کد خبر: ۴۱۹۳۱۸۶

تاریخ: ۲۲ دی ۱۴۰۲ - ۱۰:۲۳

سرویس معارف ایکنا در هفته‌ای که گذشت

از نشست ثمره ریشه‌شناسی فهم قرآن در ایکنا تا بررسی تکنولوژی و فرهنگ

نشست «ثمره‌ ریشه‌شناسی فهم معانی قرآن» با سخنرانی احمد پاکتچی مهمترین رویداد اندیشه‌ای هفته گذشته در حوزه علوم قرآنی بود که به میزبانی ایکنا و با استقبال مطلوب اهل علم و اندیشه قرآنی برگزار شد. در کنار این رویداد گروه معارف به پوشش رویدادهای دیگری همچون همایش دو روزه «تکنولوژی و فرهنگ»، نشست تخصصی «کاربردی‌سازی مطالعات قرآنی روایی در سیاست‌گذاری فرهنگی»، نشست علمی «روش تدوین شبکه مسائل فقه‌های معاصر» و.. نیز پرداخته است.

سومین هفته دی ماه در حوزه و دانشگاه با برگزاری رویدادها و سخنرانی‌های علمی متنوعی همراه بود که در متن پیش‌رو تعدادی از آنها را بررسی می‌کنیم.

رمزگشایی از آیات دشوار قرآن در پرتو تحلیل ریشه‌های ثلاثی به ثنائی

احمد پاکتچی؛ عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در ایکنا:

در بحث ریشه‌ها گاهی ما می‌توانیم با ریشه‌های غیرعربی مشکل را حل کنیم مثل کاری که در مورد ماده «دل» «یدل» انجام دادم و نشان دادم این ماده به معنای هدایت کردن ریشه سامی ندارد و از واژه «دلو» در یونانی گرفته شده است. گاهی مقایسه ریشه‌ها به ما کمک می‌کند آمیختگی معنایی را حل کنیم که می‌توان نمونه آن را در مورد واژه «خلافت» مشاهده کرد. آنچه امروز می‌خواهم روی آن متمرکز شویم، تحلیل ریشه‌های ثلاثی به ریشه‌های کمینه است که به طور خاص موضوع جلسه ما ریشه‌های ثنائی است، یعنی ریشه‌هایی که دو حرف اصلی دارند.

براساس صرف جاری عربی که همه آن را می‌دانیم تمام واژه‌های مرسوم در عربی یا ثلاثی هستند یا رباعی یا خماسی. وقتی در صرف سنتی واژه‌ها را به ریشه‌های سه حرفی برمی‌گردانیم مطالعه همین‌جا متوقف می‌شود ولی ریشه‌شناسی کمک می‌کند ریشه ثلاثی را به ریشه ثنائی و وندها تحلیل کنیم. ریشه‌های رباعی هم ممکن است از یک ریشه ثئائی و دو وند تشکیل شده باشند. چیزی که در این نگاه به ریشه‌ها می‌تواند حائز توجه باشد موضوع همنامی یا اشتراک لفظی میان ریشه‌های ثلاثی و رباعی است. اصطلاح «هم‌نامی» اصطلاحی است که زبان‌شناسان در ازای آنچه منطقیون اشتراک لفظی می‌نامند، به کار می‌برند. در واقع اشاره به دو واژه است که صورت کنونی آنها با یکدیگر مشابه است ولی فرایند تاریخی ساخت آنها با یکدیگر متفاوت است یعنی به دلایلی در طول تحول تاریخی شبیه هم شدند ولی در آغاز شبیه هم نبودند.

قرآن ظرفیت فراوانی برای جذب مسیحیان دارد

حجت‌الاسلام احمد رهدار؛ عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع):

حجت‌الاسلام محمدحسن زمانی؛ کتابی درباره مستشرقان و قرآن دارند و دیدگاه مستشرقان درباره قرآن را بررسی کرده‌اند و وقتی آن را می‌‌خوانیم و اگر از استثنائاتی همانند ایزوتسو بگذریم نگاه آنها غالبا تخریبی است. رهبر معظم انقلاب در نامه‌ای که به  جوانان اروپا نوشتند فرمودند؛ بدون واسطه به متن قرآن مراجعه کنید تا متوجه شوید آیا قرآن آنگونه که برای شما گفته‌اند کتاب خشونت است؟ البته چنین کارهایی کفایت نمی‌کند و لازم است اقدامات دیگری از جمله ترجمه قرآن به زبان‌های مختلف را انجام دهیم چون قرآن پتانسیل‌های بسیاری برای جذب مسیحیان به سمت خود دارد.

چند سال قبل کلیپی دیدم که افرادی در خیابان‌های اروپا، نزد مردم رفته و کتابی در دست داشتند که در واقع انجیل بود و جلد قرآن داشت و برای مخاطبان می‌‌خواندند و بسیاری از مردم می‌گفتند نکات مطرح شده در این کتاب بسیار خشن است و به ما حس منفی می‌دهد اما در نهایت به آنها گفتند این انجیل است و فقط جلد قرآن دارد. بسیاری از آنها می‌گفتند صادقانه لازم است بگوییم که ما انجیل و قرآن را نخوانده‌ایم و اگر انجیل واقعا این است ما آن را نمی‌پسندیم، بنابراین معتقدم که لازم است قرآن را به شکل مناسب‌تری به جهانیان معرفی کنیم.

آغاز از قرآن؛ کلید حل چالش‌های فقهی معاصر

حجت‌الاسلام مهدی مهریزی، عضو شورای پژوهشکده‌های پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر:

برخی می‌گویند قرآن چون کلیات را گفته است خیلی کارکردی در اجتهاد ندارد و برخی بدون اینکه با صراحت بگویند در عمل این گونه رفتار می‌کنند. به نظر بنده آغاز از قرآن کلید اول در حل چالش‌های مسائل فقهی معاصر است. ما الان آیات‌الاحکام را در تعدادی از آیات منحصر کرده‌ایم ولی در دو سه دهه اخیر این بحث مطرح است که چرا آیات‌الاحکام باید به همین میزان بسنده شود از جمله اینکه ما می‌توانیم از قصص بهره ببریم. قرآن کریم دنبال قصه‌ و خاطره نیست بنابراین وقتی از حکومت یک زن سخن می‌گوید، می‌تواند به معنای آن باشد که یک زن هم توانایی حکومت‌داری دارد و جالب اینکه قرآن از حکومت سلیمان و ملکه سبا به عنوان دو نمونه خوب از حکومت‌داری اشاره دارد. از ملکه سبا تجلیل می‌کند که او خوب می‌فهمید و وقتی مشاوران مرد او به او گفتند که به سلیمان حمله کنیم، او نهی کرد و بعد هم کشورش را با تدبیر نجات داد. همچنین به دختران شعیب اشاره کرده است که چوپانی می‌کردند ولی ما همچنان بحث می‌کنیم که آیا اشتغال زنان جایز است یا خیر؟

خودکنترلی اخلاقی؛ بهترین راهکار برای سالم‌سازی فضای مجازی

سبحان نقدی‌پور؛ پژوهشگر حوزوی:

برخی مدافعان فضای مجازی قائل هستند که باید این فناوری‌ها آزاد باشند. از طرفی دغدغه‌مندانی هستند که قائلند باید در برابر این فناوری‌ها ایستادگی کرد و به صورت منطقی آن را ارائه کرد. اگر بخواهیم میان این دو نظریه جمع‌بندی کنیم باید عرض کنم اگر فضای مجازی به صورت کامل آزاد باشد اشتباه است و از سوی دیگر اگر بخواهیم شیوه سلبی در پیش بگیریم و آن را محدود کنیم کاری غیر ممکن و حتی خلاف عقل به شمار می‌آید چون وقتی سابقه محدودسازی شبکه‌های اجتماعی در ایران را دنبال می‌کنیم می‌بینیم دغدغه‌هایی که از این محدودسازی مورد نظر بوده است محقق نشده است.

راهکاری که اخلاق‌پژوهان برای این مسئله ارائه می‌دهند این است که ما فضای سایبر را سالم‌سازی کنیم آن هم به واسطه احیای ارزش‌ها و هنجارها و قواعد اخلاقی در فضای سایبر که می‌شود از آن به خودکنترلی اخلاقی یاد کرد تا اخلاق در این فضا حکمفرما شود. در خودکنترلی رفتار فعالین فضای سایبر اهمیت ویژه دارد و باید وظایف اخلاقی آنها را تبیین کنیم و تا زمانی که وظایف کاربران را تبیین نکنیم رفتار اخلاقی خواستن از کاربران کار غیر منطقی است.

خلأ استنباط نظریه قرآنی روایی در سیاست‌گذاری فرهنگی

سیدمجید امامی، دبیر شورای فرهنگ عمومی:

در دانشگاه امام صادق(ع) و باقرالعلوم(ع) و برخی مراکز دیگر در این عرصه گام برداشته‌‌ شده است ولی هنوز در استنباط نظریه قرآنی روایی برای سیاستگذاری فرهنگی احساس خلأ داریم. بر حوزه و دانشگاه واجب است که روی این مسئله کار کنند. رئیس جمهور هم تأکید کردند باید روی مبانی قرآنی فرهنگ کار شود و البته در برخی نهادها کار شده است ولی باز شاهد خلأهای زیادی هستیم. خلأ یعنی اینکه یک دانشجوی دکتری سیاستگذاری فرهنگی بتواند چند مقاله و حتی نظریه‌پردازی در این زمینه داشته باشد. برخی روایات به نحو بهت‌آوری به مراتب ایمان اشاره کرده‌اند و یک هنجار را هم مقدمه‌چینی کرده است زیرا امر سیاستی مستقیماً با نظریات هنجاری کار دارد و این نظریات، بزرگ‌ترین تغذیه‌کننده امر سیاستی هستند؛ حتی نظریه هنجاری در مارکسیسم و لیبرالیسم هم وجود دارد.

وضعیت زنان در غرب مصیبت‌‌بار است

فرشته روح‌افزا؛ استاد دانشگاه:

صدسال قبل همه زنان غربی پوشش کامل داشتند و محجبه بودند ولی الان به اینجا رسیده‌اند؛ انسان به جایی می‌رسد که سگ، پارتنر او می‌شود، با حیوانات ازدواج می‌کند یا برخی همجنس‌گرا شده‌اند زیرا حد مشخصی وجود ندارد؛ البته سخن من این نیست که همه مردم در غرب اینطور هستند ولی الان این وضعیت وجود دارد. بنده با بانوان غربی سخن گفته‌ام، با استادان دانشگاه‌ها گفت‌وگو کرده‌ام و آنها هم این وضع را مصیبت می‌دانند. واقعا مشکلات زنان غربی با وجود این ظاهر بزک‌ کرده بسیار زیاد است.

بنابراین ما باید ملاک را قرآن قرار دهیم؛ قرآن کریم نوع پوشش را نفرموده است ولی معیار به ما داده که برجستگی‌های بدن و زیر گلو و موها باید پوشیده باشند و اینها هم چیزی نیست که ابهام داشته باشد. شما در هر کجا که باشید؛ آفریقا و اروپا و آسیا و ایران و آمریکا و ... باید این معیار رعایت شود؛ در خیلی از کشورهای دنیا زنان محجبه هستند ولی مدل پوشش ما را هم ندارند لذا اگر به آیات قرآن برگردیم خیلی از مشکلات حل خواهد شد.