کد خبر: ۳۹۷۰۴۸۲

تاریخ: ۲۲ ارديبهشت ۱۴۰۰ - ۰۸:۴۱

میراث تفسیری خوزستان / 4

معرفی اجمالی تفسیر نورالثقلین / منبعی مهم در تفاسیر روایی شیعی

تفسیر «نورالثقلین» اثر علامه شیخ عبدعلی حویزی به زبان عربی بیش از سیصد سال پیش در حویزه نگارش شده و از آنجا که دربرگیرنده نور ثقل اکبر(قرآن) و نور ثقل اصغر(احادیث اهل‌بیت) است لذا «نورالثقلین» نام نهاده شد.

حجت‌الاسلام رضا حیدری‏، استاد حوزه علمیه در گفت‌وگو با ایکنا از خوزستان در بخش پایانی معرفی میراث تفسیری علمای خوزستان به معرفی تفسیر «نور الثقلین» پرداخت و گفت: این اثر ماندگار به قلم محدث خبیر علامه شیخ عبدعلی بن جمعه العروسی الحویزی است. تحصیل، تدریس و افادات او در شیراز و حویزه بوده است. ولادت او را بدون ذکر تاریخ در حویزه نوشته‌اند، ولی زمان وفات و محل تدفین او معلوم نیست هر چند گمانه‌زنی‌هایی در این‌باره وجود دارد.

وی اظهار کرد: تألیفات بسیار در علوم مختلف اسلامی، و تربیت شاگردان عالم در حویزه (هویزه) از ثمرات مجاهدت‌های پر برکت این فقیه، مفسر، ادیب و محدث خوزستانی است.

حیدری با بیان اینکه تألیف تفسیر «نورالثقلین» به زبان عربی بیش از سیصد سال پیش در حویزه انجام شده است، توضیح داد: این کتاب 5 جلدی، نوعی تفسیر ترتیبی قرآن است که از ابتدای قرآن شروع می‌شود و تا انتهای آن ادامه می‌یابد، اما از آنجا که به روش روایی (مأثور) نوشته شده است، تنها آیاتی را ذکر و تفسیر کرده که در رابطه با آن حدیثی رسیده است. چنانکه در مقدمه مفسر مذکور است از بحث‌های استدلالی، نظرات اجتهادی، بحث‌های ادبی، کلامی و...برکنار است و تلاش کرده 13 هزار و 422 حدیث از بیانات اهل بیت(ع) را ذیل آیات گرد آورد تا آیندگان در آن بیندیشند، لذا چنانکه تصریح کرده است، لزوما آرای مفسر را نمایندگی نمی‌کند.

بیشتر بخوانید:

عرضه پیام قرآن برای بهبود زندگی در تفسیر علامه کرمی

مصباح‌الهدایه؛ تفسیر موضوعی آیات ولایت امیرالمؤمنین

نگاهی بر تفسیر «صوافی الصافی» علامه بختیاری

وی با بیان اینکه این کتاب از منابع مهم تفسیر مأثور شیعی شناخته می‌شود، اظهار کرد: از آنجا که این کتاب دربرگیرنده نور ثقل اکبر(قرآن) و نور ثقل اصغر(احادیث اهل‌بیت) است لذا «نورالثقلین» نام نهاده شد.

به گفته حیدری، روش مؤلف در نقل احادیث در ذیل آیه به ترتیب؛ احادیث تبیین و توضیح آیه، احادیث بیان شأن نزول، احادیثی که به نظر می‌رسد تفسیر و ترجمانی بر آیه هستند، هرچند به انگیزه تفسیر آیه از امام معصوم صادر نشده باشد، احادیث بیانگر تأویل و مصداق  یا تطبیق آیات هستند.

این استاد حوزه علمیه ادامه داد: در طول چهار سده‌ای که از تألیف این تفسیر می‌گذرد، به صورت‌های مختلف در قم، نجف، تهران، بیروت، دمشق... به چاپ رسیده است. یکی از چاپ‌های آن با افزایش تحقیقات و ویرایش جدید با مقدمه علامه طباطبایی صاحب المیزان، در سال ۱۳۸۳ قمری در قم توسط المطبعه العلمیه چاپ شده است. برگردان فارسی آن نیز به همت عقیقی بخشایشی و همکارانش به چاپ رسیده است.

وی گفت: از جهت روش، به آثاری از قدما مانند تفسیرهای فرات کوفی، قمی، عیاشی و اثر تفسیری بعد از آن همچون البرهان اثر سید هاشم بحرانی شباهت دارد.

حیدری اظهار کرد: یک نسخه خطی آن در کتابخانه آستان قدس رضوی به شماره ۸۰۵۵ و نسخه‌ای در کتابخانه شخصی عبدالحسین شهید صالحی نگهداری می‌شود.