کد خبر: ۳۹۹۷۰۸۴

تاریخ: ۲۲ شهريور ۱۴۰۰ - ۱۵:۳۹

مقالات سالنامه پژوهشی نبأ / 3

راهکارهای رونق آموزش عمومی قرآن کریم

مقاله «تحلیل و ارائه راهکارهای رونق آموزش عمومی قرآن کریم»، پژوهش در حوزه قرائت قرآن را امری ضروری محسوب می‌کند و در مسیر انعکاس گوشه‏‌ای از کاستی‌‏های موجود در قرائت‌‏آموزی قدم برداشته است و تلاش دارد با تأکید بر لزوم احیای قرائت‏‌آموزی عمومی، به تعیین موازین ضروری برای نوافل قرائت در آموزش عمومی قرآن بپردازد.

به گزارش ایکنا، شورای عالی قرآن به منظور ارتقای سطح کیفی تلاوت قرآن کریم، مطالب پژوهشی و آموزشی متعددی را از محققان و صاحب‌نظران این حوزه در قالب مقاله و طی نشست‌های تخصصی هرساله خود، جمع‌آوری و در قالب کتاب با عنوان «سالنامه پژوهشی نبأ» منتشر می‌کند. شورا به منظور استفاده علاقه‌مندان از این مطالب به انتشار آن اقدام کرده است و هر هفته شاهد انتشار یکی از مقالات در سایت ایکنا خواهید بود.

اولین شماره سالنامه پژوهشی نبأ در شش سرفصل، از جمله «مبانی و اصول آموزش قرآن (دو مقاله)»، «آموزش عمومی قرآن (یک مقاله)»، «آموزش قرآن در آموزش و پرورش (دو مقاله)»، «سنت اقراء (دو مقاله)»، «ارتباط نگارش و آموزش قرآن (دو مقاله)» و «ارتباط مسابقات و آموزش قرآن(یک مقاله)» تهیه شده است که در ادامه به معرفی سومین مقاله با عنوان «تحلیل و ارائه راه‌کارهای رونق آموزش عمومی قرآن کریم» به قلم سیدامین میرزایی می‌پردازیم.

مقاله «تحلیل و ارائه راهکارهای رونق آموزش عمومی قرآن کریم»، دروازه قرآن و مبدأ تدبر در آن را آشنایی با ظاهر این کتاب آسمانی و قرائت متن آن می‌داند و پژوهش در حوزه قرائت قرآن را امری ضروری محسوب می‌کند. این مقاله ضمن آن‏ که به‌نوبه خود، این ضرورت را پاسخ گفته، در مسیر انعکاس گوشه‏‌ای از کاستی‌‏های موجود در قرائت‌‏آموزی قرآن قدم برداشته است و تلاش دارد با تأکید بر لزوم احیای قرائت‏‌آموزی عمومی، به تعیین موازین ضروری برای نوافل قرائت در آموزش عمومی قرآن بپردازد.

نگارنده در این مقاله به منظور تأمین این هدف، نگاهی به شیوه مشافه‌ه‏ای اقراء داشته، و از این رهگذر، مهم‏ترین سبک آموزش قرائت قرآن کریم در تاریخ را مورد اشاره قرار داده است. سپس سبک‏‌های قدیم و جدید آموزش قرائت قرآن نظیر «سبک‏ مکتب‏‌خانه‌‏ای»، «قرائت‌‏آموزی عمومی»، «قرائت‌‏آموزی ممزوج»، «قرائت‌‏آموزی کودکانه» را بررسی و واکاوی برخی از نقاط قوت و ضعف آن‏ها را در کانون توجه قرار داده است.

همچنین به بررسی عناصر محتوایی مورد استفاده در سبک‌‏های جدید آموزش قرائت، پرداخته و ضمن آسیب‏‌شناسی آمیختگی نوافل قرائت با محتوای آموزش عمومی قرآن، بستری را برای چاره‏‌اندیشی در تعیین موازین لازم از نوافل قرائت در آموزش قرآن، و ارائه راه‏کار‌های پنج‌گانه آموزش شنیداری، زیباخوانی کم‏‌پیرایه، علامت‌‏گذاری مناسب، تعیین موازین نوافل و تربیت مربی آموزش عمومی قرآن برای ایجاد رونق در قرائت‏‌آموزی عمومی را ارائه کرده است.

در بخشی از این مقاله می‌خوانیم: آموزش قرآن کریم در جهان اسلام ضمن آن‏ که وجه کاملی از فعالیت‌‏های مربوط به یاددهی -‏ یادگیری را داراست و از بستر‌های حرفه‏‌ای آموزش بهره می‌‏برد، اساسا خود دارای مکتب ویژه و منحصربه‌‏فردی در آموزش است؛ زیرا این کتاب آسمانی در بدو نزول، عنایت کامل خود به یادگیری را با نشانه‌‏ گرفتن مفهوم «خواندن و نوشتن»، آشکار نموده و نخست در سوره «علق» و پس از آن در سوره «قلم» اهمیت این دو جزء جدایی‌‏ناپذیر را برای بشر بازگو کرده است.

این مقاله تاکید دارد که، تاریخ غنی و کهن اسلام، شیوه‏‌های مختلفی را در زمینه آموزش عمومی قرائت قرآن تجربه کرده است. هر چند تحلیل کافی و کامل این شیوه‌‏ها، نیازمند تحریر نوشتار جداگانه‌‏ای است، اما به اختصار می‌‏توان دریچه‌‏ای بر روش‌‏های قدیمی و شیوه‏‌های کارآمد آموزش قرآن، به‌ویژه در کشورمان گشود و نگاه دوباره‏‌ای به فعالیت‌‏های سازمان‌‏یافته آموزشی در گذشته داشت.

در بخش دیگری از این مقاله با معرفی روش‌های آموزش قرائت قرآن آمده است: شیوه مشافهه‌‏ای اقراء، یا روش «گفتاری - ‏شنیداری» در آموزش قرآن کریم، نخستین روش تعلیمی برای یادگیری قرائت این کتاب آسمانی است که هم‏زمان با نزول آیات کریمه وحی، موجودیت یافت. «اسماع»، «استماع» و «اتباع»، مراحل سه‌‏گانه «اِقراء» بودند. «معلم، همراه با تأنی و كلمه ‏به‌‏ كلمه، آيات را به صورتی روشن و با صدایی گويا و رسا بر متعلم قرائت می‌كرد، و متعلم پس از «انصات» همراه با گوش‌‏فرا دادن به هر فراز قرآنی، آن را تكرار می‌كرد.» این شیوه، علاوه بر آن‏ که کارکرد آموزشی خود را به نحو مطلوبی در میان نومسلمانان ایفا می‏‌کرد، روش کارآمدی نیز برای حفظ و تثبیت آیات در ذهن قاریان، و پیشگیری از تغییر ساختار کلامی قرآن به‏‌شمار می‌‏رفت.

نگارنده مقاله «تحلیل و ارائه راه‌کارهای رونق آموزش عمومی قرآن کریم» در بخش دیگری به سبک‌‏های قدیمی آموزش قرائت قرآن و واکاوی نقاط قوت و ضعف آن‏ها نیز اشاره دارد و معتقد است: تکوین تدریجی نظامی مشخص برای آموزش قرآن، پیدایش سبک‏‌هایی را نیز در این زمینه رقم زد. نقش برخی از این سبک‌‏ها در قرآن‌‏آموزی عمومی، ‏چنان درخشان بوده است که هنوز هم می‏‌توان نتایج حاصل از آن‏ها را بیش و کم در نسل پیش‏کسوت نظاره کرد، یا ثمره‏‌های علمی آن‏ها را در پیدایش شیوه‏‌های متاخر آموزشی مؤثر دانست.

راه‏کار‌های عملی برای ایجاد رونق در قرائت‌‏آموزی عمومی یکی دیر از عناوین مهم این مقاله است که در این بخش، ضمن جمع‏‌بندی راه‏کار‌های عملی رونق‏‌آفرینی در قرائت‏‌آموزی عمومی، نویسنده معیار‌هایی برای این میزان را ترسیم می‌‏کند. با این توضیح که این معیار‌ها یا راه‏کار‌ها در شرایط متفاوت، قابل‏ تعدیل یا افزایش‏‌اند.

در پایان این مقاله ضمن جمع‌بندی آمده است: مادامی که به عنوان یک تفکر راهبردی و غالب در مسیر تسهیل یادگیری قرآن و قرائت آن قدم برداریم، باید بدانیم که تخصص‌‏محوری صرف و غفلت از آموزش عمومی قرآن، نه‌‏تنها امتیاز و فرصت به‌‏شمار نمی‏‌رود، بلکه به‌‏منزله محدودکردن دایره آموزش، به طالبان محتوای تخصصی و از دست دادن طیف وسیعی از مخاطبان قرآنی نیازمند به قرائت‌‏آموزی عمومی قلمداد می‏‌شود.

دریافت مقاله «تحلیل و ارائه راهکارهای رونق آموزش عمومی قرآن کریم»