کد خبر: ۴۲۵۰۷۶۲

تاریخ: ۰۷ آذر ۱۴۰۳ - ۱۱:۱۰

حجت‌الاسلام علی امینی‌نژاد تشریح کرد

دیدگاه علامه طباطبایی درباره عصمت ملائکه و غذا و خواب آنان

استاد حوزه علمیه گفت: علامه طباطبایی نسبت به کسانی که ملائکه را مادی می‌دانند نقد تندی دارد و فرموده است آنان مجرد عقلی یا مثالی هستند که از عصمت برخوردارند و خورد و خوراک آنان هم تسبیح و تنزیه الهی است.

به گزارش ایکنا، حجت‌الاسلام والمسلمین علی امینی‌نژاد؛ استاد حوزه علمیه، شامگاه ششم آذرماه در نشست علمی «هستی‌شناسی ملائکه از منظر علامه طباطبایی» با بیان اینکه علامه بسیار روشمند عمل کرده و روش ایشان هم تالیفی است، گفت: علامه طباطبایی با اینکه هر بحثی را از منظر عقل، وحی و شهود دنبال می‌کند ولی در جایی که بخواهد برهان بیاورد خبری از آیه و روایت نمی‌بینید مثلا در بدایه و نهایه و رساله و حواشی فلسفی؛ ولی در جایی که بحث دین‌شناسی است به نحو فنی بهره می‌برد و شاید ایشان فنی‌ترین فرد در این عرصه است و در قله آثار او دو کار وجود دارد یکی رسائل و دیگری تفسیر المیزان.

وی با بیان اینکه از جمله مباحث ایشان در مورد حقیقت ملائکه و هستی‌شناسی فرشتگان از منظر برهان و وحی است، اضافه کرد: ایشان در جلد 17 تفسیر المیزان، خلاصه دیدگاه خود را بحث کرده و از جمله موارد دیگری که نظر خود را فرموده است در رسائل وسائط است و از صفحه 169 وارد این بحث شده است. به لحاظ روایی در جلد 59 بحارالانوار از صفحه 144 تا چند صفحه بعد علامه مجلسی هم آیات مرتبط با ملائکه را بحث کرده است؛ ملاصدرا هم در مفتاح الغیب از صفحه 419 تا چند صفحه بعد به بیان اقشام موجودات ملکوتی از جمله ملائکه پرداخته است.

استاد حوزه علمیه با بیان اینکه علامه وجود ملائکه را ضروری می‌داند و اینکه همه ادیان هم وجود آن را پذیرفته‌اند، افزود: مسئله اصلی علامه این است که آیا ملائکه مادی هستند یا مجرد و اگر مجرد هستند تجرد آنان مثالی است یا عقلی یا ترکیبی از هر دو یا بخشی از ملائکه مادی و بخشی هم مثالی هستند؟ بحث دیگر ایشان هم در مورد اصناف ملائکه است؛ از منظر وی تنوع ملائکه در بین موجودات بسیار زیاد است و تفصیل آن از عهده بیرون است.

وی با بیان اینکه از منظر علامه می‌توانیم ملائکه را به سه گروه تقسیم کنیم، افزود: قسم اول ملائکه مهیمه است یعنی موجوداتی که واله در عظمت خدا و فانی در حضرت حق و آگاه به چیزی جز خدا نیستند و حتی آگاه به خودشان هم نیستند.

امینی‌نژاد با بیان اینکه این ملائکه حتی توجه ندارند که خدا عالم و آدم و ابلیس و ملکی خلق کرده است زیرا غرق در فنای الهی هستند، تصریح کرد: قسم دیگر ملائکه متعبد متنسک هستند یعنی دائما مشغول عبادت هستند؛ این‌ها که آسمان‌های هفتگانه را پر کرده‌اند دائما به عبادت خدا مشغولند البته نه در حد اولی که فنای فی الله بودند. ملائکه به تعبیر برخی روایات خوراک و نکاح ندارند ولی نوم دارند. قسم سوم ملائکه عماله موکله به همه موجودات هستند یعنی از حاملان عرش و کرسی و موکلین به قمر و خورشید و لیل و نهار و باران و ...؛ در روایت داریم که به اندازه هر قطره باران ملک وجود دارد و همه عالم هستی پر از ملائکه است که مدبرات امور هستند و امور عالم را می‌گردانند.

عصمت تمامی ملائکه

امینی‌نژاد با اشاره به عصمت ملائکه از منظر علامه، گفت: ایشان معتقد است که تمام صنوف ملائکه به تواتر اخبار روایی و آیات قرآن، عصمت دارند مگر هاروت و ماورت که برخی روایات آنان را دچار خطا می‌داند یا قصه دردایی و فطرس ملک که البته علامه اخبار این گروه را هم معتبر نمی‌داند و معتقد به عصمت همه ملائکه است. ایشان همچنین در مورد مفارقت ملائکه از عالم ماده فرموده است که ملائکه مادی نیستند و مجردند یا به تجرد مثالی و یا عقلی. برخی ملائکه البته از افق عالم مثال نمی‌توانند تجاوز کنند؛ ایشان یکی از تفاوت‌های میان روح و ملائکه را در این می‌داند که ملائکه هبوط به زمین ندارند ولی روح دارد. ایشان به این موضوع مصر است گرچه باید  نزول فرشته وحی در قیافه هاشم کلبی و ... را طوری توجیه کنیم.

امینی‌نژاد با بیان اینکه در بحارالانوار تعبیرات تندی وجود دارد لذا برخی معتقدند که چون بحار زیر نظر مجلسی تدوین شده است برخی عبارات را نویسندگان نوشته‌اند و نظر خود مجلسی نیست، گفت: در هر صورت علامه معتقد به عصمت ملائکه در تمامی صنوف و مجرد بودن آنان است؛ ایشان فرموده است ما عقلا و نقلا ثابت کرده‌ایم که بعد از خداوند ما مراتبی از عوالم مانند عالم عقل و مثال و ... داریم؛ ملائکه مراحل طولی موجودات مادی هستند و حتی ملائکه‌ای که با انسان کار می‌کنند در طول انسان هستند.

امینی‌نژاد تصریح کرد: ایشان درباره اینکه جبرئیل بر قلب رسول‌الله(ص) نازل می‌شود، گفته قطعا مراد از این قلب، قلب صنوبری در درون سینه پیامبر(ص) نیست بلکه حقیقت نفس ناطقه و مرکز جان پیامبر(ص) است و آنچه نازل شده است مادی نیست.

راه‌های دیدن ملائکه از منظر قرآن

استاد حوزه علمیه با اشاره به آیه «وَقَالُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ مَلَكٌ ۖ وَلَوْ أَنْزَلْنَا مَلَكًا لَقُضِيَ الْأَمْرُ ثُمَّ لَا يُنْظَرُونَ»، تصریح کرد: این آیه اشاره دارد که اگر می‌خواهید ملکی را که نازل کردیم ببینید دو راه دارد؛ یکی اینکه اهل سیر و سلوک و معنویت باشید و با اراده بالا بروید و مرگ ارادی پیدا کنید یا اینکه نه واقعا باید بمیرید تا بتوانید ملائکه را ببینید. موطن ملائکه در عالم بالاست لذا انسانی می‌تواند به مرتبه وجودی آنان برسد که یکی از این  دو راه را طی کند. بعد فرمود: وَلَوْ جَعَلْنَاهُ مَلَكًا لَجَعَلْنَاهُ رَجُلًا وَلَلَبَسْنَا عَلَيْهِمْ مَا يَلْبِسُونَ؛ اگر ما فرشته‌ای را پایین بیاوریم در زمین مادی خواهد شد و دوباره شما همان سخنانی را که در مورد پیامبر(ص) می‌گویید خواهید گفت زیرا به پیامبر(ص) منتقد بودند که چرا در بازار راه می‌رود و مانند ما می‌خورد و ... .

امینی‌‌نژاد با بیان اینکه علامه ثابت کرده است که روح ایمان با روح نفخت فیه من روحی یکی است گرچه مراتب وجودی مختلفی دارد و نور یکی کمتر از دیگری است، تصریح کرد: نور روح وقتی قوی شد مایه هدایت دیگران است؛ ایشان فرموده است که در روایاتی ملائکه موجودات عجیب و غریبی معرفی شده‌اند از جمله اینکه 70 هزار زبان و چشم دارند؛ امام علی(ع) فرمودند که پاهای آنان از زمین طبقه هفتم آسمان فراتر رفته است لذا مادی نیستند بلکه مسلط بر هستی هستند یا اینکه حمله عرش هستند و عرش امر مادی نیست.

نقد علامه طباطبایی بر مادی‌ بودن ملائکه

وی افزود: در روایتی بیان شده است که جبرئیل در کنار پیامبر(ص) نشسته بود؛ در آن هنگام جبرئیل به آسمان نگاه کرد و در این حین رنگ او پرید و مانند زعفران زرد شد و به رسول‌الله(ص) پناه برد سپس پیامبر(ص) به آن نقطه نگریست و از هیبت ایشان شرق و غرب عالم پر شد. علامه می‌گوید روایاتی که در مورد آمد و رفت ملائکه داریم عجیب است از جمله اینکه در هر لحظه 70 هزار ملک می‌آیند و می‌روند.

وی افزود: بسیاری از آنان سکنه ارض و بسیاری هوا هستند و چقدر از اینها به کربلا رفت و آمد دارند و دائما دور ضریح مطهر طواف می‌کنند؛ علامه تاکید دارد اگر بگوییم اینها جسمی و مادی هستند وقتی ما راه می‌رویم و حرکت می‌کنیم چرا با آنان برخورد نداریم و چرا نمی‌توانیم آنان را ردیابی کنیم.

امینی‌نژاد اضافه کرد: ملائکه واجد هیمنه عظیم و تاثیرگذار در سراسر هستی هستند گرچه برخی از افراد که تمسخر می‌کنند می‌گویند چون اینها مسائل فیزیک و شیمی و اثرگذاری مواد بر یکدیگر را نمی‌دانند از این راه توجیه می‌کنند؛ ملائکه قوای حاکم بر همه دنیا هستند و این قوا نمی‌توانند مادی باشند بلکه ملکوتی هستند.

استاد حوزه علمیه گفت: مجلسی به فلاسفه تندی کرده و آنان را زیر سؤال برده لذا علامه مباحثی ناظر به او دارد و نظر مجلسی را رد می‌کند و اینگونه تعابیری در مورد ملائکه دارد؛ در روایت داریم که ملائکه بال‌های خود را زیر پای اهل علم فرش می‌کنند. البته برخی چون نگاه مادی دارند فکر می‌کنند، واقعا ملائکه به شکلی مادی زیر پای اهل علم هستند و این تصور غلط است کما اینکه با شکافتن مغز هم به شناخت نمی‌رسیم زیرا شناخت در ملکوت مغز رخ می‌دهد.

وی با اشاره به خواب و خوراک ملائکه، افزود: علامه فرموده است براساس روایات معتبر غذای ملائکه تسبیح و شراب آنان تنزیه است ولی نوم دارند زیرا فقط خداست که نوم و سنه ندارد. در روایت داریم که از امام پرسیدند که اگر می‌خوابند چرا گفته می‌شود که آنان دائما به تسبیح مشغول هستند و حضرت فرمودند خواب آنان هم تسبیح و عبادت است و از طرفی خواب، درجاتی دارد ولی همه موجودات خواب و سنه دارند.

گزارش از علی فرج زاده