کد خبر: ۳۹۶۱۵۳۵

تاریخ: ۰۸ فروردين ۱۴۰۰ - ۱۸:۰۳

پیشبرد اهداف نظام اسلامی در جهت تمدن امام عصر(عج)

نگاه فعال و عملی به انتظار و نقش زمینه‌ساز برای مردم، تشکیل حکومت و تمدن‌سازی و تلاش در جهت تحقق اهدافی که معصوم به دنبال آن است، نقش زمینه‌ساز برای ظهور دارد. منتظران موظف به ایجاد تمدن همسو و زمینه‌ساز با تمدن آخرالزمانی امام معصوم هستند.

به گزارش ایکنا؛ حجت‌الاسلام حیدر همتی، مدیر مؤسسه آموزش عالی حوزوی امام رضا(ع) یادداشتی به مناسبت نیمه شعبان برای ایکنا ارسال کرده است که متن آن از نظر می‌گذرد؛

یکی از مؤلفه‌های کلیدی در معرفت دینی‌شیعه، انتظار فرج است. انتظار دوره‌ای است که در آن جامعه مؤمنین از حضور مستقیم امام معصوم محروم شده است و منتظر ظهور و فرج است. حال در این دوره، چه وظایفی برعهده مؤمنین است و وظایف و تکالیف آنها در نسبت فردی و اجتماعی چیست؟

در پاسخ به این امر شاهد مواجهه‌های مختلفی هستیم، از جمله اینکه انجام وظایف و تکالیفی که در دوران معصوم بوده و برخورد محتاطانه با مسائل مستحدثه دوران بعد از معصوم، برخی دیگر انجام احکام و تکالیف فردی و تعطیلی احکام سیاسی و اجتماعی. انجام احکام و تکالیف فردی و اجتماعی در حد توان، حلیت و اباحه در امور مستحدثه بر پایه اصل برائت یا اصل اضطرار و عسر و حرج.

قواعد فقهی و اصولی پرکاربرد در این گفتمان‌ها اصل تقیه، احتیاط، عسر و حرج، اضطرار، صبر منفعلانه، اصل دعا و حالات معنوی فردی و کار فرهنگی و اصلاحی در برابر مبارزه، قیام، امر به معروف و نهی از منکر، صبر مقاومتی و کار سیاسی و حکومتی و انقلابی و عدالت‌طلبی است. در این گفتمان، به دین حداقلی اکتفا می‌شود و در برابر امور مستحدثه یا اصل احتیاط است یا اصل اباحه و برائت است.

در این گفتمان‌ها، نظام‌سازی و تمدن‌سازی و عدالت‌طلبی جایگاهی ندارد و فلسفه تاریخ حاکم بر بیشتر این گفتمان‌ها این است که سیر تاریخ به سمت اضمحلال و قهقرا و فساد است و آن‌گاه ظهور تحقق می‌یابد که فرایند ظلم و فساد به اوج خود برسد. در این منظر، مردم تنها نقشی منفعلانه و پذیرشی امام را دارند، نه فعال و زمینه‌ساز.

در مقابل، گفتمان انتظار برآمده از اندیشه متفکران انقلاب اسلامی، امام و رهبر انقلاب و شهید مطهری و ... است. برخی ابعاد گفتمان انتظار از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای بدین صورت است.

از منظر فلسفه تاریخ، جریان عالم به سمت حاکمیت حق و صلاح است. باور به وراثت صالحان و مستضعفان در روی زمین، و فلاح و رستگاری آنها در قیامت؛ دو عنصر مبنایی و کلیدی است که حوزه‌های مختلف معرفت دینی را در بر می‌گیرد و رابطه معناداری با تمدن‌سازی نوین اسلامی برقرار می‌کند. آیت‌الله خامنه‌ای؛ درباره سرانجام حرکت تاریخ و چگونگی جریان حرکت در عالم و نیز نقش انبیا و امامان در این حرکت را این‌گونه بیان می‌کنند:

«جریان عالم؛ به سمت حاکمیت حق و صلاح است و همه انبیا و اولیا آمده‌اند که انسان را به آن بزرگراه اصلی سوق بدهند که وقتی وارد آن شد، بدون هیچ مانعی، تمام استعدادهایش می‌تواند بروز کند. انبیا و اولیا؛ این مردم گم‌گشته را مرتب از این کوه و کمر و دشت‌ها و کویرها و جنگل‌ها، به سمت این راه اصلی سوق دادند و هدایت کردند». [۱]

در این دیدگاه، همه حرکت انبیا و اولیا در نسبت با تحقق و ظهور انسان کامل است و این تلاش‌ها در نسبت با این نقطه تاریخی، معنی پیدا می‌کند.

از همین رو؛ از منظر ایشان؛ نقطه شروع صراط مستقیم انسان، زمان حضرت ولی عصر (ارواحنا له الفداء) است و همه تلاش‌ها و کوشش‌ها، بر پایه این بینش است. نهایت این عالم؛ غلبه صلاحی است که دیر یا زود اتفاق می‌افتد و غلبه صلاح بر فساد و قوای خیر بر شر؛ از امور قطعی بر پایه جهان‌بینی اسلام است. [۲] در این منظر فلسفه تاریخ و حرکت آن به سمت تکامل است.

معنی و مفهوم انتظار فرج نیز به معنی نشستن و دست به هیچ کاری و اصلاحی نزدن و صرفاً دل خوش انتظار بودن نیست، بلکه انتظار دست قاهرِ قدرتمندِ الهیِ ملکوتی است که با کمک همین انسان‌ها سیطره ظلم را از بین برده و حق را غالب و عدل را در زندگی مردم حاکم می‌کند و انسان‌ها را بنده‏ واقعی خدا می‌کند. آیت‌الله خامنه‌ای با تفسیر فعالانه از مفهوم انتظار، این مفهوم اعتقادی را به یک عمل و کنش اجتماعی اثر‌بخش اجتماعی تفسیر کرده است. در این منظر، توجه به نقش مردم در تحقق ظهور دارد. در این منظر تشکیل نظام جمهوری اسلامی از مقدمات حرکت عظیم تاریخی است و هر اقدامی در جهت استقرار عدالت، قدمی به سمت آن هدف والا است. انتظار حرکت در مقابل سکون است، به معنی آمادگی و کمر بسته بودن از همه جهت برای آن هدفی که امام زمان (علیه الصّلاة والسّلام) برای آن هدف قیام خواهند کرد [۳] بدیهی است در این نگاه به مفهوم انتظار، گوشه‌نشینی و قعود جایگاهی ندارد؛ بلکه انتظار، فرا خواندن به تلاش و کوشش و جهاد است. در دوران غیبت، منتظران واقعی نسبت به حوادث و اتفاقات جهان بی‌تفاوت نیستند و خود را در برابر آنها مسئول می‌دانند. با این دید؛ دوران غیبت، دوران آسایش و راحت‌طلبی نخواهد بود، و در این زمان منتظران واقعی، باید بیشتر از دیگران خود را برای مجاهده و فعالیت آماده نمایند:

«قبل از دوران مهدی موعود، آسایش و راحت‌طلبی و عافیت نیست… قبل از ظهور مهدی موعود، در میدان‌های مجاهدت، انسان‌های پاک امتحان می‌شوند؛ در کوره‌های آزمایش وارد می‌شوند و سربلند بیرون می‌آیند و جهان به دوران آرمانی و هدفیِ مهدی موعود ارواحنافداه روز به روز نزدیک‌تر می‌شود». [۴]

در این منظر از جمله وظایف منتظران زمینه‌سازی جامعه جهت اقدام حضرت است، چرا که جامعه‌ای می‌تواند پذیرای مهدی موعود ارواحنافداه باشد که در آن آمادگی و قابلیت باشد، و الّا مثل انبیا و اولیای در طول تاریخ می‌شود. [۵]

ایشان دوران قبل از ظهور را، دوران زمینه‌سازی معرفی کرده و معنای انتظار را، عمل کردن به احکام اسلامی و حاکمیت قرآن و اسلام می‌دانند، [۶] به عبارتی؛ حرکت در مسیری، که روزی آخرین امام برای تحقق آن ظهور می‌کنند. بنابراین؛ منتظران باید زندگی امروز را، در راستای تشکیل حکومت امام زمان‌(عج) در آینده بنا کنند: «ما کوچک‌تر از آن هستیم که بتوانیم، آن‌گونه بنایی را که اولیای الهی ساختند یا خواهند ساخت، بنا کنیم. اما؛ باید در آن جهت تلاش و کار کنیم». [۷]

در این نگاه، انقلاب اسلامی زمینه‌ساز ظهور است و سعی دارد احکام اسلامی و قرآنی را در جامعه پیاده کرده و در برابر ظلم مستکبران عالم بایستند. لذا؛ اهداف پیش روی نظام جمهوری اسلامی همان اهداف حکومت امام زمان (عج) خواهد بود. با این تفاوت که؛ تحقق این اهداف در زمان حضرت، به معنای واقعی کلمه و به صورت کامل خواهد بود: «دولت اسلامی کامل، به معنای واقعی کلمه، در زمان انسان کامل تشکیل خواهد شد؛ … ما به قدر توان و تلاشِ خود می‌خواهیم مجموعه کارگزاران حکومت را - که خود مان هم جزو آنها هستیم - به نقطه‌ای برسانیم که با نصاب جمهوری اسلامی تطبیق کند. ما می‌خواهیم؛ خود را به حد نصاب نزدیک کنیم». [۸]

در نتیجه نظام اسلامی، به عنوان یک نظام زمینه‌ساز ظهور، با همان اهداف حکومت حضرت حجت‌(عج)؛ هدف و آرمانی جز ایجاد تمدن اسلامی [۹] نمی‌تواند داشته باشد و البته، باید متذکر شویم؛ تمدن اسلامی، امری مطلق نبوده و فرایندی طولانی و نسبی است که اهداف آن نیز به صورت نسبی محقق خواهد شد: «فرایند تحقق هدف‌های اسلامی، یک فرایند طولانی و البته، دشواری است. به طور نسبی انسان به آن اهداف نزدیک می‌شود، اما؛ تحقق آنها، بسیار طولانی است». [۱۰]

بنابراین؛ تمدن اسلامی دو بخش خواهد داشت: بخش زمینه‌ساز؛ که قبل از ظهور امکان تحقق دارد. بخش اصلی یا حد اعلای تمدن اسلامی؛ که پس از ظهور محقق می‌شود.

البته فرایند دستیابی به تمدن اسلامی نیز؛ بر اساس دیدگاه رهبر معظم انقلاب در پنج مرحله خلاصه می‌شود: وقوع انقلاب اسلامی تشکیل نظام اسلامی دولت اسلامی جامعه و کشور اسلامی تمدن اسلامی می‌شود و اکنون؛ ما در دوران ایجاد «دولت اسلامی» قرار داریم. [۱۱]

پس حرکت به سمت خیر و صلاح در فرایند حرکت تاریخی عالم، نگاه فعال و عملی به انتظار و نقش زمینه‌ساز برای مردم، تشکیل حکومت و تمدن‌سازی و تلاش در جهت تحقق اهدافی که معصوم به دنبال آن است نقش زمینه‌ساز برای ظهور دارد، منتظران موظف به ایجاد تمدن همسو و زمینه‌ساز با تمدن آخرالزمانی امام معصوم هستند.

پی نوشت:

[۱]. بیانات مقام معظم رهبری در دیدار مسؤولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران ۱۲/۹/۱۳۷۹

[۲]. همان

[۳]. بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم‏ در روز نیمه‌ی شعبان- ۲۷/۵/۱۳۸۷

[۴]. بیانات در دیدار با مردم قم- ۳۰/۱۱/۱۳۷۰

[۵]. بیانات در دیدار با پاسداران- ۱-/۱۲/۱۳۶۸

[۶]. «ما آن وقتی می‌توانیم حقیقتاً منتظر به حساب بیاییم که زمینه را آماده کنیم. برای ظهور مهدی موعود ارواحنافداه زمینه باید آماده بشود؛ و آن عبارت از عمل کردن به احکام اسلامی و حاکمیت قرآن و اسلام است». بیانات در دیدار با مردم قم ۳۰/۱۱/۱۳۷۰

[۷]. بیانات در دیدار مسئولان و اقشار مختلف مردم، ۲۲/۱۲/۱۳۶۸

[۸]. بیانات دیدار رئیس جمهور و اعضای هیأت دولت- ۸/۶/۱۳۸۴

[۹]. بیانات در دیدار با رئیس و اعضای مجلس خبرگان رهبری- ۱۴/۶/۱۳۹۲

[۱۰]. بیانات رهبر انقلاب در دیدار کارگزاران نظام – ۲۱/۹/۱۳۸۰

[۱۱]. بیانات رهبر انقلاب در دیدار با دانشجویان کرمانشاه ۲۴/۷/۱۳۹۰