کد خبر: ۴۲۵۵۴۷۸

تاریخ: ۰۲ دی ۱۴۰۳ - ۱۲:۱۵

آیت‌الله اعرافی:

حوزه در خلأهای فرهنگی مطالبه‌گر و پاسخ‌گو باشد

مدیر حوزه‌های علمیه گفت: در عرصه فرهنگ هر خلائی که وجود داشته باشد، حوزه باید هم مطالبه‌گر و هم پاسخ‌گو باشد و وجود انواع عوامل دیگر که در اوج و حضیض فرهنگ اثر می‌گذارند عذری نیست که باعث شود حوزه علمیه از زیر بار مسئولیت شانه خالی کند.

به گزارش ایکنا، یازدهمین نشست هم‌اندیشی مدیران و معاونان مراکز پژوهشی حوزوی با موضوع «بازسازی انقلابی در ساختار فرهنگی کشور»، شامگاه شنبه یکم دی‌ماه در سالن همایش‌ دفتر مدیریت حوزه های علمیه در قم برگزار شد.

آیت‌الله علیرضا اعرافی مدیر حوزه‌های علمیه طی سخنانی در این نشست، با اشاره به اینکه امام خمینی(ره) حوزه علمیه را در جایگاه راهبری فکر و فرهنگ ایران و جهان قرار دادند، گفت: امام راحل سلسله‌جنبان حرکات بزرگ در عالم بود که امواج فکر و فرهنگ به برکت ایشان پدید آمد و در جهان طنین‌انداز شد.

آیت‌الله اعرافی با اشاره به اقدامات و طراحی‌های حوزه پژوهش، افزود: با وجود کارهای فراوان، تمام اینها در برابر جایگاه حوزه علمیه و نیازهای دائما نوشونده و وسیع امروز اندک است اما باید قدردان حجم وسیع کارهای پژوهشی حوزه به شمول تمام موسسات گوناگون آن باشیم.

مدیر حوزه‌های علمیه، نگاه امامین انقلاب به بازسازی فرهنگی را مورد اشاره قرار داد و گفت: امام راحل و رهبر انقلاب اسلامی معماران فرهنگ و فرهنگ‌سازان بزرگ در عصر ما و جهان معاصر هستند.

آیت‌الله اعرافی با اشاره به اینکه وقتی از امام سخن می‌گوییم در برابر یک چهره بزرگ و معمار فکر و فرهنگ در جهان قرار داریم، گفت: شاید کمتر چهره‌ای را بتوان در عصر معاصر به عظمت امام نشان داد که در یک دوره دو سه دهه‌ای به این اندازه در قلمرو فرهنگ ایران و جهان تولید ادبیات کند و اینگونه امواج فکر و اندیشه ایشان در جهان انتشار یابد.

وی با تاکید بر اینکه جای پای موج فکری امام(ره) در تمام دنیا مشاهده می‌شود، گفت: آنچه امروز مقاومت می‌نامیم یک نمادی از آن بنیان نرم‌افزاری است که رهبر انقلاب اسلامی فرمودند. بنیان مقاومت در برابر سلطه و اندیشه جدید، از امام راحل و قم برخاست و جهان را تحت تاثیر قرار داد و به همین دلیل حجم مواجهه و دشمنی با آن نیز وسیع و گسترده است.

آیت‌الله اعرافی با استناد به این رویکرد امامین انقلاب، راهبری فکر و فرهنگ را از ویژگی‌های حوزه‌های علمیه برشمرد و گفت: این ویژگی مقوم حوزه است و اگر روزی عالمان دین معمار و راهبر فرهنگ نباشند حوزوی نیستند.

مدیر حوزه‌های علمیه با تاکید بر اینکه راهبری فرهنگ و بازسازی مستمر عناصر گوناگون موثر بر فرهنگ جزء ذات حوزه است، افزود: در عرصه فرهنگ هر خلائی که وجود داشته باشد، حوزه باید هم مطالبه‌گر و هم پاسخ‌گو باشد و وجود انواع عوامل دیگر که در اوج و حضیض فرهنگ اثر می‌گذارند عذری نیست که باعث شود حوزه علمیه از زیر بار مسئولیت شانه خالی کند.

وی با اشاره به اینکه گزاره‌ تأثیر مسائل اقتصادی بر چالش‌های فرهنگی نیز یک واقعیتی است، گفت: این مطلب هرچند درست است ولی نمی‌تواند عذری باشد تا ما احساس مسئولیت نکنیم؛ قطعا مسئولیم. البته از حوزه کارهای بزرگی نیز صادر شده و اثرگذار هم بوده است ولی متناسب با روزگار امروز و نیازهای جدید و فراوان، کم است و قصور و تقصیرهایی وجود دارد.

آیت‌الله اعرافی بیان کرد: مطلب اساسی آن است که ما برای تعالی فرهنگ نیازمند تولید اندیشه متناسب هستیم. ما برای نیل به اثرگذاری به نظریه‌های بنیادین، نظریه‌های واسط و نظریه‌های میدانی و عملی نیازمندیم و این وظیفه حوزه است که البته دانشگاه نیز در برخی از بخش‌های آن نقش دارد.

بازخوانی مبانی کلامی و فقهی

مدیر حوزه‌های علمیه، مبانی مستحکم اعتقادی و کلامی و فلسفی و فقهی و بازخوانی آنها برای دنیای جدید را یک ضرورت دانست و ادامه داد: ما برای اینکه در عرصه فرهنگ بانشاط، قوی و اثرگذار باشیم نیاز به نظریات واسطی داریم که ذهن و ضمیر جامعه آنها را دریافت بکند و گره‌های ذهنی را بگشاید. کارهایی مثل آثار شهید مطهری که دو سوم آرای ایشان نظریه‌های برآمده از منطق قدیم دین و علوم اسلامی اما فرآوری‌شده متناسب با سؤال و نیاز آن روز و روزهای بعد جامعه ایران بود، لذا تولید و فرآوری نظریات متناسب با عمق نیازها و سؤالات موجود ضرورتی است که هرچند امروز کم و بیش وجود دارد ولی برای عرضه فرآوری شده به صورت کامل آماده نیست.

وی با تاکید بر اینکه کتاب خدمات متقابل ایران و اسلام، قضیه متناقض‌نما در رابطه‌ میان ملیت و اسلام را به صورت دلنشین حل می‌کند و پاسخگوی سؤالات نسل دانشگاهی هم هست، گفت: این نمونه‌ای از نظریه‌های واسط است که عمیق و معتبرند و در عین حال زنده و ناظر به واقعیت‌ها هستند. این کار بزرگی است که بایستی در حوزه علمیه هم استمرار و ارتقا یابد و هم عرضه مناسبی پیدا کند.

آیت‌الله اعرافی با اشاره به اینکه نرم‌افزار فرهنگی جامعه و گفتمانی که بتواند مخاطب را اقناع کند بایستی بر پایه چنین نظریات جذابی ارائه شود، گفت: نکته مهم بعدی نیاز ما به بازشناسی واقعیت‌ها و فرهنگ‌سنجی است که در شکل متعارف آن از طریق انواع نظرسنجی‌ها و بازشناسی واقعیات ذهن و ضمیر جامعه انجام می‌شود اما باید مراکزی به صورت عمیق‌تر در این عرصه کار بکنند.

وی با اشاره به اهمیت علوم پایه برای مباحث فرهنگی از قبیل فلسفه فرهنگ و فقه فرهنگ، گفت: ضرورت دیگر ما مطالعات راهبردی فرهنگ و شناخت تحولات ایران و جهان و پیش‌بینی‌های لازم برای گزینه‌های متفاوتی است که ممکن است اتفاق بیفتد. بازخوانی تحقیقات موجود ناظر به فرهنگ و بازآفرینی آنها و تبدیل‌شان به نسخه‌های دقیق عملیاتی مسئله دیگری بود که آیت‌الله اعرافی به آن اشاره کرد و گفت: تولیداتی که در پژوهشگاه‌ها انجام می‌شود ارزشمند است اما آن بازخوانی که بتواند موج ایجاد کند وجود ندارد.

آیت‌الله اعرافی بر لزوم آسیب‌شناسی و نقد نهادها نیز تاکید کرد و گفت: این نقد باید از نهادهای حوزوی شروع شود تا برسد به جایی مثل شورای عالی انقلاب فرهنگی که در بعضی محورها خوب و موفق بوده است، در بعضی محورها متوسط و در برخی محورها نیز عملکرد ضعیفی داشته است. نکته مهم این است که این انتقادات باید در جایی متمرکز و حساب‌شده منعکس و پیگیری شود.

او با ذکر اهمیت نگاه و رویکرد بین‌المللی به تحولات فرهنگ در جهان معاصر و شناسایی نقاط قوت و ضعف آنها افزود: بحث پیوست فرهنگیِ طرح‌ها نیز بسیار مهم است که در چند جایی انجام شده ولی مجموعه شورای عالی انقلاب فرهنگی تقریبا هیچ کاری نکرده است. بررسی برنامه هفتم که بیش از ۶۰ جلسه شورای نگهبان در مورد آن تشکیل داد و از جمله مباحثی که بنده مکرر گفتم این بود که تمام فصول برنامه هفتم نیاز به پیوست و رویکرد فرهنگی دارد. بازخوانی برنامه هفتم با رویکرد فرهنگی عمیق انقلابی و دینی اقدام بزرگی است که می‌تواند در برنامه‌های دیگر و بودجه‌های سالانه اثر می‌گذارد.

اهمیت فناوری هوش مصنوعی و علوم شناختی

مدیر حوزه‌های علمیه کشور با تاکید بر اهمیت فناوری هوش مصنوعی و علوم شناختی گفت: در چند سال آینده رونمایی‌های مهمی در کاربست هوش مصنوعی و تعامل آن با علوم اسلامی خواهیم داشت.

آیت‌الله اعرافی بهره‌گیری و حمایت از ظرفیت‌ نهادهای متعدد حوزه علمیه در ایجاد یک موج تبیینی و فرهنگی را نیز ضروری برشمرد و گفت: دبیرخانه حمایت از پژوهش‌ها، ستادهای راهبری، توافقنامه‌های حوزه با نهادها، طرح‌های مهم تبلیغ از قبیل هجرت و امین و تبلیغ مجازی، پایان‌نامه‌ها، فقه معاصر، کانون‌های تبلیغ و قلمروهای زیادی که در موسسات عالی حوزه وجود دارد، از محورهای مهمی است که باید مورد توجه باشد.

مدیر حوزه‌های علمیه در بخش دیگری از سخنان خود به مجموعه اقداماتی پرداخت که به ادامه مسیر ارتقای پژوهش‌های حوزه در مقوله فرهنگ کمک خواهد کرد. وی در این زمینه به اموری از جمله تمهید دبیرخانه، نشست‌هایی برای موضوعات مرتبط، جمع‌آوری و بازخوانی و تحلیل کارهای موجود برای بازآفرینی بیشتر، تهیه یک جدول و نقشه جامع و لزوم تقسیم کار اشاره کرد.

آیت‌الله اعرافی با تاکید بر ایجاد یک دبیرخانه و یا اندیشکده‌ای دور از بروکراسی‌های مرسوم گفت: حوزه علمیه حداقل در ۱۵ محور با تکیه بر اساتید و محققان ورود خوبی انجام داده است. سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت که به زودی از سوی رهبر معظم انقلاب اسلامی ابلاغ می‌شود کاری بود که در حوزه و با استفاده از ظرفیت حدود ۲۰۰ استاد حوزوی مورد نقد و بررسی قرار گرفت.

وی با تاکید بر اینکه پژوهش حوزوی باید حجت‌مدار باشد، افزود: از ما انتظار می‌رود که خروجی سخن ما در همه تحقیقات‌مان حجت‌مداری باشد. حرف ما باید مبتنی بر حجتی باشد که بر مناهج عقلی و حکمی و اجتهادی اصیل استوار است و نوآوری ما هم باید بر آنها ابتناء پیدا کند. البته این به معنای آن نیست که در مناهج نمی‌توان نوآوری داشت اما باید در نهایت تحصیل‌الحجة را ملاک اصلی قرار بدهیم.

توازن بین پژوهش‌های بنیادی و کاربردی

آیت‌الله اعرافی با تاکید بر توازن میان پژوهش‌های بنیادین و پژوهش‌های میدانی و عملی،‌ گفت: پژوهش تبلیغ‌مدار و تبیین‌مدار یک ضرورت است. تقسیم کار میان پژوهشکده‌ها ضرورت دیگر است. نگاه عمیق به حوزه‌ مجلات، مقالات، انجمن‌ها و پایان‌نامه‌ها نیز از ضروریات مهم در این عرصه است.

مدیر حوزه‌های علمیه کشور به اهمیت توجه مراکز به متون و منابع درختواره رشته‌ها اشاره کرد و گفت: درختواره گامی در نشان دادن نقشه دانشی حوزه است که نیاز به عمق علمی و تولید محتوا دارد.

آیت‌الله اعرافی با تاکید بر اینکه خروجی همکاری دبیرخانه حمایت از پژوهش‌ها با پژوهشگران باید به تحقیقات معتبر و اثرگذار بیانجامد، گفت: هرچند کارهای بزرگی انجام شده اما به مرحله تراز نرسیده است تا بتوان با خیالت راحت آن را در بخش‌های مختلف‌ نظام به عنوان حرف حوزه علمیه ارائه کرد.

وی با بیان اینکه در سامانه پژوهش و رتبه‌بندی محققان تلاش بر این است که محققان آزاد حوزه همانند اساتید آزاد مورد توجه قرار بگیرند،‌ گفت: ما بر جریان آزاد تدریس و تدرس و ارائه تحقیقات و محققان آزاد تاکید داریم. مراکز پژوهشی باید تقویت شوند ولی در کنار آنها سنت پیشین حوزه که محققانی از سر صبر و حوصله کار می‌کردند را نیز باید احیا کنیم.

مدیر حوزه‌های علمیه افزود: این شاخه در طرح هدفمندی نیز مدنظر است و اولین گام‌ها برداشته شده است که اگر راه بیفتد به محققان نهادهای حوزوی که ساختارهای هیئت علمی و استخدامی ندارند کمک خواهد کرد و خیلی از مراکز از این اساتید پژوهشگر بهره‌مند خواهند شد.

آیت‌الله اعرافی در پایان با اشاره به اینکه سامانه تقریر در کنار مدرسه فقاهت از زیرساخت‌های شکل‌گیری بازار علم حوزه است، گفت: حوزه علمیه باید مرجع علم‌سنجی در قلمرو علوم اسلامی و علوم انسانی اسلامی باشد. همچنین درس‌های تحقیقی در قلمروهای مختلف علوم اسلامی نیز از مباحثی است که باید دنبال شود.