کد خبر: ۴۱۲۴۵۶۹

تاریخ: ۰۷ اسفند ۱۴۰۱ - ۱۳:۴۸

تصویب ره‌نامه «مواجهه متوازن با ادوار، شخصیت‎ها و رویدادهای تاریخی ایران»

ره‌نامه «مواجهه متوازن با ادوار، شخصیت‎ها و رویدادهای تاریخی ایران» در شورای فرهنگ عمومی به تصویب رسید.

به گزارش ایکنا به نقل از روابط عمومی شورای فرهنگ عمومی، بنابر اعلام سیدمجید امامی، دبیر شورای فرهنگ عمومی کشور، بیانیه راهبردی (دکترین) «مواجهه متوازن با ادوار، شخصیت‎ها و رویدادهای تاریخی ایران» پس از طی کردن فرایندهای کارشناسی و مشارکت نخبگان دانشگاهی و حوزوی طی چند ماه گذشته، در نهایت در جلسه 791 شورای فرهنگ عمومی کشور به تصویب نهایی رسید.

وی در این رابطه بیان کرد: این ره‎نامه، به دنبال تنظیم و طراحی راهبردهای نظام فرهنگی کشور برای مواجهه فرصت‌نگر و فعالانه با ظرفیت‌های تاریخی ایران در نظام شخصیت‌پردازی و‎ پویایی فرهنگی، افزایش سواد تاریخی آحاد جامعه و ارائه رویکرد و منظری پیشرو به مدیران، سیاست گذاران و متولیان فرهنگی – رسانه ای کشور در حل معماها، دوراهی ها و مسائل مستحدثه عرصه هویت ملی است.

امامی تصریح کرد: متأسفانه طی سال‌های گذشته و در نبود رویکردهای فعال فرهنگی، صرفا با نگاه‎های امنیتی و تهدیدمحور با چنین موضوعاتی برخورد شده که سبب به بار آمدن نارسایی‎هایی شده است.

متن بیانیه راهبردی مواجهه با ادوار، رویدادها و شخصیت‎‎های تاریخی ایران به شرح ذیل است:

«صورت‌‎بندی نظریه‎ای جامع و پیش‎رو در باب هویت ملی ایرانیان و طراحی نظامی راهبردی و برنامه‎ای بر مبنای آن، در دو دهه گذشته مورد توجه شورای فرهنگ عمومی کشور بوده است. لازمه طرح چنین رویکردی، وجود ادبیات مفهومی منسجم و پشتوانه و چارچوب نظری عمیق و قابل‎ اتکاست تا در ترسیم گفتمان ایجابی هم از لغزش‎های ملی‎گرایی و باستان‎گرایی افراطی و هم از تعصب‎ورزی‎ها و برخوردهای سلبی مصون مانده و هم دچار انفعال و عقب‎نشینی از مواضع و مبانی اصیل تفکّر اسلامی نشویم. تصویب سند «مؤلفه‎های هویت ملی ایرانیان» در سال 1386 از سوی شورای فرهنگ عمومی کشور در همین راستا صورت پذیرفت.

بیانیه راهبردی حاضر نیز براساس همین سند و در چارچوب اندیشه‎های مترقی بنیان‎گذار انقلاب اسلامی،امام خمینی (ره) و نگاه حکیمانه مقام معظم رهبری و نظریات گران‎قدر اندیشمندانی چون شهید مطهری و دکتر شریعتی که همواره به تلائم و تلازم دو مؤلفه ایرانیت و اسلامیت در تکون هویت جامعه ایرانی اشاره کرده و این تعامل دو طرفه را تبیین و صورت‎بندی کردند، تدوین شده است.

تاریخ تمدنی ایران با پیشینه‎ای بیش از پنج هزار سال، یکی از مهم‎ترین ارکان هویتی جامعه ایرانی است که اوج شکوه آن در دوران اسلامی پدیدار شد. مؤلفه‎های اسلامیت و ایرانیت در طول حیات جامعه ایرانی همواره تعاملی سازنده و پویا داشته و آن‎چنان درهم آمیختند که تفکیک آن‎ها ناممکن به نظر می‎رسد. تجلی بارز این آمیختگی را می‎توان در گنجینه عظیم ادبیات کهن فارسی و آثار متفکران مسلمان در عرصه‎های گوناگون اندیشه مشاهده کرد. مرحله دیگری از آمیختگی این دو رکن هویتی در انقلاب اسلامی رقم خورد. یکی از نشانه‎های قدرت گفتمان انقلاب اسلامی، توان آن در ادغام، هضم و جذب توأمان مؤلفه‌های گوناگون اسلامی، ایرانی و شیعی در یکدیگر است و چنانچه اندیشمندان اصیل انقلاب اسلامی اشاره کرده‎اند، نمی‎توان تاریخ ایران پیش از اسلام را نادیده گرفت و یا عنصری نامطلوب تصور کرد.

در این نگاه، تاریخ کهن و اسطوره‎های ایرانی به مثابه یک گنجینه فرهنگی، واجد مؤلفه‎هایی‎ محوری و هم‎گرا با ارزش‎های اسلامی و اخلاقی برای روایت گذشته، حال و آینده جامعه ایرانی است؛ از جمله این موارد می‎توان به یکتاپرستی، میراث زبان و ادبیّات فارسی، آیین فتوّت و پهلوانی، خردورزی و فرزانگی، میهن‎دوستی و شخصیت زرتشت به عنوان یک پیامبر الهی و مروّج یکتاپرستی و اخلاق‎مداری اشاره کرد.

متأسفانه پیش از انقلاب اسلامی، تاریخ ایران، یا دستمایه سوءاستفاده‎های سیاسی رژیم پهلوی قرار گرفت که با برساختی دست‎کاری شده از تاریخ 2500 ساله و برجسته‎سازی شخصیّت‎هایی نظیر کوروش، سعی در جعل مشروعیت سیاسی برای خود و اسلام‎زدایی از هویت ایرانیان داشت و یا ذیل پروژه‎های استعماری شرق‎شناسانه ازسوی مورخین غربی برای تحقیر و زمینه‎سازی تسلّط فرهنگی - تمدنی بر جامعه ایران تعریف شد. از طرفی در دوران حاضر بیش از هر زمان دیگری ضرورت تقویت پایه‌های انسجام اجتماعی و خودآگاهی نسبت به هویت ملی، به ویژه در میان جوانان و نوجوانان احساس می‎شود.

در این راستا باید ارکان اساسی هویت ملی (از جمله تاریخ ملی) را به رسمیت شناخته و به خلق و پردازش روایتی جهانی از شخصیت‎ها و نقاط عطف تاریخ در سه برهه ایران باستان، ایران اسلامی و ایران انقلاب اسلامی پرداخت. توجه به تاریخ ملی، به معنای فروبسته‎سازی آرمان‎های جهانی انقلاب اسلامی یا غلتیدن به ورطه گرایش‎های موهوم قوم‎گرایانه و خودبرتربینانه نیست؛ بلکه مقصود فراهم‎ آوردن زمینه ارتقای خودباوری تمدنی و افتخار فرهنگی در برابر جوامع و تمدّن‎های دیگر و مقابله با خودکم‎بینی و احساس رعب در برابر شرق و غرب است؛ همچنین، شخصیت‎های اسطوره‎ای نظیر رستم، سیاوش، ایرج، کاوه آهنگر می‎توانند به عنوان بخشی از اسطوره‎های ملّی برای آحاد مردم به ویژه نوجوانان، هویت‌ساز باشد.

در سالیان اخیر مجددا شاهد برجسته‎سازی برساختِ کوروش از جانب برخی افراد و جریان‎ها هستیم. طرح مسئله کوروش، بیش از آنکه برخاسته از یک واقعیت تاریخی باشد، حاصل تبدیل شدن کوروش به نمادی سیاسی – هویتی است. اگرچه سندیت بیشتر مواردی که اکنون در اذهان عمومی به کوروش نسبت داده می‎شود، محل تردید جدی مورخین است؛ با این حال عده‎ای با ارائه مداوم روایت‎های غیرمستند تاریخی، سعی در بازتولید این نماد به مثابه شخصیتی افسانه‎ای و منبع الهام هویتی دارند.

توفیق در برجسته‎سازی برساخت‎های نمادین و غیرمستند تاریخی منسوب به ایران باستان و تقابل با سایر مؤلفه‎های هویتی جامعه ایرانی نظیر هویت دینی، در گرو شکاف و انفصال گفتمانی دو رکن ایرانیت و اسلامیت و کاهش سطح سواد تاریخی در میان جامعه است. به عبارتی هر چه در گفتمان رسمی میان این دو مؤلفه، تقابل و واگرایی ایجاد شود، به همان میزان امکان سوءاستفاده از نمادهایی چون کوروش افزایش می‌یابد.

براساس موارد ذکر شده، توجه به نکات ذیل ضروری است:

هرگونه مواجهه انفعالی (نادیده گرفتن یا مسکوت گذاشتن) یا صرفا امنیّتی باعث ‌می‎شود تا این مسائل در هاله‎ای از ابهام و خیال‎پردازی باقی بمانند؛ بنابرین نه تنها باید با مواجهه دقیق علمی و کارشناسانه چنین موضوعاتی را در سطح عموم بررسی نمود، بلکه باید به سمت طرح مفاهیم و روایت ملّی بر اساس منابعی نظیر شاهنامه فردوسی حرکت کرده و شخصیت‌های اصیلی که هم به لحاظ تاریخی قابل استناد بوده و هم به لحاظ گفتمانی، ضدیّتی با حیات فرهنگی جامعه ایرانی ندارند، نظیر سورنا، سلمان فارسی، آریوبرزن و ... را برجسته ساخت.

دانشگاه‎ها، رسانه‎های عمومی و سایر دستگاه‌های فرهنگی باید با ایجاد گفتمان علمی - تخصصی و اجتناب از سویه‎های سیاسی، جهت افزایش سواد تاریخی آحاد مردم نسبت به ادوار مختلف تاریخ ایران، از جمله ایران پیش از اسلام، اقدام کنند. همچنین، اصلاح محتوای دانش‎نامه‎های عمومی برخط در فضای مجازی به عنوان یکی از منابع اولیه برای رجوع عموم مردم باید مورد توجه قرار گیرد.

ضروری است تا نظام فرهنگی کشور با مواجهه عالمانه و پرهیز از دامن زدن به تقابل‎ها و دوگانه‎گرایی‎ها به استقبال مؤلفه ایرانیّت در طرح روایت تاریخ و رؤیای ملّی بروند؛ در این راستا باید به تولید آثار سینمایی، نمایش‎ها و مجموعه‎های تلویزیونی فاخر و جذاب پیرامون شخصیت‎های برجسته تاریخ ایران پرداخت.

لازم است تا پژوهش‎های دقیقی پیرامون مواجهه فرهنگ رسمی و فرهنگ عمومی با مفهوم ایران و روایت‎های مختلف آن از جمله سنجش سواد تاریخی آحاد مردم و مختصات فهم آن‎ها نسبت به ایران، ابعاد جنگِ شناختی و رسانه‎ای پیرامون روایت‎های برساختی، شرق‎شناسانه و استعماری از تاریخ ایران انجام شود.

با توجه به تلاش جبهه معارض انقلاب اسلامی برای مصادره به مطلوب دالّ‎های شناور در فضای گفتمانی جامعه ایرانی، ضروری است تا مراکز رصد فرهنگی با پایش مستمر و آینده‎نگر جریان‎های مختلف، پیش از آنکه نمادی ملی یا مذهبی از طرف جبهه معارض مصادره شود، ساختار حکم‎رانی فرهنگی را برای تصمیم‎گیری فعالانه و اقدام به موقع نسبت به آن مسئله هشیار کند.

دین مبین اسلام، ضمن پالایشِ آداب و رسومِ‎ سنتی جوامع مختلف از وجوه مشرکانه و غیراخلاقی، با در نظر داشتن مولفه‎های مثبتی نظیر صله ارحام، خانواده‎محوری و ... زمینه گسترش بیشترشان را نیز فراهم نموده است؛ چنانچه در آیین‎های باستانی نوروز و یلدا شاهد همین مواجهه هستیم؛ همچنین باید در نظر داشت پرداختن متوازن و فعالانه به مناسبت‎های باستانی، امکان راهبری و تأثیرگذاری بیشتر بر چارچوب‎ها و بسترهای مقتضی این آیین‎ها را فراهم خواهد آورد.

در این راستا پرداختن به برخی از جشن‎ها و آئین برگزیده و هم‎گرا با اصول و ارزش‎های اسلامی نظیر جشن سده و مهرگان باید ازسوی شورای فرهنگ عمومی و شورای عالی انقلاب فرهنگی در تقویم فرهنگی و رویدادمحور کشور مورد توجّه قرار بگیرد.

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی باید خود متولی برگزاری رویدادهای گوناگون و خلاقانه با هدف بیان روایت صحیح و استفاده از ظرفیت‎های فرهنگی در میراث تمدنی تاریخ ایران در ادوار مختلف باستانی، به ویژه روز منسوب به هفت آبان، در مکان‎های تاریخی مرتبط باشند.

براساس این بیانیه راهبردی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی؛ نظام آموزش عالی؛ وزارت آموزش وپرورش، وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و سازمان صداوسیما به عنوان ارکان اصلی روایت تاریخ و رؤیای ایرانی مؤظفند با مشارکت نخبگان و همکاری سایر نهادها، ظرف مدت سه ماه، برنامه‎های راهبردی و اجرایی خود را ناظر به خطوط و مواضع راهبردی مطرح شده در بیانیه حاضر در عرصه‎های مختلف رهیافت هنری، رهیافت علمی، رهیافت رسانه‎ای و رهیافت آموزشی تدوین کرده و به صحن اصلی شورای فرهنگ عمومی کشور ارسال کنند».