کد خبر: ۴۲۲۸۰۷۹

تاریخ: ۰۴ مرداد ۱۴۰۳ - ۰۷:۲۲

حرم امام حسین(ع) در گذر زمان/ 9

کشته شدن هزاران زائر در هجوم وهابیان و پادشاه عثمانی به حرم امام حسین(ع)

در قرن سیزدهم هجری و تنها به فاصله 42 سال، حرم مطهر امام حسین(ع) و حضرت عباس(ع) دوبار دستخوش حملات وهابیان و پادشاه عثمانی قرار گرفت که طی این حملات هزاران نفر از زائران و مردم کربلا قربانی شدند.

به گزارش ایکنا، بارگاه مطهر امام حسین(ع) که به دست مختار بن ابوعبید ثقفی در کربلا بنا نهاده شد، بارها و در سال‌های متمادی با حملات تخریبی افراد و گروه‌های مختلف مواجه شده است. خلفای عباسی از جمله منصور، هارون و متوکل هر یک در دوره‌های مختلف به تخریب بارگاه اقدام کرده‌اند. مهم‌ترین و معروف‌ترین تخریب به‌ دستور متوکل صورت گرفت. وهابیان در سال ۱۲۱۶ هجری قمری نیز به بارگاه امام حسین(ع) حمله کرده و به آن آسیب جدی وارد ساختند و آخرین تخریب، با حمله بعثی‌‎ها در زمان صدام و در جریان انتفاضه شعبانیه مردم عراق روی داد.

در این گزارش به بررسی  تاریخچه حرم مطهر امام حسین(ع) و رخدادهایی که در قرون سیزدهم و چهاردهم هجری در کربلای معلی روی داده است، می‌پردازیم.

رویدادهای کربلا در قرن سیزدهم هجری

آغامحمدخان قاجار، نخستین پادشاه قاجاریان، در سال ۱۲۰۵ هجری دستور تجدید بنای گنبد و تذهیب و تزئین آن را صادر کرد. در سفرنامه ناصرالدین شاه نیز از طلاکاری گنبد توسط آغامحمدخان در سال ۱۲۸۷ هجری یاد شده است.

در سال 1208 هجری، آصف الدوله، یکی از پادشاهان هند دیوارهای شهر کربلا را با نظارت سیدعلی طباطبایی، مرجع تقلید آن دوران و صاحب کتاب «رياض المسائل في تحقيق الأحكام بالدلائل» بازسازی و خانه‌هایی برای زائران خریداری کرد.

در سال ۱۲۱۳ هجری با تلاش سیدعلی طباطبایی، راهی میان مزار شهیدان و مرقد امام حسین علیه السلام گشوده شد و همه شهیدان در یک مقبره قرار گرفتند.

هجوم وهابیان به کربلا

این حادثه دردناک که در ۱۸ ذیحجه 1216 هجری روی داد به حادثه طف دوم مشهور است. لونکریک درباره جزئیات این حادثه می‌گوید: «وقتی خبر نزدیک شدن وهابیان به کربلا در شامگاه روز دوم ماه نیسان(فروردین) پخش شد، در آن زمان بسیاری از ساکنان شهر برای زیارت مخصوص عید غدیر به نجف رفته بودند. افرادی که در کربلا باقی مانده بودند دروازه‌های شهر را بستند؛ اما وهابی‌ها که تعدادشان 600 شترسوار و 400 اسب‌سوار بود، در پشت دروازه‌های کربلا چادرهای خود را برپا و نیروهای خود را به سه قسمت تقسیم کردند و به یکی از دروازه‌های شهر کربلا حمله برده و توانستند آن را گشوده و به زور وارد شهر شوند. ساکنان کربلا وحشت زده شده و پا به فرار گذاشتند. اما وهابی‌ها به حرم‌های‌ مطهر امام حسین و حضرت عباس(علیهما السلام) راه یافتند و آنها را تخریب و همه اموال نفیس و گرانبهای داخل حرم‌‌ها و هدایای پادشاهان فارس را به غارت برده و شمار زیادی از زائران را به قتل رساندند.

وهابی‌ها وحشیانه به شهر کربلا نیز هجوم برده و قتل و غارت و ویرانی به بار آوردند و به هیچ کس رحم نکردند. آنها تمام خانه‌ها را غارت کرده هرکس را که سر راه خود می‌دیدند، اعم از کهنسال، کودک، زن و مرد، به قتل می‌رساندند. به طوری که برخی مورخان تعداد کشته‌شدگان این حمله را هزار نفر و برخی دیگر چند برابر آن تخمین زده‌اند.»

پس از حادثه تخریب قبور ائمه توسط وهابیون، یکی از پادشاهان هند این قبور را بازسازی کرد و سید علی طباطبایی، مسئولیت بازسازی و تعمیر مراقد مطهر، بازارها و خانه‌های زائران را برعهده گرفت. لذا دیواری محکم در اطراف شهر کربلا بنا کرد و ۶ در برای آن قرار داد.

در سال 1216هجری به دستور فتحعلی شاه، ضریح تازه‌ای برای حرم امام حسین(ع) ساخته شد که در سال ۱۲۱۸ هجری نصب شد. محمّدعلی میرزا، حاکم کرمانشاه هم در سال ۱۲۲۰ هجری اقدامات بسیاری برای اصلاح و تعمیر حرم امام حسین(ع) انجام داد. همچنین کاروانسراهایی برای زائران در میان راه ساخته شد.

در سال 1232 هجری(1817 میلادی) فتحعلی شاه قاجار پس از دیدار با شیخ جعفر کاشف الغطاء، فقیه و مجتهد شیعه از واقعه جنایت وهابیون در تخریب قبور ائمه اطلاع یافت و اقدام به تجدید بنای آن قبور مطهر کرد. او همچنین گنبد شریف حضرت عباس(ع) را تعمیر و آن را با کاشی کربلایی تزئین کرد.

حمله نجیب پاشا به کربلا

در اواخر سال 1258 هجری نیز محمد نجیب پاشا، والی عثمانی که در آن زمان والی بغداد بود، به کربلا حمله کرد و شمار زیادی از مردم این شهر را به قتل رساند و به افرادی که در شهر بودند مهلت یک‌ماهه داد که خلع سلاح شده و خود را تسلیم دولت عثمانی کنند. اما در این مدت مردم کربلا تسلیم آنها نشدند لذا نجیب پاشا لشگری به فرماندهی سعدالله پاشا تجهیز و آن را به سمت کربلا روانه کرد. مردم به حرم حضرت عباس(ع) پناه بردند اما لشگر عثمانی به آنها نیز حمله کرد و زائران را به قتل رساند. این قتل و غارت ۲ روز به طول انجامید و طی آن، 10 هزار نفر از جمله تعداد زیادی از علما و سادات به قتل رسیدند.

در سال 1264 هجری (1848م) دولت عثمانی برخی اصلاحات و تعمیرات لازم را برای ضریح‌های مطهر امام علی(ع)، امام حسین و حضرت عباس(علیهما السلام) انجام داد. هدف از این اقدام، غارت اموال ایرانیان بود. این عملیات اصلاحی و تعمیرات به مدت ۲ سال طول کشید و در سال 1266هجری (1850م) به پایان رسید.

در سال 1293 هجری (1876 میلادی) شیخ عبدالحسین طهرانی ملقب به شیخ العراقین، از دولت عثمانی اجازه خواست تا بخش‌های تخریب شده ضریح‌های امام حسین و حضرت عباس(علیهما السلام) را تعمیر و تزئین کند.

مزار امام حسین(ع) در قرن چهاردهم هجرى

از حدود سال 1300 هجری به بعد، تعميرات فراوانى در حرم امام حسين(ع) توسط قاجارها (اعم از شاهان، شاهزادگان يا همراهان آنها) صورت گرفته است. در اين دوره، شمارى از تاجران برجسته ايرانى و عراقى نيز در اين قبيل اقدامات سهيم بوده‌اند. تجار و سرشناسان مسلمان هند، به‌ويژه از فرقه‌ اسماعيليه نيز در اين قبيل امور مشاركت فعال داشته‌اند، كه از جمله آنها سيّد طاهر سيف الدين هندى است كه در سال 1355 هجری با ديدن وضعيت اسفبار حرم امام حسين(ع) اقدامات فراوانى انجام داد.

در تمام نقاط حرم چون ديگر مراكز زيارتى عراق، نام پادشاهان صفوى و قاجار، بر روى كتيبه‌ها ديده مى‌شد كه همگى آنها در دوره حكومت صدام حسين نابود شد تا آثار ايرانى و فارسى در عتبات به‌طور كامل محو شوند. امروزه اين نام‌ها تنها در كتاب‌ها، خاطرات، سفرنامه‌ها، برخى تصاوير و احتمالاً اسنادى كه در آرشيوهاى دوره سلطنت عثمانى بر جاى مانده، قابل رؤيت‌اند.

منابع: تارنمای الکفیل

موسوعة الامام الحسین(ع) – ج 12

گزارش از فرشته صدیقی