کد خبر: ۴۰۴۹۶۶۷

تاریخ: ۲۷ فروردين ۱۴۰۱ - ۰۸:۲۲

نکات تفسیری و سبک زندگی قرآن/ ۷

دو تکیه‌گاه برای پیروزی بر مشکلات

براى پيشرفت و پيروزى بر مشكلات دو ركن اساسى لازم است، يكى پايگاه نيرومند درونى و ديگری تكيه‌گاه محكم برونى که در آيات سوره بقره به با تعبير «صبر» و «صلوة» به آن اشاره شده است.

دوره مجازی آموزش سبک زندگی و تفسیر قرآن کریم، همزمان با ماه رمضان از سوی حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالامیر سلطانی برای علاقه‌مندان آغاز شده است. این آموزش‌ها در ایکنای خوزستان بارگذاری می‌شود و نکات تفسیری و سبک زندگی آیات قرآن به ترتیب صفحات قرآن منتشر می‌شود.

آنچه می‌خوانید نکات سبک زندگی و تفسیری صفحه هفتم قرآن کریم است:

سبک زندگی قرآنی

«أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتابَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ (44)؛ مردم را به نيكى دعوت مى‏‌كنيد ولى خودتان را فراموش مى‌کنید.»

به گفته مفسر معروف طبرسى در «مجمع البيان» علما و دانشمندان يهود قبل از بعثت حضرت محمد(ص)، مردم را به ايمان به وى دعوت مى‏‌كردند و بشارت ظهورش را مى‏‌دادند ولى خود هنگام ظهور آن حضرت از ايمان آوردن خوددارى كردند. و نيز همان مفسر بزرگ نقل مى‌‏كند كه بعضى از علماى يهود به بستگان خود كه اسلام آورده بودند توصيه مى‏‌كردند به ايمان خويش باقى و ثابت بمانند ولى خودشان ايمان نمى‌‏آورند.

اصولاً يک برنامه اساسى به ویژه براى علما و مبلغين و داعيان راه حق اين است كه بيش از سخن، مردم را با عمل خود تبليغ كنند همان‌گونه كه در حديث معروف از امام صادق(ع) مى‏‌خوانيم: «کُونُوا دُعَاةَ النَّاسِ‌ بِأَعْمَالِکُمْ‌ وَ لَا تَکُونُوا دُعَاةً بِأَلْسِنَتِکُمْ؛ مردم را با عمل خود به نيكی‌ها دعوت كنيد نه با زبان خود».

تأثير عميق دعوت عملى از اينجا سرچشمه مى‏‌گيرد كه هرگاه شنونده بداند گوينده از دل سخن مى‏‌گويد و به گفته خويش صد در صد ايمان دارد، گوش جان خود را به روى سخنانش مى‌‏گشايد و سخن كه از دل برخيزد بر دل مى‌‏نشيند و در جان اثر مى‌‏گذارد و بهترين نشانه ايمان گوينده به سخنش اين است كه خود قبل از ديگران عمل كند، همان‌گونه كه حضرت على(ع) مى‏‌فرمايد: «أَيُّهَا النَّاسُ، إِنِّي وَ اللَّهِ مَا أَحُثُّكُمْ عَلَى طَاعَةٍ إِلَّا وَ أَسْبِقُكُمْ إِلَيْهَا، وَ لَا أَنْهَاكُمْ عَنْ مَعْصِيَةٍ إِلَّا وَ أَتَنَاهَى قَبْلَكُمْ عَنْهَا: اى مردم به خدا سوگند شما را به هيچ طاعتى تشويق نمى‌‏كنم مگر قبلاً خودم آن را انجام مى‏‌دهم و از هيچ كار خلافى باز نمى‌‏دارم مگر اينكه پيش از شما از آن دورى جسته‌‏ام».

در حديثى از امام صادق(ع) می‌‏خوانيم: «أَشَدِّ اَلنَّاسِ عَذَاباً يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ مَنْ وَصَفَ عَدْلاً وَ عَمِلَ بِغَيْرِهِ‏»: از كسانى كه در روز قيامت عذابشان از همه شديدتر است كسى است كه سخن حقى بگويد و خود به غير آن عمل كند. علماى يهود از اين مى‌‏ترسيدند كه اگر به رسالت پيامبر اسلام(ص) اعتراف كنند كاخ رياستشان فرو ريزد و عوام يهود به آنها اعتنا نكنند، لذا صفات پيامبر اسلام(ص) را كه در تورات آمده بود دگرگون جلوه دادند.(1)

تفسیر

وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلاَّ عَلَى الْخاشِعِينَ (45) الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ وَ أَنَّهُمْ إِلَيْهِ راجِعُونَ (46)

راه پيروزى بر مشكلات

براى پيشرفت و پيروزى بر مشكلات دو ركن اساسى لازم است، يكى پايگاه نيرومند درونى و ديگر تكيه گاه محكم برونى، در آيات فوق به اين دو ركن اساسى با تعبير «صبر» و «صلوة» اشاره شده است: صبر آن حالت استقامت و شكيبايى و ايستادگى در جبهه مشكلات است، و نماز پيوندى است با خدا و وسيله ارتباطى است با اين تكيه گاه محكم.

گرچه كلمه «صبر» در روايات فراوانى به روزه تفسير شده است، ولى مسلماً منحصر به روزه نيست، بلكه ذكر روزه به عنوان يک مصداق بارز و روشن آن است، زيرا انسان در پرتو اين عبادت بزرگ، اراده‌‏اى نيرومند و ايمانى استوار پيدا مى‌‏كند و حاكميت عقلش بر هوس‌هايش مسلم مى‏‌شود. و نيز از امام صادق(ع) نقل شده كه فرمود: هنگامى كه با غمى از غم‌هاى دنيا روبرو می‌‏شويد وضو گرفته، به مسجد برويد، نماز بخوانيد و دعا كنيد، زيرا خداوند دستور داده «وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ».

توجه به نماز و راز و نياز با پروردگار نيروى تازه‌‏اى در انسان ايجاد مى‏‌كند و او را براى رويارويى با مشكلات نيرو مى‏‌بخشد. در كتاب «كافى» از امام صادق(ع) مى‌‏خوانيم: «کَانَ عَلِیٌّ (ع) إِذَا هَالَهُ شَیْءٌ فَزِعَ إِلَی الصَّلَاهًِْ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآیَهًَْ وَ اسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاهْ» هنگامى كه مشكل مهمى براى على(ع) پيش مى‌‏آمد به نماز بر مى‏‌خاست سپس اين آيه را تلاوت مى‏‌فرمود: وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ».

آرى نماز انسان را به قدرت لايزالى پيوند مى‌‏دهد كه همه مشكلات براى او سهل و آسان است و همين احساس سبب مى‏‌شود كه انسان در برابر حوادث نيرومند و خونسرد باشد.

«لقاء اللَّه» چيست؟

تعبير به «لقاء اللَّه» در قرآن مجيد مکرر آمده است و همه به معنى حضور در صحنه قيامت است. بديهى است منظور از «لقاء» و ملاقات خداوند، ملاقات حسى، مانند ملاقات افراد بشر با يكديگر نيست، چه اينكه خداوند نه جسم است و نه رنگ و مكان دارد كه با چشم ظاهر ديده شود، بلكه منظور يا مشاهده آثار قدرت او در صحنه قيامت و پاداش‌ها و كيفرها و نعمت‌ها و عذاب‌هاى او است، چنان كه گروهى از مفسران گفته‌‏اند. يا به معنى يک نوع شهود باطنى و قلبى است، زيرا انسان گاه به جايى مى‏‌رسد كه گويى خدا را با چشم دل در برابر خود مشاهده مى‌‏كند، به طورى كه هيچ‌گونه شک و ترديدى براى او باقى نمى‌‏ماند.

اين حالت ممكن است بر اثر پاكى و تقوا و عبادت و تهذيب نفس در اين دنيا براى گروهى پيدا شود، چنان كه در نهج‌البلاغه مى‌‏خوانيم: يكى از دوستان دانشمند حضرت على(ع) به نام «ذعلب يمانى» از امام پرسيد: هَلْ رَأَيْتَ رَبَّكَ: آيا خداى خود را ديده‌‏اى؟ امام فرمود: «أ فأعبد ما لا أرى» آيا خدايى را كه نبينم پرستش كنم؟ و هنگامى كه او توضيح بيشتر خواست امام اضافه كرد: لاَ تُدْرِكُهُ الْعُيُونُ بِمُشَاهَدَةِ الْعِيَانِ، وَلكِنْ تُدْرِكُهُ الْقُلُوبُ بِحَقَائِقِ الاِْيمَانِ‏: چشم‌هاى ظاهر هرگز او را مشاهده نكنند، بلكه قلب‌ها به وسيله نور ايمان او را درک مى‏‌کنند.

ولى اين حالت شهود باطنى در قيامت براى همگان پيدا مى‌‏شود، چرا كه آثار عظمت و قدرت خدا در آنجا آن‌چنان آشكار است كه هر كوردلى هم ايمان قطعى پيدا مى‌‏كند.(2)

منابع:

1. مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج1، ص214.

2. مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج1، ص217.