کد خبر: ۴۱۷۴۳۸۵

تاریخ: ۲۲ مهر ۱۴۰۲ - ۰۹:۲۱

یادداشت

بازنمایی حجاب در رسانه‌های غربی

کشور‌های غربی از طریق جهت‏‌دهی به رسانه‏‌ها تلاش می‏‌کنند ساختار ایدئولوژی کشور خود و دنیا را شکل داده و تحت تأثیر قرار دهند؛ بنابراین در تولیدات رسانه‏‌ای خود به‏ جای اخذ روی‏کرد بی‏‌طرفانه در انعکاس وقایع و حقایق، براساس گرایش ایدئولوژیکی خود یعنی نظام سلطه جهانی و منافع صاحبان قدرت فعالیت می‌‏کنند.‌‌

وحیده علی‌‏میرزایی، دانشجوی دکتری حقوق زن در یادداشتی که برای انتشار در اختیار ایکنا قرار داده است به «بازنمایی حجاب در رسانه‌های غربی» پرداخته است که در ادامه می‌خوانید.

حضور زنان با پوشش اسلامی و در عرصه‌‏های مختلف، پس از انقلاب اسلامی ایران و گرایش روزافزون زنان به حجاب در کشور‌های اسلامی که بیان‏گر بازگشت به هویت دینی در میان ملت‌های مسلمان است، موجب شد یکی از مهم‏ترین سوژه‏‌های غرب در موضوعات حقوق بشر به زنان مسلمان و حقوق آن‏ها اختصاص یابد.

ضرورت‌‏های حقوقی رسانه‏‌های غربی سبب می‏‌شود، بازنمایی حجاب به ‏عنوان نقض حقوق زنان در اسلام و ایران را به مخاطبان القا ‏کنند. به این وسیله زنان مسلمان پای‏بند به دین و فعال در عرصه‌‏های مختلف به ‏ویژه ایرانیان به‏ واسطه شاخصه حجاب در تیررس توجه خاص غرب و رسانه‏‌های غربی قرار گرفته‏‌اند، به‏ گونه‌‏ای که حجم زیادی از فضای تبلیغاتی رسانه‌‏های غرب با شعار دفاع از حقوق زن مسلمان بستری برای اعمال خشونت‏‌های روانی علیه آن‏ها شد. رسانه، اولین ابزار عملیات روانی است. غرب در تبلیغات رسانه‌‏ای خود می‏‌کوشد، اسلام و نظام جمهوری اسلامی را به‏ عنوان نظام ضدحقوق زن به افکار عمومی جهان معرفی کند.

رسانه‌‏ها با ارائه یک مجموعه سازمان‌یافته فرهنگی بر پایه مدل ایدئولوژیک غرب، طرح‏‌واره و افکار قالبی را به جوامع دیکته می‌کنند که اعضای آن بدون تجربه و درک مستقیم خود از حجاب، مقولاتی، چون ضدحقوق بشر بودن، تروریسم، بنیادگرایی، خشونت و.. را منتسب می‌‏کنند. وجود شکاف میان واقعیت و آنچه در رسانه‌‏ها ارائه می‏‌شود، سبب شده تلاش‌‏های بسیاری برای توصیف و تبیین چگونگی و چرایی شکل‏‌گیری بازنمایی رسانه‏‌ای از جهان خارج انجام شود. امروزه در سایه این تلاش‌‏ها بازنمایی رسانه‌‏ای به مفهومی بنیادین در مطالعات فرهنگی و رسانه‌‏ای تبدیل شده است.

براساس فرض‌ه‏ای اولیه مطالعات فرهنگی، در بررسی متون رسانه‌‏ای، مؤلفه‏‌های ایدئولوژیک و اجتماعی موجود در ورای این متون و تأثیر آن در شکل‏‌گیری نگاه مخاطبان، امری است که باید به‏ شکل جدی مدنظر قرار گیرد. تحلیل محتوای رسانه‏‌های غربی در نحوه بازنمایی آن‏ها از حجاب نشان می‏‌دهد پیام‌‏های رسانه‌‏ای مرتبط با حجاب و پوشش اسلامی زنان به این پدیده دو دسته صفات شخصیتی اطلاق می‏‌شود و با بازتاب مکرر آن در تولیدات رسانه‌‏ای به تقویت نسبت این صفات به حجاب زن مسلمان در افکار عمومی جهان می‌‏پردازد:

الف ـ بازنمایی از حجاب به‏ عنوان عامل نقض حقوق زنان مسلمان با پیام‏‌های زیر:

نماد نقض حقوق بشر
نماد نقض حقوق زنان
نماد تبعیض علیه زنان
نماد خشونت علیه زنان
نماد ظلم به زن
نماد موجود درجه دوم
نماد مساوی نبودن زن و مرد

رسانه‌‏های غربی در بازنمایی حجاب به‏ عنوان ضدحقوق زن بودن نیز پیام‏‌های متعددی منتشر می‏‌کنند. نویسندگان غربی با تفکرات و دیدگاه‏‌های سیاسی مختلف و همچنین زنان مسلمان سکولار از جوامع اسلامی در یک اتفاق واحد تلاش می‏‌کنند، تا هرگونه خشونت نسبت به زنان مسلمان را به قوانین اسلامی ربط دهند و با طرح پاره‌‏ای از قوانین حقوقی مانند؛ طلاق، خروج زن از خانه، تعدد زوجات، حق حضانت، دیه، ارث و سنگ‏سار نتیجه بگیرند. نگاه اسلام و قوانین قرآن زن را موجودی درجه دوم تصویر کرده و لذا اعمال و رفتار‌های غلط از سوی مردان مسلمان به روح اسلام و قوانین حقوقی آن بازمی‏‌گردد: «نقض حقوق زنان در کشور‌های اسلامی ریشه قوانین دینی دارد» (رادیو آمریکا: ۱۹۸۲/۸/۴). زندگی زنان در کشور‌های اسلامی مخوف است. آنها زندانی می‏‌شوند، تحقیر می‏‌شوند، به آنها صدمه زده می‏‌شود و هرگاه کسی بخواهد، علیه این خودکامگی دیوانه‌‏وار خشونت مردان قد علم کند، با فجیع‌‏ترین مقاومت‏‌ها صدایش را در گلو خفه می‏‌کنند.

ب- بازنمایی از حجاب به‏ عنوان نماد سیاسی اسلام تندرو با پیام‌‏های زیر:

نماد مبارزه منفی با سکولاریسم
نماد اصول‏گرایی
نماد رجعت به دوران پیش از رنسانس
نماد پای‏بندی به دین
نماد هم‏گرایی با بنیادگرایی
نماد ترویج اسلام در غرب

رسانه‏‌های غربی با تولید گفتمان‏‌های رایج با عنوان حقوق‏‌دانان، کارشناسان، صاحب‏‌نظران، محققان، روشن‏فکران، فعالان حقوق بشر و... به تأکید گفتمان شرق‏‌شناسانه خود مبادرت می‏‌ورزند. رسانه‏‌های غربی در مواجه با قشری از زنان مسلمان آگاه اذعان می‏‌دارند، هر روز بر تعداد این زنان در کشور‌های مختلف اسلامی افزوده می‌‎‌شود، زنانی که در مسائل اجتماعی ـ سیاسی فعالانه شرکت می‏‌کنند و برای عقاید خود از هیچ چیز هراس ندارند.

نویسندگان و گزارش‏گران غربی اگرچه حجاب را عامل رکود زن معرفی می‏‌کنند، اما در توجیه حضور این‏گونه از زنان مسلمان که علی‏رغم داشتن حجاب اسلامی، رشدی همه‏‌جانبه از خود نشان می‏‌دهند، اظهار می‏‌دارند این زنان یا نمی‏‌دانند از چه مکتبی پیروی کنند یا برای به‏ دست آوردن برخی از آزادی‌‏ها که با مراعات حجاب برای آن‏ها به‏ وجود می‌‏آید، راه حل دیگری پیدا نمی‏‌کنند. رسانه‌های غربی تلاش می‏‌کنند، الگوی ذهنی غرب از اسلام و زنان مسلمان را به مخاطبان القا کنند؛ اگرچه این تصویر ذهنی با واقعیت در تضاد کامل باشد.

کشور‌های غربی از طریق جهت‏‌دهی به رسانه‏‌ها تلاش می‏‌کنند ساختار ایدئولوژی کشور خود و دنیا را شکل داده و تحت تأثیر قرار دهند؛ بنابراین در تولیدات رسانه‏‌ای خود به‏ جای اخذ روی‏کرد بی‏‌طرفانه در انعکاس وقایع و حقایق، براساس گرایش ایدئولوژیکی خود یعنی نظام سلطه جهانی و منافع صاحبان قدرت فعالیت می‌‏کنند؛ ازاین ‏رو زبان رسانه خنثی نیست و از طریق به‏‌کارگیری راهکار مثبت‌‏نمایی خود و منفی‏‌نمایی دیگران در سطوح مختلف، یعنی از انتخاب موضوع تا پوشش خبری ـ تفسیری عمل می‌‏کنند.