کد خبر: ۴۲۳۶۴۱۸

تاریخ: ۲۴ شهريور ۱۴۰۳ - ۰۹:۴۶

رئیس آکادمی مطالعات ایرانی لندن:

ادبیات فارسی سفیر فرهنگی ایران در غرب است

سیدسلمان صفوی در نشست ادبی «عطر شعر» با بیان آنکه ادبیات عرفانی فارسی مشعلی برای بیداری معنوی در دنیای کمیت‌زده غرب است تصریح کرد: ادبیات فارسی سفیر فرهنگی ایران در غرب است.

به گزارش ایکنا؛ نشست ادبی «عطر شعر» به مناسبت گرامیداشت روز شعر و ادب پارسی، شامگاه جمعه، ۲۳ شهریور با حضور جمعی از شاعران پارسی‌زبان کشورهای ایران، افغانستان، پاکستان، هندوستان و نیجریه با مدیریت علیرضا قزوه و اجرای سید مسعود علوی‌تبار به میزبانی گروه بین‌المللی هندیران برگزار شد.

در ابتدای این نشست سیدسلمان صفوی، رئیس آکادمی مطالعات ایرانی لندن در رابطه با انعکاس ادبیات فارسی در غرب به ایراد سخنرانی پرداخت و اظهار کرد: انعکاس ادبیات فارسی در غرب در سه محور قابل پیگیری و تحلیل است؛ ترجمه،  نفوذ اندیشه‌ای و تحلیل. در ترجمه آثار بزرگان شعر و ادبیات فارسی مثل شاهنامه فردوسی، رباعیات عمر خیام، آثار مولانا، آثار سعدی، شعر حافظ و به زبان‌های مختلف ترجمه شده است.

وی افزود:‌ در نفوذ اندیشه ‌ایرانی؛ آثار شاعران متفکر ایران نفوذ خوبی در شعر و اندیشه روسیه، اروپا و آمریکا داشته است بخصوص رباعیات خیام در روسیه و بریتانیا و مثنوی مولانا در بریتانیا و آمریکا، اشعار عطار، مولانا، سعدی و حافظ در فرانسه و آلمان. ژان دو لافونتن، گوته، پوشکین، نیچه، ایوان بونین، هانری کربن متاثر از اندیشه شاعران و متفکرین صوفی مسلک ایرانی نظیر سعدی، حافظ و سهروردی بودند. در تحلیل نیز صدها کتاب به زبان‌های روسی، انگلیسی، فرانسوی، آلمانی و ایتالیایی راجع به اندیشه‌های عرفانی شاعران ایرانی تالیف شده است. مثل آثار ماسینیون، ریتر، نیکلسون، آربری، شیمل و چیتیک.

تاثیر مولوی و خیام بر ادبیات غرب

رئیس آکادمی مطالعات ایرانی لندن ادامه داد: ادبیات فارسی در غرب به خاطر تعالیم عرفانی و اخلاقی جذابیت چشمگیری نزد نخبگان غربی دارد. ادبیات عرفانی فارسی مشعلی است برای بیداری معنوی در دنیای کمیت زده غرب. سفیر فرهنگی ایران در غرب ادبیات فارسی است. در فلسفه رمانتیسم به ویژه در آثار گوته، سعدی و حافظ حضور و نفوذ چشمگیر دارند. نیچه متأثر از زرتشت بود. مثنوی معنوی و رباعیات فلسفی خیام نیز تأثیر بسزایی در روسیه ، اروپا و آمریکا داشته‌اند. در روسیه از شاعران و حکمای ایرانی، بیش از همه خیام را می‌شناسند.

سید سلمان صفوی در رابطه با تأثیر سعدی بر اندیشه اروپایی بیان کرد: ترجمه آثار سعدی به زبان فرانسوی در قرن هفدهم و پس‌ازآن  به سایر زبان‌های اروپایی، زمینه نفوذ اندیشه انتقادی و اخلاقی سعدی در اروپا را فراهم نمود. جنبش روشنگری (انلایتمنت) فرانسوی در قرن هجدهم میلادی، آثار سعدی را نوعی نقد اجتماعی، سیاسی و اخلاقی می‌دانست که با توجه به ویژگی‌های جامعه خود، از آن الگوبرداری کردند. حکمت و خرد عملی اندیشه سعدی، تأثیر مطلوبی بر خوانندگان اروپایی گذارد. در فرانسه، ژان دو لافونتن یکی از مشهورترین رمان نویسان فرانسوی در آثار خود به گلستان سعدی توجه داشت. ولتر نویسنده مشهور عصر روشنگری در فرانسه، در بخش‌هایی از رمان فلسفی صادق، تحت تأثیر گلستان سعدی بود. در قرن نوزدهم و  بیستم  ویکتور هوگو و آندره ژید نیز ازجمله متفکران و ادیبان فرانسوی بودند که تا حدودی از سعدی متأثر شدند.

وی تصریح کرد: در آلمان، گوته، شاعر و حکیم آلمانی در شمار شاعران اروپایی متأثر از سعدی، به ویژه در «دیوان غربی – شرقی» است. بخش‌هایی از این کتاب شامل اشعار مقتبس از بوستان و گلستان سعدی ‌است. یکی از این اقتباس‌ها، داستان قطره بارانی است که با دیدن دریا، خود را ناچیز می‌شمارد و به سبب این فروتنی، صدفی او را در برمی‌گیرد و تبدیل به مروارید می‌شود. این حکایت بدون کم‌ و کاست از قطعه‌ای با مطلع «یکی قطره باران ز ابری چکید …» در بوستان سعدی اقتباس شده است. گوته این دیوان خود را با نقل فارسی و ترجمه آلمانی یکی از اشعار گلستان به پایان برده ‌است.

سعدی پیشاهنگ ادبیات آرمان‌خوان روسیه است

صفوی با اشاره به اینکه در روسیه، الکساندر پوشکین، شاعر و نویسنده نامدار روسیه، منظومه «فواره باغچه ‌سرای» را با این عبارت آغاز می‌کند: «بسیاری چون من فواره را دیده‌اند، اما برخی از آنها در عالم وجود نیستند و دیگران نیز در بلاد دور سیاحت می‌کنند.» این عبارت برداشتی از ابیات‌ ۴۷۹ و ۴۸۰ باب اول بوستان سعدی است، ادامه داد: ایوان بونین، نویسنده و شاعر معاصر روس و برنده جایزه نوبل ادبیات بارها در سخنانش به تأثیرات اشعار سعدی بر او اشاره کرده ‌است. او در سفرهایش آثار سعدی – به‌ ویژه گلستان – را به همراه داشت. در آثار بونین ردِّ پای مضامین‌ و نمادهای سعدی را می‌توان یافت، در مواردی هم به نام سعدی اشاره شده‌ است. او در داستان «مرگ پیامبر» با صراحت از تأثیر سعدی سخن گفته و داستان را با سخنی از دیباچه گلستان به پایان برده ‌است. او در این اثر به نام سعدی اشاره دارد: «ما با بهره از اشعار شیخ سعدی که مانند دانه‌های مروارید بین اشعار ما آمده، خوش‌قلم شدیم.» تشبیه کلام سعدی به دانه‌های مروارید نیز برگرفته از سخن سعدی است.

وی در پایان بیان داشت: حضرت مولانا نیز شهرتی عالمگیر دارد و غربیان فرهیخته گمشده خویش را در تفکر معنوی او در «مثنوی معنوی» می‌یابند. ده‌ها کتاب به زبان‌های انگلیسی، آلمانی و فرانسوی توسط مولوی‌شناسان با روش علمی در آمریکا و اروپا انتشار یافته است. برای مثال «ترجمه و تفسیر مثنوی معنوی» رینولد نیکلسون، «طریق صوفیانه عشق» اثر ویلیام چیتیک، «شکوه شمس» آن ماری شیمل، «ساختار معنایی مثنوی معنوی  – دفتر اول» اثر سید سلمان صفوی و «رمزگشایی مثنوی معنوی – ساختار معنایی دفتر دوم» تألیف مهوش السادات علوی و کتاب «مولانا دیروز تا امروز، شرق تا غرب» تالیف فرانکلین لوئیس، تاثیر او را بر شرق و غرب جهان، از دیرباز تا به امروز، در مراکز پژوهشی، بر صوفیان طریقت‌های گوناگون غرب، در آثار هنرمندان و بر اندیشه متفکران و شاعران و نویسندگان جهان نشان می‌دهد.

در این نشست شاعرانی همچون علیرضا قزوه، سید سلمان صفوی، ایرج قنبری، سید مسعود علوی‌تبار، رسول شریفی، محمدعلی یوسفی، علی مزمل، محمد عشرت صغیر، سید تصور مهدی، محمد کبیر سلیمان، عمادالدین ربانی، نغمه مستشار نظامی، فائزه زرافشان، میترا ملک محمدی، نجمه پورملک، طیبه عباسی، حمیده پارسا، آسیه مرادپور، فرزانه قربانی، طاهره نوری، لیلی حضرتی، آمنه آل اسحاق، و سیده کبری حسینی بلخی حضور داشتند.