرف جدید داریم، زیرا نظریات علوم انسانی ما براساس نیازهای دوساحتی انسان تدوین شده، در حالی که غرب صرفاً به ساحت مادی انسان توجه دارد.

چرا ائمه(ع) برخی روایات را از امامان قبل خود نقل می‌کردند

حمیدرضا مستفید، قرآن‌پژوه و مترجم قرآن، شامگاه یکشنبه، ۲۳ آذرماه در نشست علمی «تعلیقات فقه الحدیثی استاد علی‌اکبر غفاری بر احادیث کتاب عیون اخبارالرضا(ع)» با اشاره به مبانی حدیثی مرحوم علی‌اکبر غفاری، گفت: حدیثی را شیخ صدوق با اسنادی طولانی از امام صادق(ع) در ذیل آیه دهم سوره جمعه «فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ» آورده است که امام فرمودند: «فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ» یعنی یوم السبت؛ مراد اینکه روز جمعه سفر نشود و فردای آن سفر کنید؛ آقای غفاری در ذیل این حدیث مطالبی دارد که گویای مبانی حدیثی آن مرحوم است که برای حدیث‌پژوهان قطعاً مفید است.

وی افزود: ایشان گفته است این گونه اخبار با فرض صحت صدور (زیرا همه راویان مورد اعتماد نیستند) رمز و کنایه دارد و با فرض عدم صدور که چندان هم بعید نیست، نباید خرده گرفت که چرا شیخ صدوق آن را نقل کرده است؛ این مسئله به این مبنا برمی‌گردد که آیا هر حدیثی را که صدوق و محدثان دیگر در کتبشان آورده‌اند، لزوماً مورد تأیید آن بزرگواران بوده و یا قطعی و موثوق‌الصدور است؟

مستفید اضافه کرد: از منظر ایشان هر آنچه در کتب بزرگان آمده است، حجت نیست و صرف نقل خبر دلیل بر قبول آن نیست؛ بنابراین در خیلی موارد که وی به روایات نقد می‌زند، از این منظر است. گرچه ممکن است در برخی موراد خاص نظراتشان قابل مجادله هم باشد؛ همچنین کلینی را مثال زده که هر آنچه در کافی وجود دارد مورد تأیید مرحوم کلینی نیست. باز اشاره دارد که صدوق در امالی، خصال و ... اخباری دارد که در «من لا یحضره الفقیه» وجود ندارد، زیرا در برخی موارد احتجاج و در برخی کتب صرفاً نقل کرده است.

اعلامیه جهانی حقوق بشر بنیاد روشنی ندارد

حجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسین طالبی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۲۳ آذرماه در نشست علمی «حکمت اسلامی و حقوق بشر»، گفت: همه اندیشمندان علوم انسانی با بحث حقوق بشر سر و کار دارند و حوزه سیاست و تعلیم و تربیت، اقتصاد، روان‌شناسی و جامعه‌شناسی و ... بی‌بهره از این مباحث نیست. بنیاد حقوق بشر که اعلامیه آن برای ۷۰ سال پیش است، مبنای روشنی ندارد؛ در مفاد این اعلامیه به حقوق بشر توجه شده و در سال ۱۹۶۶ مفاد و معاهدات دیگری هم بر آن افزودند، اما با وجود اهمیتی که دارد، معلوم نیست بنیاد و دلیل آن چیست و چرا باید همه از آن تبعیت کنند.

طالبی با بیان اینکه حقوق بشر را خدا از ابتدای خلقت در ذات انسان قرار داده و دینداری، جنسیت، نژاد و کشور و ... هم در آن نقش ندارد و عام است، اظهار کرد: امام سجاد(ع) فرمودند که حق با زندگی همه بشریت در آمیخته است؛ ما هر فعالیتی داریم و حتی بعد از وفات هم برخی از این حقوق را داریم؛ حکمت اسلامی می‌گوید این حقوق را خدا به انسان داده است و چون شریعت مقدس اسلام و ادیان دیگر هم در کانون و اصول خود وحدت داشته‌اند، به آن صحه می‌گذارند. قوانین موضوعه در کشورها برتافته از حقوق طبیعی بشر است. قانون طبیعی از موضوعات مغفول و گمنام در حکمت اسلامی و حتی در بین فقها و فلاسفه است؛ محقق طوسی فرموده است قانونی که در سرزمین وجود دارد، یا طبیعی است یا وضع شده، و رد می‌شود.

موفقیت در نظام سلامت و طب با نگاه توحیدی و حکمت متعالیه

علیرضا صدرا، ۲۲ آذرماه در نشست علمی مجازی «حکمت سلامت» از سلسله نشست‌های همایش مجازی «علوم انسانی- اسلامی، پژوهش و فناوری» گفت: بدون تردید هر دانشی به بینش نیاز دارد و هر دیدگاهی به نگاه و منظر دید نیاز دارد، به عبارت دیگر حرفه‌ای همچون پزشکی دانش و اطلاعات را می‌دهد، اما بینش پزشکی به ما بینایی و دانایی سلامت را ارزانی می‌دارد و این دو باید در کنار هم دیده شود چراکه دانش صحیح محصول بینش صحیح است.

دانشیار دانشگاه تهران افزود: ما در حوزه سلامت با انسان سر و کار داریم و انسان حتما چون متفکر است زاویه دید و دیدگاه دارد و چون نظریه دارد منظر دارد؛ ما در حوزه حکمت سلامت سه رهیافت و سه نظر داریم، رهیافت نخست مکانیکی است که می‌گوید: انسان مثل ماشین هست و پیچ و مهره دارد و سلامت هم در حقیقت درست کردن و سرویس کردن او است، رهیافت دوم آرمانیستی است که انسان را یک جاندار می‌داند و به او فراتر از حیوان نگاه نمی‌کند ولی نگاه واحد این است که به انسان، انسانی نگاه کنید چون انسان هرچند جسم حیوانی دارد، اما از نظر روحش انسان است و ویژگی‌های خاص انسانی دارد.

وی در ادامه اظهار کرد: انسان غیر از غریزه و نفس و جسم حیوانی، ویژگی‌هایی دارد که نمی‌توان آنها را نادیده گرفت برای همین است که متخصصان ما برای کشف یک واکسن یا دارو ابتدا روی خرگوش یا موش استفاده می‌کنند، اما این را هم باید در نظر داشت که بدن انسان ویژگی‌های دارد که حیوان ندارد به همین دلیل باید نگاه انسانی داشته باشیم به پزشکی و با بینش انسانی به پزشکی نگاه کنیم.

تبیین دکترین دفاعی جامعه اسلامی در سوره انفال

حجت‌الاسلام والمسلمین نجف لکزایی، ۲۲ آذرماه در نشست «حکمرانی در قرآن» که به صورت مجازی برگزار شد، با اشاره به تشکیل جامعه اسلامی در مدینه، گفت: رسول‌الله باید مشکلات معیشتی و اقتصادی مسلمین، مسکن و غذای مهاجرین را تأمین می‌کردند، زیرا عدم این مسئله می‌توانست موجب مشکلات فراونی در عرصه روانی و امنیتی شود، ضمن اینکه حضرت باید از یهودیان هم مراقبت می‌کرد تا به جامعه نوپای اسلامی ضربه نزنند. ایشان قانونی تنظیم کردند تا جامعه‌سازی، امنیت‌سازی و امت‌سازی محقق شود؛ این قانون با عناوینی مانند معاهده و صحیفه و قانون اساسی مدینه تعبیر می‌شود؛ طرف اول معاهده خود رسول‌الله و طرف دیگر کسانی هستند که شهروندان این جامعه اعم از مهاجرین و انصار و یهودیان و ... بودند که البته یهودیان این معاهده را نقض کردند. از طرف دیگر، مفاد این عهدنامه هم آن بود که محدوده مدینه امن است و کسی حق درگیری در این منطقه را ندارد.

لکزایی با بیان اینکه بخش زیادی از سوره مبارکه انفال به جنگ بدر و دکترین دفاعی اسلام اختصاص یافته است، تصریح کرد: در رمضان سال دوم هجرت، مشرکان با رهبری ابوسفیان و با حضور هزار نیرو به سمت مدینه و در قالب کاروان به ظاهر تجاری حرکت کردند ولی مسلمین خدعه آنها را فهمیدند و آنها هم مسیر خود را تغییر دادند، ولی لشکر ابوجهل(که لشکر نظامی بود) با مسلمین درگیر شد و مسلمین با اینکه نیروهای اندکی داشتند، با مدد الهی به پیروزی رسیدند و غنائم زیادی گرفتند؛ بحث‌ها و چالش‌هایی بر سر غنائم در میان مسلمین ایجاد شد که نشان داد آنها یکدست نیستند و عده‌ای با پیامبر بحث و منازعه می‌کنند و مسائل دنیوی برای آنان مهم است.

تبیین سبک زندگی اسلامی در کتاب عیون اخبارالرضا(ع)

حجت‌الاسلام والمسلمین محمدرضا سالاری‌فر، استاد و پژوهشگر حوزه علمیه قم، شامگاه ۲۴ آذر در نشست علمی «سبک زندگی اسلامی در کتاب عیون اخبارالرضا(ع)» با بیان اینکه سبک زندگی از موضوعات جدید در روانشناسی و جامعه‌شناسی است، گفت: اولین بار روان‌شناسی به نام آدلر مفهوم سبک زندگی یا «life style» را مطرح کرد؛ بنابراین سبک زندگی شیوه نسبتاً ثابت برای رسیدن به اهداف است.

وی افزود: در سبک زندگی با مفهوم عینی و عملیاتی روبرو هستیم که مجموعه رفتارهای فرد را به عنوان یک مدل و شیوه برای رسیدن به اهداف ارائه می‌دهد؛ بنابراین این مجموعه کاملاً عینی و کمیت‌پذیر است و به عبارتی سبک زندگی نمود رفتاری و عینی شخصیت است، لذا باید از رفتارها آغاز کنیم؛ رفتارها هم مبتنی بر احساسات و عواطف و اندیشه‌هاست، نه اینکه چیزی در خلأ شکل بگیرد. از این‌رو سبک زندگی اسلامی خاستگاهی دارد که شامل فطرت و تربیت است؛ این سبک از دوره کودکی شکل می‌گیرد و در بزرگسالی به روش پایدار تبدیل می‌شود.

این نویسنده حوزوی با بیان اینکه نگرش سبک زندگی مبتنی بر نگاه فرد به هستی و خود انسان است، افزود: کتاب عیون اخبارالرضا(ع) ظرفیت تولید و تبیین سبک زندگی را دارد؛ این کتاب جامعیتی دارد که می‌توانیم الگوی سبک زندگی را از آن استخراج کنیم؛ زیرا امام رضا(ع) در سخنانشان راه و سبک را نشان داده و این مواضع در عیون اخبار الرضا(ع) منعکس است. نگرش به جهان و اینکه جهان خالق واحد دارد؛‌ (توحیدمحوری) نگرشی است که سازنده سبک زندگی اسلامی است و در باب‌های مختلف عیون به آن پرداخته شده از جمله در باب یازدهم، ۵۰ روایت در زمینه توحید و نگرش توحیدی ارائه شده است. امام(ع) در حدیث ۲۳ به صفات خداوند مانند السمیع، البصیر، الواحد، الاحد و ... اشاره کرده و خدا را منشأ همه چیز می‌دانند. همچنین خطبه توحیدیه حضرت مملو از مباحث توحیدی است.

تدوین موسوعه‌های ناظر به فقه معاصر از اولویت حوزه است

آیت‌الله اعرافی، شامگاه ۲۴ آذرماه، در نشست ستاد راهبری و هماهنگی موسوعه‌های تخصصی آیات و روایات ضمن تبریک هفته پژوهش به اعضای این ستاد گفت: می‌بایست منابع اصلی شیعی به صورت سهل‌الوصول و قابل استفاده با گوشی‌های همراه در دسترس عموم قرار گیرند. موسوعه‌های قرآنی و روایی ناظر به فقه معاصر در قالب کتب جدید یکی از اولویت‌های حوزه های علمیه است. این موسوعه‌ها نیازمند طرحی هستند که با استفاده از آن‌ها بتوان به طراحی آنها پرداخت؛ این کار یک امر تخصصی علمی است که باید از اول با یک حرکت دیجیتالی و در قالب وب و به صورت مشارکتی آغاز شود.

عضو شورای عالی حوزه گفت: موضوع این موسوعه‌ها در حال حاضر در باب فقه خواهد بود و در گام‌های بعد به سایر موضوعات پرداخته خواهد شد. باید دید در حال حاضر این گونه فعالیتی در چه مراکزی و در کجاها در حال انجام است و اگر مورد مشاهده شد، آنها را مورد توجه و حمایت قرار دهیم. کمک‌های نقدی، ارائه پایان‌نامه‌ها و در اختیار قرار دادن نیروی سرباز طلبه متناسب با آن سطح علمی می‌تواند مواردی از این کمک‌ها باشد. دبیرخانه ستاد راهبری و هماهنگی موسوعه‌های تخصصی آیات و روایات یک فرد توانمند را می‌طلبد که پیگیری مسائل آن را به طور تخصصی انجام دهد.

نمایشگاه پژوهش مجمع جهانی اهل بیت(ع) افتتاح شد

آیت‌الله رضا رمضانی، دبیرکل مجمع جهانی اهل بیت(ع)، ۲۲ آذرماه در مراسم افتتاحیه نمایشگاه هفته پژوهش این مجمع، با اشاره به شهادت شهید فخری‌زاده گفت: نظام اسلامی پاکترین انسان‌ها و در راس آنها شهید سلیمانی و فخری‌زاده را برای دفاع از مرزهای جغرافیایی و علمی و سلامت مردم، امنیت ملی و بین‌المللی فدا کرده است.

وی افزود: ایران همیشه بر حرمت و ممنوعیت سلاح‌های هسته‌ای به لحاظ فقهی تاکید داشته و مقام معظم رهبری با صراحت بر این مسئله تاکید فرموده و فتوا دادند، اما برخی کشورها تعداد زیادی بمب اتم دارند و کسی مانع آنها نمی‌شود.

رمضانی با تبریک هفته پژوهش و با اشاره به ضرورت پژوهش افزود: پژوهش محور حرکت‌های بالنده و تحول‌آفرین است؛ اگر قرار است تحول در جامعه بشری صورت بگیرد، راهش پژوهش است، گرچه پژوهش باید متناسب با نیازهای ضروری و اولویت‌دار جامعه باشد؛ در خیلی موارد پژوهش‌ها تقاضامحور نیست، بلکه مطلبی به ذهن کسی می‌خورد و او آن را دنبال می‌کند؛ نه اینکه این پژوهش‌ها مفید نیست، بلكه اولویت ندارد.

آثار و مکتوبات علمی

در این هفته کتاب و آثار علمی متعددی در حوزه منتشر شد.

تولید نرم‌افزار جامع‌التفاسیر ۴ در آینده نزدیک

حجت‌الاسلام والمسلمین عزت‌الله مرتضایی، مدیر گروه علمی قرآن مرکز تحقیقات نور، ۲۴ آذرماه در نشست علمی «نقش مفردات قرآن در ترجمه و تفسیر» با بیان اینکه به زودی نرم‌افزار جامع‌التفاسیر چهار با قابلیت‌های بسیار خوب آپلود خواهد شد، گفت: در این پایگاه و نرم‌افزار، کارهای پژوهشی متعددی در ارتباط با ریشه کلمات، اسم، فعل و حرف و اشتقاق‌های گوناگون مورد نیاز مفسر طراحی و انجام شده است.

مرتضایی با اشاره به اهمیت تسلط بر اشتقاق کلمات، اظهار کرد: عدم آشنایی با این مقوله، موجب خطاهای زیادی در ترجمه و تفسیر شده است؛ مثلاً واژه «انسان» ممکن است از ریشه «انس» یا ریشه «نسی» باشد یا در آیه برخی ریشه کلمه امام را از «امم» و برخی از «امّ» به معنای مادر دانسته و گفته‌اند روز قیامت روزی است که مردم با مادرشان محشور می‌شوند، در صورتی که منظور، محشور شدن انسان با پیشوا و رهبر است.

مدیر گروه علمی قرآن مرکز تحقیقات نور با بیان اینکه اعراب، معنای حقیقی و مجازی و غریب القرآن از دیگر موضوعات این مجموعه نرم‌افزاری است، اظهار کرد: غریب القرآن از موضوعات بسیار مهم و وابسته به دانش و تخصص مفسر است و هرچه مفسر تبحر به زبان عربی و واژگان قرآن داشته باشد، تعداد غریب القرآن او کمتر خواهد بود.

وی با اشاره به پرداختن به مقولاتی چون وجوه و نظائر در این مجموعه مجازی، تصریح کرد: وجوه و نظائر مربوط به واژه‌های مشترک با چند معناست که از آن به مشترک لفظی و معنوی تعبیر می‌کند؛ مثلاً در مورد مشترک لفظی می‌توان به کلمه صالح اشاره کرد که هم نام یکی از پیامبران و هم صفتی از صفات انسان‌های وارسته است یا در مورد نظایر می‌توان به واژه‌های «فطرنی» و «خلقنی» که هر دو به معنای آفریدن است، اشاره کرد.

آثار جدید جامعة‌الزهراء(س) رونمایی شد

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمود مدنی روز یکشنبه، ۲۳ آذر در آیین مجازی بزرگداشت هفته پژوهش که در سالن جلسات مدیریت جامعه الزهرا برگزار شد، با بیان اینکه ما در تمامی جوانب مسائل دینی به پژوهش و به تعبیر حوزوی «استنباط» نیاز داریم، گفت: در گذشته، دو راه وجود داشت، یک راه مراجعه مستقیم به امام معصوم بود که هر وقت مشکلی پیش می‌آمد نزد امام معصوم علیه‌السلام می‌رفت؛ اما امروز در عصر غیبت به سرمی‌بریم و تنها یک راه باقی مانده و آن پژوهش و به تعبیر حوزوی «استنباط» است.

حجت‌الاسلام والمسلمین مدنی با بیان اینکه در تمامی جوانب مسائل دینی به پژوهش نیاز داریم، به حدیثی از پیامبر گرامی اسلام اشاره کرد که می‌فرمایند: «الْعِلْمُ خَزَائِنُ وَ مِفْتَاحُها السُّؤَالُ؛ علم، در خزينه‌ای قرار دارد كه كليد درِ آن پرسش است» و در ادامه ابراز کرد: این حدیث نشان می‌دهد که دانش به صورت معدن روباز و یا به صورت سفره گسترده در اختیار شما نیست، بلکه خداوند متعال مقدر کرده که دانش، خزینه و در یک مجموعه دربسته باشد و برای گشودن در آن، نیاز به پژوهش باشد. ما به عنوان حوزه علمیه و کسانی که دغدغه دین داریم، باید خود را آماده کنیم که در همه ساحت‌های مورد سؤال بشر جدید و انسان معاصر، پاسخ متناسب، به روز و قابل فهم به زبان روز تهیه کنیم.

کتاب «اسلام‌پژوهی در اسرائیل» منتشر شد

امروزه نگاه بیرونی به یک دین یا مذهب، از جمله مطالعات و تحقیقات رایج در جهان است و بسیاری از خاورشناسان و مستشرقان، در راستای مطالعات و تحقیقات شرق‌شناسی، به تحقیق و بررسی در زمینه دین اسلام و مذاهب آن روی آورده‌اند.

کتاب حاضر به معرفی برخی از مطالعات و تحقیقات اسلام‌پژوهی در اسرائیل، کتاب‌ها، پایان‌نامه‌ها، مقالات، نشریه‌ها، سیاست‌ها، مراکز و شخصیت‌های اسلام‌پژوه در این منطقه حساس خاورمیانه پرداخته است.

در مراکز علمی اسرائیل فعالیت‌های فردی و گروهی زیادی در زمینه شناخت افکار، باورها، آثار، فرهنگ، تمدن، شخصیت‌ها و مرکزهای مسلمانان کل نقاط جهان صورت گرفته و محصولات علمی فراوانی در این زمینه تولید و منتشر شده است این نکته نشان از اهمیت مطالعه درباره اسلام، جوامع اسلامی و فرهنگ و تمدن آنها در نزد یهودیان و حتی جهانیان دارد. این کتاب سرآغازی برای پژوهش‌ها و تحقیقات گسترده‌تر در آینده نزدیک است و به عنوان مدل و الگو جهت مطالعات در این زمینه به خوانندگان هدیه می‌کند.

در اسرائیل (فلسطین اشغالی)، مراکز تحقیقاتی فراوانی با جذب اساتید و پژوهشگران پرشمار، مشغول مطالعه و تحقیق درباره ادیان و مذاهب گوناگون هستند که یکی از آنها، دین اسلام است. این مطالعات و تحقیقات به صورت آموزشی و پژوهشی، در مقاطع دانشگاهی - اعم از کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترای تخصصی - صورت می‌گیرد و در یک سیر صعودی درخور توجه، رو به افزایش است.

«حوزه علمیه تراز» اثر حجت‌الاسلام ایزدهی به بازار نشر رسید

حوزه علمیه تراز در فضای تحقق حاکمیت اسلامی، می‌بایست با درک شرایط موجود، همراهی خویش با انقلاب را مدنظر قرار داده و با حفظ روحیه انقلابی، ضمن به‌دور بودن از تفکر سکولار، تبیین مبانی حداکثری نظام سیاسی در قالب تبیین رویکرد حکومتی به فقه و نظام‌سازی در عرصه‌های مختلف زندگی را مورد عنایت قرار دهد. بلکه ضمن بازنگری در علوم رایج حوزوی با نگاه به نیازهای حکومتی و در راستای تحکیم حاکمیت حداکثری دین در جامعه، گفتمانی متناسب با این نظام معرفتی در جامعه علمی، ایجاد و ترویج کنند.

«حوزه انقلابی» بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و استقرار جمهوری اسلامی ایران و در چند سال اخیر از سوی آیت‌‏الله العظمی خامنه‏‌ای رهبر انقلاب اسلامی مورد استفاده و تأکید قرار گرفته و ادبیات این عرصه نیز به ایشان مستند است؛ لذا در این کتاب ضمن بازخوانی دیدگاه ایشان در خصوص رویکرد انقلابی حوزه علمیه، مواردی را که نمایان‏گر چیستی حوزه علمیه تراز انقلاب اسلامی است، مورد عنایت و تحقیق قرار گرفته و تأکید دارد که اسلامیت و انقلابی‌بودن نظام اسلامی در گرو انقلابی‌بودن و انقلابی‌ماندن حوزه علمیه است.

بدیهی است آنچه در این تحقیق به‏‌مثابه معیار سنجش، در قرار‌گرفتن حوزه علمیه، به‏ عنوان تراز انقلاب اسلامی است نه انطباق علوم حوزوی، ساختار حوزه و رفتار حوزویان با قوانین نظام اسلامی و اسناد بالادستی آن و نه در هماهنگی با قوانین مصوّب نهادهای رسمی حوزه علمیه، بلکه حرکت در مسیر روزآمدی جهت پاسخ‏گویی به پرسش‌‏ها و نیازهای جامعه اسلامی، انقلاب اسلامی و مردم مسلمان در شرایط و فضای تحقّق حاکمیّت اسلام در مرزهای جغرافیایی کشور ایران و بازتولید علوم حوزوی در راستای ارائه نرم افزار اداره مطلوب و شریعت‏مدار جامعه و هدایت جامعه به سوی تمدّن نوین اسلامی است.

انتشار ۱۴۴ کتاب در مجمع جهانی اهل بیت(ع)

۲۶ آذرماه، مراسم رونمایی از آثار منتشر شده سال جاری در مجمع جهانی اهل بیت(ع) و گرامیداشت هفته پژوهش با حضور آیت‌الله رمضانی، دبیرکل مجمع جهانی؛ حجت‌الاسلام والمسلمین احمد احمدی‌تبار، قائم مقام و معاون این مجمع و حجت‌الاسلام والمسلمین آل ایوب، مدیر پژوهشی مجمع جهانی اهل بیت(ع) برگزار شد.

حجت‌الاسلام والمسلمین احمد احمدی‌تبار در این مراسم اظهار کرد: مقام معظم رهبری در حکم انتصاب دبیرکل جدید مجمع، خواهان تحول شدند. تحول هم نیازمند ابزار و مطالعات و پژوهش‌هایی است؛ یکی از پژوهش‌های ارزشمند صورت گرفته شناسایی آسیب‌ها، تهدیدات و فرصت‌ها همچنین وضعیت موجود و مطلوب و راه رسیدن به وضع مطلوب است.

معاون فرهنگی مجمع جهانی اهل بیت(ع) با بیان اینکه هدف نظام اسلامی تحقق تمدن نوین اسلامی است، افزود: گروه راهبردی در مجمع جهانی تشکیل شده و به بررسی وضعیت شیعیان در نقاط مختلف جهان می‌پردازد؛ تا پایان امسال ۴۰ کشور از همه جهات وضعیت‌شناسی می‌شوند تا برنامه‌ریزی فرهنگی مجمع در قالب نتایج این پژوهش‌ها دنبال شود.

احمدی‌تبار گفت: یکی از کارهای مجمع جهانی ایجاد ویکی‌شیعه و توسعه آن است؛ تاکنون در جهان یک دانشنامه جامع مکتب اهل بیت(ع) نداشته‌ایم تا محققان بتوانند در تحقیقات خود از آثار شیعه بهره ببرند؛ ویکی شیعه به ده زبان بیش از هفت هزار مدخل دارد و معتقدم باید به جایگاه مرجعیت علمی برسد تا هر کسی می‌خواهد مکتب شیعه را معرفی و مطالعه کند به ویکی شیعه استناد کند.