کد خبر: ۴۰۹۱۷۲۴

تاریخ: ۲۲ مهر ۱۴۰۱ - ۰۸:۴۴

چشمه‌سارهای حکمت / 14

خودسازی در کلام امیرالمؤمنین(ع)

پژوهشگر نهج‌البلاغه و مدرس دانشگاه با اشاره به ضرورت استخراج مهارت‌های اخلاقی و تربیتی از سوی اساتید و پژوهشگران فعال در حوزه نهج‌البلاغه، گفت: رشدیافتگی، شناخت و معرفت از مراحل خودسازی و یکی از مهم‌ترین مباحث مدنظر مولا علی(ع) در این کتاب ارزشمندست.

حبیب‌الله صابری‌نسب، پژوهشگر و مدرس دانشگاه، در گفت‌و‌گو با ایکنا از استان مرکزی، خودشناسی را یکی از ارکان مهم جهت رسیدن به خداشناسی دانست و بیان کرد: امروز جوانان و نوجوانان باید نسبت به هویت خود اشراف لازم را داشته باشند تا بتوانند از کیان و اصالت خود دفاع کنند.

وی ضرورت توجه به تربیت و اخلاق اسلامی و قرآنی از دیدگاه امام علی (ع) را مورد تأکید قرار داد  با بیان اینکه خانواده‌ها باید با تربیت دینی منطبق با سیره اهل بیت(ع) آشنا باشند، ادامه داد: شاید مطالعه خود نهج‌البلاغه برای والدین جوان دشوار باشد؛ از این رو باید کارگاه تربیتی مبتنی بر سیره امام علی(ع) در سطح مساجد و مدارس به صورت مستمر برگزار شود. برای تحقق این مهم لازم است که استخراج مهارت‌های اخلاقی و تربیتی از سوی اساتید و پژوهشگران فعال در حوزه نهج‌البلاغه انجام شود تا بتوان مطالب را دسته‌بندی شده در اختیار جامعه هدف قرار داد.

بیشتر بخوانید:

نویسندگان در انتقال نصایح نهج‌البلاغه دست به قلم شوند

دوراندیشی در کلام حضرت علی(ع)

چگونگی مهارت نفس از نگاه حضرت علی(ع)

این استاد دانشگاه نهج‌البلاغه را با استناد به نگاه دانشمندان و پژوهشگران تراز اول نهج‌البلاغه کتابی مافوق کلام مخلوق و مادون کلام خالق توصیف کرد و افزود: تا امروز بشر نتوانسته است کتابی همچون نهج‌البلاغه جامع و کامل را به نگارش درآورد. محققان با پژوهش و تحقیق در عمق این کتاب به مهارت کلامی دست یافته و می‌توانند هم برای زندگی خود و هم دیگران مثمرثمر باشند.

صابری‌نسب با اشاره به اینکه خودسازی یکی از مبانی اخلاقی است که همه انسان‌ها باید روی آن تمرکز لازم را داشته باشند، اضافه کرد: خطبه «متقین» یکی از خطبه‌هایی است که به مباحث تربیتی همچون خودسازی اشاره دارد. متقین و پرهیزکاران، خودسازی را اولین گام برای رسیدن به خدا می‌دانند و می‌تواند یکی از نشانه‌های آنان باشد. خودسازی به این معناست که فرد جز راست نگوید و اگر قولی می‌دهد، به جا باشد و زبان خود را از هرگونه زشتی حفظ کند.

وی خودسازی و مبارزه با نفس را جهاد اکبر دانست و اظهار کرد: خودسازی دارای ابعاد و ارکان بسیاری همچون خودسازی روحی، روانی، اعتقادی، فکری و جسمی است. انسان برای ورود به این وادی نیاز به آموزش از سوی کارشناسان و اساتید این حوزه دارد؛ چراکه با وجود هجمه سنگین دشمن در فضای مجازی نمی‌توان به تنهایی دل به سفر خودشناسی و خودسازی سپرد. دشمن در این فضا ارکان اصلی اسلام و مبانی اعتقادی را نشانه گرفته است و ما باید هوشیارتر از قبل عمل کنیم.

صابری‌نسب عمل به معارف دینی و قرآنی و دستورات الهی را از اصول خودسازی مدنظر مولا علی (ع) برشمرد و گفت: حضرت در جای جای نهج‌البلاغه پرهیز از کبر و خودپسندی، شهوت‌پرستی، شهرت‌پرستی، عبادت، تفکر، تدبر در آیات الهی، توبه، معاد و ... را به بشر متذکر شده‌اند و در باب هریک از آنان مطالبی بیان فرمودند.

این پژوهشگر نهج‌البلاغه با تأکید باینکه خودسازی از نگاه حضرت علی(ع)، به معنای گوشه‌نشینی و عزلت نیست، ادامه داد: خلوت کردن با خود برای رسیدن به قرب الهی لازم است، اما اسلام با گوشه‌نشینی صرف و زانوی غم بغل کردن کاملاً مخالف است و این شیوه‌های زندگی با مبانی اسلامی مغایرت دارد. انسان موجودی اجتماعی است و با حضور در جمع باید بتواند خود را به خدا نزدیک‌تر کند.

وی رسیدگی به عیوب خود به جای عیوب دیگران را از مراحل خودسازی عنوان و اضافه کرد: کسی که به دنبال اصلاح خود باشد به خودسازی رسیده و به سر منزل مقصود می‌رسد. حضرت علی (ع) فرمودند: «خوشا به حال كسى‌كه به خانه و خانواده خود پردازد، غذاى حلال خود را بخورد، به اطاعت پروردگار مشغول باشد، بر خطاهاى خويش بگريد و همواره به خويشتن خويش مشغول باشد و مردم از او در امان باشند».

صابری‌نسب به نامه حضرت علی(ع) به مالک اشتر نیز اشاره و این نامه را سرشار از نکات تربیتی و اخلاقی برای همه انسان‌ها دانست و بیان کرد: حضرت در این نامه به‌گونه‌ای به مباحث خودسازی و خودشناسی توجه دارند که گویی این مبانی برای همه انسان‌ها در تمام تاریخ است. ایشان در قسمتی از این نامه آورده‌اند: «بايد كه خداى سبحان را يارى نمايی به دل و دست و زبان خود، كه خداى بزرگ، يارى كردن هر كس را كه ياريش كند و عزيز داشتن هر كس را كه عزيزش دارد را بر عهده گرفته است». همچنین در بخش دیگر از این نامه برای پسر اشتر آمده است: «تو را به ترس از خدا و برگزيدن طاعت او بر ديگر كارها و پيروى از هر چه در كتاب خود بدان فرمان داده ،سفارش می‌کنم. از واجبات و سنت‌هايى كه كس به سعادت نرسد مگر به پيروى از آنها، و به شقاوت نيفتد، مگر به انكار آنها و ضايع گذاشتن آنها».

این پژوهشگر نهج‌البلاغه در پایان رشدیافتگی، شناخت و معرفت را از مراحل خودسازی و یکی از مهم‌ترین مباحث مدنظر مولا علی(ع) دانست و گفت: شناخت نفس از شناخت خداوند متعال جدا نیستند و با دوری از صفات ناپسند می‌توان به شناخت خدا و قرب الهی رسید. امروز جوانان باید بیاموزند که در برابر حضرت حق مطیع محض بوده و فرمان‌پذیر باشند.