کد خبر: ۳۹۴۵۴۹۷

تاریخ: ۱۵ دی ۱۳۹۹ - ۱۱:۳۱

میرزای‌رزاز تشریح کرد؛

اثرات مخرب آلودگی هوا بر سلامت / اصول تغذیه در شرایط بروز آلودگی

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی ضمن برشماری آلاینده‌های هوا، تأثیرات مخرب آلودگی هوا بر سلامت انسان را شرح داد و به تبیین اصول تغذیه‌ای مناسب در این دوران پرداخت.

جلال‌الدین میرزای‌رزاز ، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، در گفت‌وگو با ایکنا، با بیان اینکه وارد شدن هرگونه ماده خارجی به آب، هوا، خاک و زمین به میزانی که کیفیت فیزیکی، شیمیایی یا بیولوژیکی آن را به گونه‌ای تغییر دهد که به حال انسان یا سایر موجودات زنده، گیاهان یا آثار و ابنیه مضر باشد، آلودگی محسوب می‌شود، اظهار کرد: آنچه که در حال حاضر در شهر‌های بزرگ ایران، به‌خصوص تهران مورد توجه قرار گرفته است، آلودگی هواست.

میرزای‌رزاز گفت: هوای سالم هوایی است که میزان ذرات معلق آن از حد خاصی تجاوز نکند و یک سری ترکیبات شیمیایی آن مانند دی اکسید کربن در یک محدوده خاص باقی بماند و یک سری آلاینده‌های شیمیایی مانند مونوکسید کربن و اکسید‌های نیتروژن و گوگرد ترجیحاً در آن ظاهر نشده و یا در حداقل مقدار مجاز قرار گیرد.

انواع آلاینده‌ها

وی با بیان اینکه آلودگی‌های هوا به سه دسته آلاینده‌های شیمیایی، آلاینده‌های میکروبیولوژیکی و ذرات معلق تقسیم می‌شوند، گفت: مهمترین آلاینده‌هایی که از طریق فعالیت‌های انسانی تولید می‌شوند، شامل مونوکسید کربن، اکسید‌های گوگرد، اکسید‌های نیتروژن به ویژه دی‌اکسید نیتروژن، ترکیبات آلی فرار، ذرات معلق کلروفلوئوروکربن‌ها، فلزات سمی مثل سرب و جیوه، ازون تروپوسفری، آلودگی‌های رادیواکتیو و آمونیاک است که بیشتر بر اثر استفاده از کود‌های شیمیایی در بخش کشاورزی ایجاد می‌شود.

این استاد دانشگاه ادامه داد: مونوکسید کربن گازی بی‌بو و بی‌رنگ و سمی است که بر اثر احتراق ناقص ایجاد می‌شود. ذغال سنگ و سوخت‌های نفتی مقداری گوگرد در خود دارند و سوختن آن‌ها دی‌اکسید گوگرد تولید می‌کند. دی اکسید نیتروژن که بر اثر احتراق در دما‌های بالا تولید می‌شوند. دی‌اکسید نیتروژن بویی تند و زننده دارد و رنگ قهو‌ه‌ای که بر فراز آسمان شهر‌های بزرگ دیده می‌شود ناشی از این گاز است. ترکیبات آلی فرار نیز به دو دسته متان و غیرمتان‌ها تقسیم می‌شوند. متان گاز اصلی تشکیل‌دهنده گاز طبیعی است و اثر گلخانه‌ای بسیار نیرومندی دارد. بقیه ترکیبات آلی فرار نیز اثرات گلخانه‌ای قابل توجهی دارند. ترکیبات فرار آروماتیک مثل بنزن و تولوئن اثر سرطان‌زایی دارد و در معرض آن‌ها قرار گرفتن به طور مستمر می‌تواند منجر به سرطان خون شود.

وی تصریح کرد: ذرات معلق به تمامی اجزای ریز مایع یا جامدی گفته می‌شود که در جو زمین پراکنده هستند و اندازه میکروسکوپی یا زیرمیکروسکوپی، اما بزرگتر از ابعاد مولکولی دارند. ذرات کوچکتر بسیار خطرناکتر هستند چراکه به ریه‌ها نفوذ کرده و برخی از آن‌ها حتی وارد جریان خون می‌شوند و باعث بیماری‌های تنفسی و قلبی مختلف می‌شوند. این ذرات همچنین بر روی خاک و آب نشسته و باعث آلودگی منابع آبی و خاکی می‌شود. ضمن اینکه کلروفلوئوروکربن‌ها گازی هستند که عامل اصلی تخریب لایه ازن می‌شود و استفاده از ترکیباتی که باعث آزادسازی آن می‌شود امروزه ممنوع شده‌ است.

اثرات مخرب آلودگی هوا در سلامت افراد

وی با تأکید بر اینکه آلودگی هوا به طرق گوناگونی می‌تواند آثار زیان‌بار درازمدت و کوتاه‌مدت بر سلامت انسان‌ها بگذارد، گفت: تأثیر آلودگی هوا بر افراد مختلف متفاوت است. آسیب پذیری برخی افراد در برابر آلودگی هوا بسیار بیشتر از سایرین است. کودکان کم سن و سال و سالمندان بیشتر از دیگران از آلودگی هوا آسیب می‌بینند. براساس مطالعات اپیدمیولوژیک بیشترین تأثیر آلودگی هوا براساس ایجاد استرس اکسیداتیو در بدن است، چنانچه برخی بیماری‌ها مانند آسم، بیماری قلبی و ریوی در مواقع آلودگی هوا تشدید می‌شوند. معمولاً میزان آسیب‌ها بستگی به میزان قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی زیان‌بار دارد یعنی مدت تماس با آلاینده‌ها و غلظت مواد شیمیایی مهم است. باید توجه داشته باشیم که کودکان و سالمندان بیشتر از سایر گروه‌های سنی در آلودگی هوا آسیب‌پذیر هستند.

وی یادآور شد: آثار کوتاه مدت آلودگی هوا عبارت است از حساسیت چشم‌ها، بینی و حلق، عفونت‌های دستگاه تنفسی فوقانی مانند برونشیت و ذات الریه. سردرد، تهوع و واکنش‌های آلرژیک نیز از دیگر عوارض کوتاه مدت این مشکل زیست‌محیطی است. ضمن اینکه آثار درازمدت آلودگی هوا می‌تواند بیماری مزمن تنفسی، سرطان ریه، بیماری قلبی و حتی آسیب به مغز، اعصاب، کبد و کلیه‌ها را شامل شود.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه عقیمی ناشی از کاهش شمار اسپرم در مردان نیز از عوارض آلودگی هواست، گفت: آلودگی هوا نه تنها در تشدید آسم نقش دارد بلکه بزرگترین عامل خطر در ایجاد این بیماری محسوب می‌شود. پزشکان از جمله عوامل مؤثر در بروز جوش صورت را آلودگی هوا معرفی می‌کنند. این معضل برای بیماران دیابتی مرگبار است. آلودگی هوا در فرایند کنترل جریان خون در دیابتی‌ها اختلال ایجاد می‌کند. در تحقیقات انجام شده مشخص شده است آلودگی هوا در بروز چاقی نقش دارد و مرگ زودرس در نواحی آلوده شهر‌ها به اثبات رسیده است.

میرزای‌رزار در ادامه گفت: اخیراً عنوان شده است که آلاینده‌ها توان گیاهان را برای مقابله با بیماری‌ها و حشرات کاهش می‌دهند و در رشد آن‌ها تأثیر منفی می‌گذارند و بسیاری از درختان در بزرگراه‌های شهر تهران در حالت نیمه مرگی هستند که به علت انباشت لایه‌ای از ذرات آلاینده بر شاخ و برگ آنهاست.

وی تأکید کرد: با بررسی مکانیسم اثر آلاینده‌ها بر بدن به این یافته‌ها دست پیدا می‌کنیم که تنفس موادی نظیر اوزن، نیتروژن دی اکسید و ذرات غبار و یا ترکیبات سوخت بنزین، باعث از بین رفتن انواع ترکیبات آنزیمی و غیر آنزیمی با کارکرد آنتی اکسیدانی در بدن می‌شوند و در نتیجه مواد اکسیدان به راحتی به ارگان‌های بدن انسان آسیب می‌رساند؛ لذا به منظور پیشگیری از این آسیب، باید از نظر تغذیه‌ای بدن خود را از مواد آنتی اکسیدان غنی کرد تا ضرر ناشی از تنفس آلاینده‌های هوایی به حداقل برسد.

تغذیه مناسب؛ راه مقابله با اثرات زیان‌بار

رئیس انجمن تغذیه ایران، گفت: آنتی اکسیدان‌های مفید برای بدن که می‌توان از طریق مواد غذایی به دست آید شامل ویتامین E، نظیر آلفا و گاما توکوفرول در روغن گیاهی و روغن دانه‌ها، حبوبات و سبزیجات سبز و تخم مرغ؛ ویتامین C در میوه ها، مرکبات، توت. سبزیجات، بروکلی، فلفل شیرین، گل کلم، کلم بروکسل، کلم پیچ؛ ویتامین D در نور خورشید، شیر غنی شده، ماهی و روغن ماهی؛ فولات B۹ در سبزیجات برگ دار، حبوبات، نخود فرنگی، برخی میوه‌ها؛ سلنیوم در غلات، محصولات حیوانی به‌خصوص احشاء و غذا‌های خوراکی است.

وی ادامه داد: پروتئین حیوانی، حبوبات، آجیل، دانه آفتابگردان و کدو تنبل؛ اسید چرب غیر اشباع نظیر امگا ۳ و امگا 6 در روغن ماهی، ماهی و صدف، روغن کانولا و سویا؛ فلانوئید‌ها در سیب، لیمو، پرتقال، سیب زمینی، گل کلم، چای، ریشه‌ها؛ ایزوفلانوئید‌ها در حبوبات، سویا، لوبیا، لپه، عدس؛ لیگنان در دانه‌های روغنی(دانه کتان، سویا، کلزا)، سریال غلات کامل، حبوبات، سبزیجات و میوه‌ها و همچنین کارتنوئیدها، نظیر بتا کاروتن، آلفا کاروتن، لیکوپن در میوه‌ها و سبزیجات رنگی از جمله منابع اصلی آنتی اکسیدان‌های مفید برای بدن هستند.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه با توجه به شرایط اقتصادی که مردم با آن روبرو هستند می‌توان از جایگزین‌های گروه‌های غذایی که از قیمت‌های پایین تری برخوردار هستند استفاده کرد، گفت: بدیهی است در شرایط دشوار و خاص اقتصادی با توجه به سایر هزینه‌های زندگی با در نظر گرفتن رعایت و حق اولویت در خصوص هزینه کردن برای تغذیه سالم به عنوان خط اول پیشگیری و مبارزه با بیماری‌ها و همزمان استفاده از جدول مواد جایگزین غذایی می‌توان در این خصوص برنامه‌ریزی کرد.