کد خبر: ۴۱۸۰۷۰۲

تاریخ: ۱۸ آبان ۱۴۰۲ - ۰۸:۴۶

یادداشت

چرا به غزه «غزه هاشم» می‌گویند

یکی از شخصیت‌هایی که نام شهر غزه با نام او گره خورده است، هاشم بن عبدمناف، جد پدری پیامبر(ص) است که در یکی از سفرهای تجاری در مسیر شامات به دلیل بیماری در شهر غزه بدرود حیات گفت و هم‌اکنون بارگاه هاشم بن عبدمناف، با نام «مسجد السید هاشم» بزرگ‌ترین و کهن‌ترین مسجد منطقه الدرج شهر قدیمی غزه است.

تاریخ غزه، روایت حضور شخصیتی‌هایی بزرگ در این شهر است که نام آنان، نشان از اهمیت و جایگاه این شهر در بین مناطق مختلف کشور فلسطین است. غزه که پیش از ظهور اسلام به عنوان بخشی از سرزمین بزرگ شام شناخته می‌شد، همواره مسیری برای عبور کاروان‌های تجاری بود.

یکی از شخصیت‌هایی که نام شهر غزه با نام او گره خورده است، هاشم بن عبدمناف جد پدری پیامبر(ص) است. هاشم فرزند عبدمناف جایگاهی ویژه در بین قريش داشت. مورخان و احوال نویسان او را فردی با اخلاق نیک و سجایای شخصیتی دانسته‌اند که پس از واقعه «حلف الطیبین» دو وظیفه و مقام مهم مکه یعنی سقایت» (سقایی و آب رساندن به حجاج ) و «رفادت» (اطعام حجاج) را بر عهده داشت.

در عین حال او بخش قابل توجهی از اموال خود را جهت برگزاری مراسم حج در مکه صرف کرد و همگان را به مشارکت در برگزاری هر چه بهتر این آیین دعوت می‌کرد و این نشان دهنده توجه او به مناسک مذهبی است. بنابر آنچه علامه طبرسی در کتاب «مجمع البیان» آورده است قریش پیش از آنکه هاشم بن عبدمناف سفرهای تجاری تابستانه و زمستانه را راه‌اندازی کند در شرایط سخت اقتصادی به سر می‌برد:

«كانوا في ضر و مجاعة، حتى جمعهم هاشم على الرحلتين، فلم يكن بنو أب أكثر مالاً، ولا أعز من قريش»(مجمع البيان، جلد ۱۰ صفحه۴۳۲) بنابر آنچه در بسیاری از کتب آمده در یکی از سفرهای تجاری که هاشم بن عبدمناف در مسیر شامات از غزه می‌گذشت، به دلیل بیماری در شهر غزه بدرود حیات گفت و همراهانش مال التجاره و سود آن را برای فرزندانش در مکه بردند. ابن سعد در «طبقات کبری» و زبیر بن بکار در «اخبارالوفیات» تاکید دارند که هاشم بن عبد مناف در شهر غزه وفات یافته است و در همان جا نیز مدفون شد. (الطبقات الكبرى، ج 1، ص 79، زبير بن بكار، الأخبار الموفقيات، ص 244، ابن قتيبة، المعارف صفحه 71).

دباغ مورخ مشهور در کتاب خود درباره تاریخ فلسطین می‌نویسد به جهت اینکه هاشم بن عبد مناف در شهر غزه مدفون شد به این شهر غزه هاشم گفته می‌شود و این شهر در نزد بنی هاشم جایگاهی ویژه یافته بود: «بالنسبة لموضع قبره فلا يوجد خلاف أنّه دفن في مدينة غزة وهي مدينة في اقصى الشام من ناحية مصر، بينها وبين عسقلان فرسخان أو أقل وهي من نواحي فلسطين غربي عسقلان وبها قبره ولذلك يقال لها غزة هاشم وقد أصبحت لهذه المدينة مكانة متميزة في عيون القرشيين» (الموجز في تاريخ الدول العربية و عهودها في فلسطين، دباغ، صفحه 8).

بارگاه هاشم بن عبدمناف، هم‌اکنون با نام «مسجد السید هاشم» در منطقه الدرج شهر قدیمی غزه قرار دارد و به عنوان بزرگ‌ترین و کهن‌ترین مسجد این شهر معروف است. ساختمان فعلی مسجد، از سال ۱۸۵۰ میلادی باقی مانده‌است که به دستور سلطان عثمانی عبدالمجید ساخته شد.

محمدرضا سلمانی عبیات، پژوهشگر تاریخ