کد خبر: ۴۲۱۱۳۳۶

تاریخ: ۰۱ ارديبهشت ۱۴۰۳ - ۱۰:۰۹

مرضیه شریعتی تبیین کرد:

عدالت و انسجام اجتماعی؛ مهمترین موضوعات محوری در قرآن

استاد دارالقرآن لندن گفت: خداوند در آیات متعدد بر مسئله انسجام و وحدت میان مؤمنان و همچنین لزوم رعایت عدالت ولو اینکه به ضرر انسان باشد تأکید کرده است.

به گزارش ایکنا، مرضیه شریعتی؛ استاد دارالقرآن لندن، شامگاه جمعه 31 فروردین ماه در نشست علمی «مفهوم انسجام اجتماعی و جامعه‌سازی در اخلاق قرآنی» که از سوی انجمن علمی معارف دانشگاه شهید بهشتی و با همکاری آکادمی اخلاق‌پژوهی روشمند برگزار شد با بیان اینکه قرآن کریم انسجام اجتماعی را به عنوان یک امر مهم مورد تاکید قرار داده است، گفت: قرآن بر لزوم احترام در روابط بین افراد در یک جامعه و جوامع مختلف اشاره کرده است و ما را به سمت داشتن زندگی با تقوا و فضیلت‌محورانه و اخلاق‌مدار سوق می‌دهد و تشویق می‌کند.

وی اضافه کرد: قرآن همچنین اهمیت جامعه‌سازی را بیان کرده است؛ حضرت محمد(ص) هم با تشکیل جامعه در مدینه آن را به صورت عملی نشان دادند و ما باید براساس فرمایشات و سنت ایشان اصول مهمی چون عدالت و صداقت را در یک جامعه برقرار کنیم از این رو شیطان را یک سمبل قبیح یاد کرده است که قصد دارد بین انسان‌ها دشمنی برقرار کند لذا فرموده است: إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ ۖ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ؛ و این در حالی است که براساس خلقت انسان و جایگاهی که خدا برای او قرار داده است وحدت و انسجام امری ذاتی است.

شریعتی ادامه داد: قرآن کریم در آیات دیگری هم بر مسئله انسجام و وحدت ذاتی انسان‌ها تاکید کرده و فرموده است انسان‌ها همگی دین واحدی داشتند و خدا پیامبران را فرستاد تا مردم را به نیکی و خوبی دعوت کنند و مردم خودشان قضاوت کنند کدام راه درست و یا غلط است.

استاد دارالقرآن لندن و دکتری عرفان اسلامی با بیان اینکه مسئله اتحاد یک برکت و نعمت برای ما انسان‌هاست و ما مسلمین نباید تلخی تفرقه را فراموش کنیم، گفت: خداوند ذاتا انسان‌ها را متحد و با محبت خلق کرده و فرموده است: وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا ۚ وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنْتُمْ عَلَىٰ شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ؛ در این آیه شریفه خداوند اتحاد را در دو موضع به عنوان خیر و برکت مورد تاکید قرار داده است و این موضوع اتحاد در آیه دیگر هم مورد تأکید قرار گرفته است، ضمن اینکه خداوند در آیه شریفه دیگری فرموده است: وَإِنْ كَانَ كَبُرَ عَلَيْكَ إِعْرَاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِيَ نَفَقًا فِي الْأَرْضِ أَوْ سُلَّمًا فِي السَّمَاءِ فَتَأْتِيَهُمْ بِآيَةٍ ۚ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدَىٰ ۚ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْجَاهِلِينَ. اگر خداوند می‌خواست همه شما را هدایت کند این کار را می‌کرد.

شریعتی تصریح کرد: براساس آیه فوق اگر خدا می‌خواست و اراده می‌کرد می‌توانست همه انسان‌ها را هدایت کند و دیندار قرار دهد ولی حکمت الهی در این است که انسان‌ها با اراده و اختیار خودشان، راه هدایت را برگزینند؛ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ ۖ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ ۖ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ عَمَّا جَاءَكَ مِنَ الْحَقِّ ۚ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا ۚ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَٰكِنْ لِيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُمْ؛ یعنی خداوند این اختلافات را مایه امتحان قرار داده است.

وی ادامه داد: حضرت علی(ع)، در یکی از فرمایشاتشان داستان گروهی از مردم گذشته را بیان می‌کنند که ابتدا در کنار هم زندگی خوبی داشتند ولی وقتی تفرقه میان آنان ایجاد شد زندگی و معیشت بر آنان تنگ شد. قرآن کریم هم بر این مسئله تاکید زیادی دارد.

شریعتی با بیان اینکه اگر وحدت و صداقت میان انسان‌ها در دنیا برقرار شود در این صورت ملیت و نژاد و رنگ پوست ملاک برتری افراد نخواهد بود، اظهار کرد: اگر در جهان اتحاد ایجاد شود حقوق انسان‌ها تضییع نخواهد شد و مفهوم اتحاد همیشه این برچسب را با خود دارد که تاثیرات مثبت در روابط میان مردم و جامعه باقی بگذارد و اگر اتحاد باشد تبعیض و برتری بی دلیل افرادی بر افراد دیگر از بین خواهد رفت.

خلقت انسان‌ها از یک نفس واحد

پژوهشگر عرفان اسلامی اضافه کرد: تمرکز این اتحاد بر روی انسانیت است؛ قرآن کریم فرموده: خداوند شما را از یک نفس خلق کرده است؛ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً؛ همچنین فرموده است ما همه شما را از یک زن و مرد خلق کرده‌ایم و زبانی که با آن سخن می‌گویید و رنگ پوست معیاری بر برتری کسی بر دیگری نیست. يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَىٰ وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا ۚ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ؛ حضرت علی(ع) هم فرمودند که مردم دو گروه هستند یا همانند شما در خلقت هستند و یا برادر دینی شما هستند.

وی ادامه داد: اتحاد دینی میان مؤمنان از هر اتحادی مهمتر و اصولی‌تر است و قرآن کریم هم مؤمنان را اخوه و برادر توصیف کرده است و بر روی آن تاکید زیادی کرده است؛ حتی این وحدت و برادری تا جایی بود که برخی از برخی دیگر ارث می‌بردند تا اینکه حکم ارث نازل شد. قرآن کریم مؤمنان را دوست یکدیگر معرفی کرده است که در سختی‌ها و راه دین باید همراه و یاری دهنده همدیگر باشند و این فقط مخصوص یک نسل هم نیست و جزء اصول بنیادی و جاودانی قرآن کریم است.

شریعتی با اشاره به آیه شریفه «وَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ ۚ لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ ۚ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ»، اضافه کرد: ارتباط برادری که در قرآن در خصوص مؤمنان اعم از زن و مرد بیان شده است ارتباط قلبی است و حتی در برخی روایات گفته شده است که هیچ چیزی جز ارتباط قلبی بین مؤمنان نشان‌دهنده سطح ایمان مؤمنان نیست؛ همانطور که اشاره شد خداوند فرمود: وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنْتُمْ عَلَىٰ شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا.

وی با بیان اینکه یکی از مهمترین اصول یک جامعه، اتحاد بین افراد در مسیر دوستی است، اظهار کرد: در آیه 103 سوره آل عمران فرموده است: همه شما به ریسمان الهی چنگ بزنید: وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا؛ در  جامعه اسلامی مردم باید طوری متحد باشند که گویی جزئی از یک کل بزرگ هستند و هویتی داشته باشند که متناسب با هویت باقی افراد جامعه داشته باشد و همه باید برای تحقق یکسری اهداف مشترک تلاش کنند و به همین دلیل اسلام بر مسئله اتحاد و انسجام تاکید فراوانی دارد و ما هم وظیفه داریم به سمت دوستی، اتحاد و  یکی بودن گام برداریم.

استاد دارالقرآن لندن تصریح کرد: براساس تعالیم دین اسلام مؤمنان وظیفه دارند به کسانی که به کمک ما احتیاج دارند، یاری برسانند همچنین انسجام اجتماعی حول محور ارزش‌های دینی و الهی از مهمترین وظایف آحاد مردم است. خداوند در سوره نساء فرموده است: ای مؤمنان عدالت را رعایت کنید حتی اگر عدالت بر ضد حق شما باشد و حقوق افراد را رعایت کنید چه فقیر و چه ثروتمند باشند؛ این آیه نشان می‌دهد که عدالت چقدر اهمیت دارد. خداوند بر رعایت حقوق مردم تاکید فراوانی دارد بدون اینکه تفاوتی میان افراد قائل شویم.

وی با بیان اینکه عدالت اجتماعی حق مسلمانان است و باید در بین همه آن‌ها وجود داشته باشد، تأکید کرد: البته انسجام اجتماعی و عدالت نه تنها برای جامعه مسلمین بلکه برای هر جامعه‌ای لازم است و این اتفاق هم تا حدودی در جوامع مختلف وجود دارد.

نقش تزکیه در انسجام اجتماعی

شریعتی با اشاره به نقش تزکیه در انسجام اجتماعی، گفت: همانطور که عرض شد خداوند تاکید فرمود ما شما را از نفس واحد خلق کردیم و زبان و رنگ پوست معیاری برای برتری شما نیست و ملاک برتری افراد از نظر خداوند، تقوای آنان است کما اینکه حضرت علی(ع) هم فرمودند مردم یا برابرند با تو از نظر دین و یا برابرند در خلقت. همچنین مفهوم اتحاد نه تنها برای قشر خاصی از مردم نیست بلکه باید در تمامی جوامع انسانی وجود داشته باشد فارغ از اینکه چه نژاد و فرهنگ و دینی دارند.

استاد دارالقرآن لندن تاکید کرد: تزکیه یک امر فردی است و انسجام اجتماعی یک مسئله اجتماعی، ولی این دو کاملا به همدیگر مربوط هستند زیرا تزکیه سبب می‌شود تا افراد ویژگی‌های فردی و اخلاقی خود را بهتر کنند تا ارتباطات اجتماعی آنان هم بیشتر و بهتر شود؛ روابط میان فردی افراد تقویت شود لذا تزکیه با وجود فردی بودن کاملا تاثیرات مثبت در فضای اجتماعی و انسجام میان اجتماعی خواهد گذاشت.

شریعتی با اشاره به باورها و سلایق مختلف افراد جامعه با بیان اینکه این‌ها مانع برای انسجام اجتماعی نیست، گفت: سلایق و نوع نگاه متفوات سیساسی و اجتماعی مانع برای وحدت و انسجام نیست زیرا وقتی ما از اتحاد و انسجام سخن می‌گوییم منظورمان اتحاد بر سر یکسری اصول و ارزش‌های واحد دینی و ملی است نه اتحاد در سلیقه افراد در پوشش و خوراک و ... عدالت اجتماعی و انسجام و وحدت اصول محوری دینی و اجتماعی است که ارتباط چندانی با سلیقه افراد ندارد.