کد خبر: ۳۹۷۰۴۶۷

تاریخ: ۲۰ ارديبهشت ۱۴۰۰ - ۱۶:۴۲

یاسر میردامادی بیان کرد:

ریشه‌های ابراهیمی روزه؛ زمینه‌ساز گشودگی نسبت به ادیان دیگر

میردامادی ضمن اشاره به ریشه‌های تقریبی و بین ادیانی روزه، تصریح کرد: ما از ریشه‌‎‌های ابراهیمی روزه و همچنین از منسک مشابه روزه در ادیان غیرابراهیمی می‌‎‌توانیم گشودگی نسبت به ادیان دیگر را بیاموزیم.

به گزارش ایکنا، نشست «از ریشه‌های ابراهیمی روزه چه می‌توان آموخت» با سخنرانی یاسر میردامادی، پژوهشگر مطالعات ادیان، شب گذشته، 19 اردیبهشت، در صفحه اینستاگرام دین‌آنلاین برگزار شد. متن جلسه از نظر می‌گذرد؛

ادعای من در پاسخ به این پرسش که «از ریشه‌های ابراهیمی روزه چه می‌توان آموخت» این است که ما از ریشه‌‎‌های ابراهیمی روزه و همچنین از منسک مشابه روزه در ادیان غیرابراهیمی می‌‎‌توانیم گشودگی نسبت به ادیان دیگر را بیاموزیم. یعنی اگر آدمی شباهت‌‎‌های با دیگران در خودش بیابد راهی است برای گشودگی و مدارا. به تعبیر دیگر سراسر متفاوت بودن منشأ عدم مداراست و تأکید بر مشابهت‌‎‌ها برای گشودن باب گشودگی نسبت به ادیان دیگر مفید است.

ذیل بحث گشودگی نسبت به ادیان دیگر، مفهوم مهم دیگری که به ذهن می‌‎‌آید مفهوم تقریب‌‎‌گرایی است. تقریب‌‎‌گرایی ریشه تاریخی دارد و در تاریخ گروه‌‎‌های مسیحی تلاش کردند به هم نزدیک شوند. چرا روی تقریب‌‎‌گرایی تاکید می‌‎‌کنم؟ چون نوعی تقریب‌‎‌گرایی را می‌‎‌توان از دل شباهت منسک روزه میان اسلام و مذاهب دیگر درآورد.

مفهوم دیگری که با گشودگی مرتبط است، گفت‌‎‌وگوی بین ادیان است. پس خط اصلی بحث من این است که توجه به مشابهت‌‎‌هایی که میان منسک روزه با ادیان دیگر وجود دارد موجب گشودگی است. این گشودگی مفهوم مبهمی است. اگر بخواهیم آن را بگشاییم باید به مفهوم تقریب و گفت‌‎‌وگوی بین ادیان توجه کنیم. تقریب‌‎‌گرایی رویکرد درون‌‎‌مسیحی است و در درون اسلام رویکرد درون‌‎‌اسلامی است. هدف گفت‌‎‌وگوی بین ادیان همدلی با ادیان دیگر است؛ مثلا اگر مسیحیان با یهودیان گفت‌‎‌وگو کنند گفت‌‎‌وگوی بین ادیان می‌‎‌شود. هانس کونگ، الهی‌‎‌دان معروف کاتولیک، اشاره می‌‎‌کند که صلح میان ملت‌‎‌ها بدون صلح میان ادیان و صلح میان ادیان هم بدون گفت‌‎‌وگوی میان ادیان ممکن نیست. بر این اساس گفت‌‎‌وگوی میان ادیان اهمیت فقط الهیاتی ندارد، بلکه برای صلح جهانی اهمیت دارد. همچنین تقریب‌‎‌گرایی لزوماً به گفت‌‎‌وگوی بین ادیان نمی‌رسد. مثلاً ممکن است یک نفر بگوید فقط اسلام حق است و مذاهب اسلامی باید با هم گفت‌‎‌وگو کنند. چنین کسی تقریب‌‎‌گراست، ولی مسیری به گفت‌‎‌وگوی بین ادیان نمی‌گشاید، ولی معمولاً تقریب‌‎‌گراها به گفت‌‎‌وگوی بین ادیان هم می‌انجامد.

تا اینجا اشاره کردم که گشودگی در این بحث از نظر تاریخی به کجا می‌‎‌انجامد. مثلا به گفت‌‎‌وگوی تقریبی بین مذهب یا به گفت‌‎‌وگوی بین ادیان می‌‎‌انجامد. حالا می‌‎‌خواهم بخش اول ادعایم را توضیح دهم یعنی ریشه‌‎‌های ابراهیمی روزه چیست و روزه چگونه موجب گشودگی می‌‎‌شود. روزه در تمام مذاهب اسلامی با تفاوت‌‎‌هایی وجود دارد. روزه می‌‎‌تواند نسخ تسبیحی باشد که ما را به دیگر مذاهب وصل کند. حالا چرا روزه این کار را می‌‎‌کند؟ چرا نماز را نمی‌‎‌گویم؟ برای اینکه منسک نماز در اسماعیلیان متفاوت است، ولی منسک روزه در میان آنها واجب نیست ولی آدابش شبیه است. بر این اساس برای جنبه تقریبی درون اسلامی، روزه از نماز مهمتر است.

پس تا اینجا ریشه‌‎‌های تقریبی روزه را گفتم حالا می‌‎‌خواهم ریشه‌‎‌های بین ادیانی روزه را بگویم. نه فقط بین ادیان ابراهیمی که حتی به ریشه‌‎‌های فراابراهیمی روزه اشاره خواهم کرد. مثلا در آیین بودا راهبان بودایی پس از وعده غذای ظهر دیگر چیزی نمی‌‎‌خورند. البته این روزه نیست ولی نوعی رژیم زاهدانه غذایی است. بوداییان عادی هم به نخوردن از ظهر تا صبح توصیه شدند. در مسیحیت در کتاب اشعیا روزه واقعی روزه باطن شمرده شده و روزه باطن رسیدگی به فقراست. اینجا هم مفهوم روزه وجود دارد. برخی مذاهب مسیحی روزه ظاهری هم دارند. این روزه شش هفته قبل از عید پاک شروع و به عید پاک ختم می‌‎‌شود. البته شامل کم‌‎‌خواری است و مدل حداکثری روزه را ندارد. در آیین هندو هم برخی روزهای هفته و ماه را روزه می‌‎‌گیرند. در آیین جین هم روزه‌‎‌های متعددی وجود دارد که هدف از آن رسیدن به عدم خشونت با جانداران است. در آیین یهود روزه یوم کیپور مهمترین روزه یهودی است. یوم کیپور روز آمرزش گناهان و روزی است که موسی از طور بازگشت. این روز یادآور رهایی قوم بنی‌‎‌اسرائیل هم هست. یهودیان در روز کیپور بیست و پنج ساعت روزه می‌‎‌گیرند.

پس روزه هم ریشه‌‎‌های تقریبی و هم ریشه بین ادیانی دارد، چون مشابه روزه در ادیان دیگر هم وجود دارد. می‌‎‌خواهم ادعای دیگری را مطرح کنم و آن اینکه به طور خاص محققان اشاره کردند که روزه در اسلام ریشه‌هایی در ادیان ابراهیمی دارد. این مورد کمک می‌‎‌کند که توجه کنیم چقدر مدیون ادیان دیگر هستیم و این می‌‎‌تواند گشودگی بیاورد. یک اسلام‌‎‌شناس لهستانی در مدخل رمضان در کتاب دایره‌‎‌المعارف اسلام توضیح می‌‎‌دهد که شباهت‌‎‌هایی روزه ماه رمضان و روزه یوم کیپور وجود دارد. علاوه بر او یک قرآن‌شناس آلمانی در مدخل رمضان در دایره‌المعارف قرآن حدیثی را از ابن‌عباس نقل می‌‎‌کند که وقتی مسلمانان مهاجرت کردند، نظرشان به روزه یوم کیپور جلب شد و از آن سؤال کردند. پس پیامبر فرمود که ما به پیام موسی احقّ هستیم تا قوم یهود و ما هم روزه می‌‎‌گیریم و این نمونه‌ای از ریشه بین ادیانی روزه است.