کد خبر: ۴۰۷۲۶۵۵

تاریخ: ۰۲ مرداد ۱۴۰۱ - ۰۸:۱۵

حجت‌الاسلام علوی تهرانی:

آیه مباهله اثبات حقانیت اسلام و امام علی(ع) است

حجت‌الاسلام سیدمحمد باقر علوی تهرانی، استاد حوزه و دانشگاه، گفت: مباهله باعث اثبات حقانیت دو چیز شد؛ اول اینکه اسلام بر حق است و دیگر حقانیت امام علی(ع). به دنبال مباهله، مسیحیت از بین رفت و مسیحیان نجران کوتاه آمدند.

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمد باقر علوی تهرانی، استاد حوزه در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا، با اشاره به اینکه آیه 61 سوره مبارکه آل عمران «فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ» به بحث مباهله اشاره کرده است، گفت: این موضوع باید از دو جهت مورد بررسی قرار بگیرد، گرچه عمدتا از یک سو به آن نگاه می‌شود. در این ماجرا، نصارای نجران نزد پیامبر آمدند و در مورد عیسی(ع) احتجاج کردند، آنها به احتجاج پیامبر(ص) التزام عملی نکردند، گرچه ظاهرا قبول داشتند.

وی افزود: از این رو گفتند که شما جان و زنان و فرزندان خود را بیاورید و ما هم بیاوریم سپس مباهله کنیم. از این اتفاق دو حقیقت استخراج می‌شود؛ اول حقانیت اسلام است، یعنی همین که مسیحیان به مباهله تن ندادند، یعنی اینکه اسلام دین بر حق است. دانستند که اگر پیامبر نفرین کند کار برای همیشه تمام است و این موضوع باید خیلی برجسته شود. مسیحیت با آیه مباهله از بین رفت و آنها کوتاه آمدند. آنها گفتند اگر خانواده‌اش را با خودش بیاورد نشان می‌دهد بر حق است، ولی اگر اصحابش را آورد این‌طور نیست. پیامبر(ص) وجود نازنین حضرت صدیقه(س)، امیرالمؤمنین(ع) و حسنین(ع) را آوردند و همین سبب از بین رفتن مسیحیت شد.

علوی تهرانی بیان کرد: در آیه تعبیر «انفسنا» به کار رفته است که در فارسی می‌گوییم ما یک روح هستیم در دو بدن، یکی وجود نازنین پیامبر(ص) و دیگری وجود نازنین علی بن ابیطالب(ع). این آیه از طرفی فضیلت و شرافت برای اسلام در برابر مسیحیت و شرافت و فضیلت وجود علی(ع) هم هست؛ ما به طرفداران سقیفه می‌گوییم فرض کنیم پیامبر(ص) کسی را به جانشینی خود انتخاب نکرده است که براساس اعتقاد ما 12 نفر را، آن هم نه یکبار بلکه در مقاطع مختلف معرفی کردند و منابع شما هم آن را ذکر کرده است، ولی با فرض درستی حرف شما، ما باید چه کسی را انتخاب کنیم؟

وی با بیان اینکه آیا باید فردی را که واجد یکسری فضایل است انتخاب کنیم یا افرادی که این فضائل را ندارند، گفت: فرض کنیم افراد پیشنهادی همه دارای فضائلی باشند، یکی ده تا و دیگری 20 تا و صد تا و ... . این آیه  فرموده است که اگر خواستید کسی را انتخاب کنید کسی باشد که جان پیامبر(ص) است و او کسی جز امیرالمؤمنین(ع) نیست و شما(اهل تسنن) هم در کتابتان به آن اذعان کرده‌اید. شبیه‌ترین و نزدیکترین فرد به پیامبر(ص) کسی جز وجود مقدس امیرالمؤمنین(ع) نیست.

علوی تهرانی به بحث ایمان و انواع آن و نقش ایمان در زندگی فردی و اجتماعی اشاره و تصریح کرد: برای رسیدن به جامعه مطلوب باید این مسئله از چند جهت بررسی شود؛ از نظر من جامعه امروز از تعالیم رسول اکرم(ص) دور است و اگر امروز پیامبر(ص) بخواهند جامعه ما را ارزیابی کنند، مبنای ایشان همان فرمایششان در این روایت است که فرمودند: «لاتنظروا الی کثرة الصلاة و الصوم و کثرة الحج...»؛ به زیاد نماز خواندن، روزه‌های زیاد، حج فراوان، احسان زیاد و گریه‌های شبانه نگاه نکنید، بلکه «انظروا الی صدق الحدیث و اداء الامانه». ملاک و معیار پیامبر(ص) این نیست که انسان به جای 17 رکعت نماز واجب، روزی 100 رکعت بخواند و به جای روزه رمضان، ماه شعبان و رجب را هم روزه بگیرد، بلکه ملاک ادای امانت و راستگویی است. باید ببینیم افراد در کنار حَجَة‌الاسلام، صدق حدیث و امانتداری هم دارند یا خیر.

ایمان عادتی؛ عامل بسیاری از مشکلات

وی در ادامه سخنانش افزود: تاکید پیامبر(ص) بر الزام جامعه به اخلاق است و ایشان جامعه دور از اخلاق را باعث مشکلات می‌دانند. امام صادق(ع) در علت اینکه چرا نباید به نماز و روزه زیاد افراد نگاه کرد فرمودند که فریب روزه و نمازهای زیاد برخی افراد را نخورید، «فان الرجل ربما... حتی لو ترکوه استوحش»، زیرا گاهی ممکن است فرد به این‌گونه عبادت‌های زیاد عادت کرده باشد، به گونه‌ای که اگر بخواهد آن را کنار بگذارد، وحشت می‌کند. یعنی عبادات از روی عادت است نه اندیشه و تفکر، ولکن «اختبروهم عند صدق الحدیث و اداء الامانة»؛ یعنی راستگویی و امانتداری همواره عبادت است و هیچ وقت عادت نیست، به خصوص اگر در بینش الهی باشد، زیرا در بینش غیرالهی هم ممکن است صدق وجود داشته باشد، ولی در بینش الهی اخلاق یک‌طرفه است. مثلا من به شما خوبی می‌کنم و کاری ندارم شما به من خوبی کنید یا خیر. من به شما خیانت نمی‌کنم و کاری ندارم که طرف مقابل خیانت می‌کند یا خیر.

علوی تهرانی گفت: در سوره مبارکه احزاب آیه 31 «لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا» فرموده است که مسلما در زندگی رسول اکرم سرنوشت نیکو برای شما وجود دارد، منتهی هم تعالیم پیامبر(ص) در سیره فردی، اجتماعی، خانوادگی، حکومتی و ... الگو است و هم در اختیار است، ولی چرا ما با آن ارتباط نداریم؟ این چرایی ذیل آیه آمده است: «لمن کان یرجو الله»؛ برای آنان که امید به رحمت خدا و روز رستاخیز دارند و همواره خدا را یاد می‌کنند.

تاکید قرآن بر ایمان آوردن مؤمنان

وی در ادامه بیان کرد: پس تعالیم پیامبر(ص) اسوه است و اگر کسی به آن گوش دهد بهترین آدم است، ولی اگر جامعه و فردی به آن تن نمی‌دهد ریشه در ضعف ایمان است. ایمان مقوله‌ای پیچیده محسوب می‌شود. سوره مبارکه نساء فرموده: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي نَزَّلَ عَلَى رَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِيدًا» خطاب آیه به مردم یا تعبیر ایها الناس و معاشر الناس و ... نیست، بلکه فرموده ای کسانی که ایمان آورده‌اید، ایمان بیاورید به اینکه اگر به مؤمن گفته شود ایمان بیاور، به لحاظ عقلی محال است و اگر به مؤمن گفته شده است ایمان بیاور، یعنی ایمان اولیه مشکل دارد.

علوی تهرانی افزود: در سوره حدید آیه 28 فرموده: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَآمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ وَيَجْعَلْ لَكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ». ای مؤمنین تقوا پیشه کنید... امروز تقوا و ترس از خدا در جامعه ما وجود ندارد و خیلی از مبلغین هم به مردم می‌گویند خدا ترسی ندارد، در حالی که اگر ما از خدا بترسیم، خیلی از اشکالات رفع می‌شود، کما اینکه وقتی دوربین‌های راهنمایی و رانندگی نصب شدند، تخلفات کمتر شد. البته ترس از خدا ترس از جهنم نیست، بلکه نگه داشتن حرمت خدا و رعایت دستورات خداست و خدا ارحم الراحمین است، ولی باید حرمت او حفظ شود.

این استاد حوزه گفت: از این دو آیه استفاده می‌شود که ایمان دو قسم دارد و فقط یک قسم آن مد نظر حضرت حق است. در آیه 41 سوره مائده «يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ» به این نکته اشاره شده است که ای پیامبر سرعت دیگران در کفر تو را محزون نکند. در این آیه به کفر افرادی اشاره کرده که گفتند ما ایمان آوردیم، ولی قلبا ایمان نیاورده‌اند. یعنی حدی از ایمان است که به آن ایمان کفری گویند. نوع دیگر ایمان، شرکی است. خداوند در آیه 106 سوره یوسف «وَمَا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلَّا وَهُمْ مُشْرِكُونَ» فرموده است که و بیشتر آنها به خدا ایمان نمی‌آورند مگر اینکه برای خدا شریک قائل شوند.

ایمان کفری چیست؟

وی تصریح کرد: ایمان کفری مربوط به منافقان است و ریشه آن به صدر اسلام و مدینه و مکه برمی‌گردد؛ زمانی به پیامبر(ص) می‌گفتند ما مؤمن هستیم، ولی قلبا ایمان نداشتند. نوع دیگر کفر اینکه رفتار مؤمنانه دارند و مسجد می‌سازند، ولی مسجد ضرار. در آیه 60 سوره نساء «أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحَاكَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ وَقَدْ أُمِرُوا أَنْ يَكْفُرُوا بِهِ وَيُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُضِلَّهُمْ ضَلَالًا بَعِيدًا» آمده است که آیا درباره کسانی که گمان می‌کنند ایمان آورده‌اند اندیشه نکرده‌اید، یعنی اینها گمان می‌کنند ایمان دارند ولی ندارند. طایفه دیگری هم هستند که ایمانشان، حرفی است. آیه 11 حج فرمود: «وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ فَإِنْ أَصَابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ وَ إِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلَى وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةَ ذَلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ»؛ خدا را می‌پرستند ولی به زبان. اگر زندگی و کسب و کار و فرزندان و همسر خوب داشته باشند خدا را قبول دارند، ولی اگر در طول زندگی سختی به آنها وارد شود از ایمان برمی‌گردند، آنان ایمان ارثی دارند.

علوی تهرانی اظهار کرد: ایمان برخی خودساخته و تفریقی و فاصله بین خدا و پیامبر(ص) است؛ یعنی به هر چیزی که دوست دارند ایمان می‌آورند. «إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيُرِيدُونَ أَنْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ اللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَنَكْفُرُ بِبَعْضٍ وَيُرِيدُونَ أَنْ يَتَّخِذُوا بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا». خدایی که با پیامبرش کشتی می‌گیرد و پسر دارد و سوار بر اسب می‌شود و از آسمان اول به هفتم می‌رود از سوی چنین افرادی ساخته شده است. عده‌ای هم ایمان شرطی دارند. خداوند در آیه 124 انعام فرموده است: «وَإِذَا جَاءَتْهُمْ آيَةٌ قَالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتَّى نُؤْتَى مِثْلَ مَا أُوتِيَ رُسُلُ اللَّهِ اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسَالَتَهُ سَيُصِيبُ الَّذِينَ أَجْرَمُوا صَغَارٌ عِنْدَ اللَّهِ وَعَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا كَانُوا يَمْكُرُونَ»، یعنی می‌گویند ما ایمان نمی‌آوریم تا آنچه به سایر پیامبران دادی به ما بدهی. گروهی هم ایمان حقیقی دارند. در آیات 2 تا 4 سوره انفال به این نوع اشاره شده است؛ آنها اهل اقامه نماز هستند نه خواندن نماز.

تفاوت اقامه نماز و قرائت نماز

وی ادامه داد: در هیچ جای قرآن به قرائت نماز اشاره نشده است، بلکه همیشه اقامه به کار رفته که توأم با بردباری و استقامت است. اقامه نماز یعنی حقیقت نماز در انسان پیدا شود و هدف آن در جامعه تحقق یابد. از مهمترین اهداف نماز دوری از فحشا و منکر در رفتارهای فردی و خانوادگی است. در آیه علاوه بر اقامه نماز به انفاق هم اشاره شده و گفته است که آنان مؤمنان واقعی و حقیقی هستند.

استاد حوزه و دانشگاه اظهار کرد: آیه 64 سوره نساء «فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا» به ایمان حقیقی اشاره کرده است. اینها کسانی هستند که در قضاوتها فقط به تو رجوع می‌کنند و هرچه حکم کنی به آن تن می‌دهند و تسلیم می‌شوند. وقتی شما به عنوان پیامبر(ص) می‌فرمایی جامعه‌ای که به واسطه غدیر ساخته می‌شود، تسلیم می‌شود، ولی وقتی تسلیم نشود، یعنی در جامعه نماز و روزه هست، اما در برابر تعالیم پیامبر(ص) تسلیم نیست. چرا فکر می‌کنیم عقل ما برتر از حکمت خداوند است و عقل ما از عقل‌آفرین بیشتر می‌داند. چه کسی دایه مهربان‌تر از مادر را می‌پذیرد. چرا ما فکر می‌کنیم خداوند از ما بهتر نمی‌داند. اگر چنین ایمانی در جامعه ایجاد شود، جامعه مطلوب به دست خواهد آمد.