کد خبر: ۴۱۰۴۶۰۷

تاریخ: ۱۴ آذر ۱۴۰۱ - ۱۰:۵۱

عباس خامه‌یار نوشت؛

نمایشگاه کتاب بیروت و تقویت دیپلماسی فرهنگی

روابط ایران با لبنان در رویدادهایی مانند نمایشگاه بین‌المللی کتاب بیروت باید از ابعاد مختلف تقویت شود؛ چرا که امروزه قدرت نرم مبتنی بر دیپلماسی فرهنگی است و بخشی از این نوع دیپلماسی بسیار متنوع و گوناگون به‌رغم پیدایش رقیبانی قَدَر، همچنان در حوزه نشر و کتاب است.

به گزارش ایکنا، عباس خامه‌یار، رایزن فرهنگی سابق ایران در لبنان و معاون فرهنگی و اجتماعی دانشگاه ادیان و مذاهب قم در یادداشتی به مناسبت برگزاری شصت‌ وچهارمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب بیروت، نوشت: روز شنبه ١٢ آذر ماه، شصت وچهارمین «نمایشگاه عربى و بین‌المللی کتاب بیروت» با شعار «من به وقت بیروت، می‌خوانم» در ميان اختلافات و تنش‌های مزمن سياسى جریان‌های داخلی و خلأ قدرت دوگانه رياست جمهورى و نخست‌وزيرى و در بحرانى‌ترين وضعيت خفقان‌آور اقتصادى تاريخ اين كشور، طى مراسم افتتاحيه‌ای ساده با سخنرانى نجیب ميقاتى، نخست‌وزير پيشبرد امور لبنان و با حضور بسيار كم‌رنگِ مسئولان سیاسی و فرهنگی در سالن آسیب‌دیده از انفجار و در کنار ساحل مدیترانه شهر بیروت افتتاح شد.

نمايشگاه كتاب بيروت كه تا 11 دسامبر(20 آذرماه) ادامه دارد و دومين دوره‌اش را پس از فاجعه انفجار مهيب و پرسش‌‌برانگيز بندر بيروت و سال‌های شیوع بیماری كرونا و نيز بحران‌هاى زنجيره‌اى سياسى، اقتصادى و اجتماعى سخت اين كشور برگزار کرده است، اين بار نيز در واکنش به ایستادگی و مقاومت مردم این کشور، مورد تحريم گسترده و همه‌جانبه كشورهاى عربى به ویژه کشورهای حوزه خلیج فارس و اروپايى‌ها (به استثناى فرانسه كه برای نخستین‌بار شرکت کرده و بزرگترين غرفه نمايشگاه را از آن خود كرده است) قرار دارد؛ به گونه‌ای که پسوند «عربی و بین‌المللی» نمایشگاه، محتوا و مفهوم خود را کاملاً از دست داده است.

تخفیف پنجاه درصدی برای بقای کتاب در سبد زندگی

با وجود این، حضور نسبتاً خوب لبنانی‌ها در نیم‌روز نخست نمایشگاه و بلافاصله پس از پایان مراسم افتتاحیه، برای ناشران و غرفه‌داران شرکت‌کننده، نویدبخش بود و بارقه امیدی به همراه داشت. ناشرانی که به دلیل تورم و گرانی، بیشتر کتاب‌هایشان را با تخفیف چهل تا پنجاه درصدى ارائه می‌کنند تا کتاب همچنان در این شرایط سخت و بحرانی در سبد زندگی هم‌میهنانشان و مردمی که همچنان به «کتابِ کاغذی» علاقه‌مندند و آن را جزیی از زندگی خود می‌دانند، باقی بماند.

گرچه صنعت نشر لبنان، همچون سایر کشورهای منطقه به دلایل گوناگون، روزهای سختی را سپری می‌کند، اما به نظر می‌رسد با تلاش لبنانی‌ها، مقوله دیرینه و جاافتاده منطقه عربی که «مصری‌ها می‌نویسند، لبنانی‌ها چاپ و منتشر می‌کنند و عراقی‌ها می‌خوانند»، همچنان مفهوم خود را به طور نسبی حفظ کرده است. حضور پُر رنگ لبنانی‌ها در نمایشگاه‌های کشورهای عربی همچون نمایشگاه اخیر کویت و نمایشگاه هفته آینده کتاب بغداد و استانبول، ناظر به این معنی است. گفت‌وگویی که با آشنای قدیمی‌ام خانم «رانیه المعلم»، مدیر و صاحب انتشارات شهیر لبنانی «دار الساقی» در غرفه ایشان داشتم، این معنی را امیدبخش‌تر کرده است.

وی ضمن اظهار نگرانی از وضعیت صنعت چاپ و نشر کتاب، در پاسخم گفت: «سال جاری میلادی تعداد عناوین کتاب‌های انتشاریافته‌اش از ۷۰ عنوان به ۵۵ عنوان با تیراژ متغیر بین 2 هزار تا 2 هزار و 500 جلد تقلیل یافته است که من آن را در شرایط بحرانی جاری مطلوب دانستم! و ایشان نیز گفته‌ام را تأیید اما برای مدیریت کارکنان فراوانش، ناکافی دانست.

سخنرانی نجیب میقاتی، نخست‌وزیر پیشبرد امور لبنان در افتتاحیه نمایشگاه کتاب بیروت

ناشران لبنانی بر این باورند که مشکل اصلی در خوانندگانِ کتاب نیست، بلکه در چگونگی مدیریت نشر و توزیع کتاب است. آنان کتاب را «نماد بیروت‌شان» می‌دانند و کتاب را نشان از هویت و موجودیت پایتخت‌شان برمی‌شمارند. پرسش اصلی اما چگونگی پیوند‌دادن این روح به کالبد شهروندان است.

گرچه نمایشگاه بین‌المللی کتاب بیروت، تاریخ دیرینه‌ای دارد و یکی از رویدادهای بزرگ فرهنگی و مهم غرب آسیا به شمار می‌رود و برای روشنفکران جهان عرب و دیگر نقاط دنیا، مفهومى خاص و همواره امید‌آفرین بوده است، اما در سال‌های اخیر به شدت متأثر از فضای مه‌آلود سیاسی داخلی و موضع‌گیری‌های کشورهای خارجی است.

آثار و پيامدهاى تقسیم «سیاسی» و «ناعادلانه» غرفه‌ها میان ناشران لبنانی و اندک کشورهای شرکت‌کننده خارجی  به بهانه کمبود فضا به گفته منتقدان به حدی است که تحریم عده‌ای از انتشاراتی‌ها به ویژه اسلام‌گرایان را به دنبال داشته و موجب نقد و رسانه‌ای شدن آن در این روزها شده و نمايشگاه را كاملاً سياسى معرفى كرده است.

ایران خلأ تحریم نمایشگاه را پر کند

نکته پایانی این‌که گرچه  بخش قابل توجهی از نمایشگاه کتاب بیروت به گفتمان و اندیشه‌های انقلاب اسلامی و معرفی متفکران و اصحاب فکر و فرهنگ ایرانی توسط لبنانی‌ها اختصاص یافته است، اما جمهوری اسلامی ایران باید خلأ حاضرنشدن و تحریم ظالمانه بسیاری از کشور‌های عربی و دیگر کشور‌های جهان را پُر می‌کرد که متأسفانه در این دوره از نمایشگاه نسبت به گذشته این هدف محقق نشده و حضور کم‌رنگ ایرانیان به دلایل گوناگون، کاملاً مشهود است.

روابط ایران با لبنان و با دیگر کشور‌های حاضر در چنین رویدادهای مهم فرهنگی باید از ابعاد مختلف تقویت شود. زیرا زمینه برای حضور چند بُعدی کشورمان فراهم است. فعالان فرهنگی جمهوری اسلامی ایران باید حضور در نمایشگاه کتاب بیروت و دیگر پایتخت‌های کشور‌های عربی را مهم و اثرگذار بدانند. سرمایه‌گذاری پدیدآورندگان ایرانی در حوزه‌های مختلف نشر و نهضت ترجمه، رویکرد جدی‌تری را می‌طلبد و بازسازی زمینه‌های آن در کشور‌های مختلف يک ضرورت است.

بی‌شک پدید‌آورندگان ایرانی در زمینه‌ «تحولات فکری، اجتماعی و سیاسی»، «ادبیات مقاومت» و «هنر و ادبیات»، حرف‌های بسیاری برای گفتن دارند و اهمیت بازسازی نهضت ترجمه و تقویت دیپلماسی کتاب از جمله مهم‌ترین مقوله‌هایی است که باید مورد توجه قرار گیرد و بیروت که پایتخت دائم فرهنگ جهان عرب است، از چنین ظرفیت بی‌بدیلی در  اين حوزه‌ها برخوردار است.

نباید از یاد برد که امروزه قدرت نرم مبتنی بر دیپلماسی فرهنگی است و بخشی از این نوع دیپلماسی بسیار متنوع و گوناگون به‌رغم پیدایش رقیبانی قَدَر، همچنان در حوزه نشر و کتاب است و کتاب همچنان «خیرُ جلیس»(بهترین همنشین)، «گوهر عقل» و بی‌بدیل و غیر جایگزین است.

و به فرموده علامه اقبال لاهوری:

شنیدم شبی در کتب خانه من

به پروانه می‌گفت کرم کتابی

به اوراق سینا نشیمن گرفتم

بسی دیدم از نسخه فاریابی

نفهمیده‌ام حکمت زندگی را

همان تیره‌روزم ز بی‌آفتابی

نکو گفت پروانه نیم سوزی

که این نکته را در کتابی نیابی

تپش می‌کند زنده‌تر زندگی را

تپش می‌دهد بال و پر زندگی را