کد خبر: ۴۲۷۱۲۹۱

تاریخ: ۰۱ فروردين ۱۴۰۴ - ۰۰:۱۵

یادداشت

سرنوشت انسان‌ها براساس اعمال، نیات و تصمیماتشان رقم می‌خورد

شب قدر، شبی است که خداوند در آن سرنوشت انسان‌ها را براساس اعمال، نیت‌ها و تصمیماتشان برای یک سال آینده رقم می‌زند.

در متون دینی، زمان و لحظات شبانه‌روز جایگاه ویژه‌ای دارند و برخی از آن‌ها به دلیل ویژگی‌های خاصشان از اهمیت بیشتری برخوردارند. در حالی که تمامی ساعات و ایام در محضر الهی هستند و رحمت و فیض خداوند در همه لحظات جریان دارد اما برخی از زمان‌ها به‌عنوان فرصت‌های خاص برای قرب به خداوند و دریافت الطاف ویژه او معرفی شده‌اند. این اهمیت در آیات قرآن و روایات معصومین(ع) به‌وضوح دیده می‌شود به‌ویژه آنجا که از شب به‌عنوان فرصتی بی‌بدیل برای عبادت و راز و نیاز با پروردگار یاد شده است.

حجت‌الاسلام موسویان، استاد حوزه و دانشگاه در یادداشتی که به این مناسبت در اختیار ایکنا قرار داده است، آورده است:

یکی از لحظات خاص راز و نیاز، شب قدر است که قرآن کریم آن را شبی برتر از هزار ماه معرفی می‌کند. این شب نه‌ تنها زمانی برای نزول قرآن، بلکه فرصتی برای تعیین سرنوشت انسان در طول یک سال آینده است. در روایات نیز بر اهمیت این شب تأکید فراوان شده است چراکه هدف، تشویق انسان‌ها به تلاش بیشتر در شب‌های پایانی ماه رمضان و بهره‌گیری هرچه بیشتر از این لحظات معنوی است.

در متون دینی، اشاره‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد برخی از ساعات شبانه‌ روز و ایام سال از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند و دارای حساسیت خاصی هستند. هرچند تمامی لحظات و ساعات در محضر الهی قرار دارند و خداوند همواره فیوضات خویش را بر بندگان نازل می‌نماید، اما برخی از زمان‌ها از ویژگی‌هایی برخوردارند که آن‌ها را از سایر اوقات متمایز می‌سازد.

برای نمونه در قرآن کریم، هنگامی که پیامبر اسلام(ص) به رسالت مبعوث شد، خداوند به او دستور داد تا بخشی از شب را بیدار بماند و به عبادت بپردازد؛ می‌فرماید «یَا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ قُمِ اللَّیْلَ إِلَّا قَلِیلًا، نِصْفَهُ أَوِ انقُصْ مِنْهُ قَلِیلًا، أَوْ زِدْ عَلَیْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلًا» یعنی ای جامه به خود پیچیده، شب را بیدار باش، مگر اندکی؛ نیمی از شب یا اندکی کمتر، یا اندکی بیشتر، و قرآن را با تأنی و تدبر بخوان. در این آیات، خداوند فرمان شب‌زنده‌داری را به پیامبر خود صادر می‌کند، چرا که شب از ویژگی خاصی برخوردار است.

در ادامه همین سوره، می‌فرماید «إِنَّا سَنُلْقِی عَلَیْکَ قَوْلًا ثَقِیلًا» یعنی به‌زودی گفتاری سنگین بر تو نازل خواهیم کرد. این آیات نشان می‌دهد که عبادت در شب، تأثیر ویژه‌ای بر پذیرش و درک معارف الهی دارد و ارتباط معنوی میان بنده و پروردگار در شب، مستحکم‌تر است.

نفحات الهی در ایام خاص

در روایات آمده است که در ایام و لحظات خاصی از روزگار، الطاف و رحمت الهی به‌طور ویژه بر بندگان نازل می‌شود. چنان‌که پیامبر اکرم(ص) فرمودند «أَلَا إِنَّ فِی أَیَّامِ دَهْرِکُمْ نَفَحَاتٍ أَلَا فَتَعَرَّضُوا لَهَا» یعنی بدانید که در ایام روزگار شما، نفحات و نسیم‌های الهی می‌وزد، پس خود را در معرض آن‌ها قرار دهید. این روایت به این معناست که انسان باید فرصت‌های خاص را بشناسد و از این لحظات برای تقرب بیشتر به خداوند بهره ببرد.

شب قدر، اوج فضیلت در شب‌ها

یکی از مهم‌ترین شب‌های سال که قرآن کریم به آن اشاره دارد، شب قدر است. خداوند در سوره مبارکه قدر می‌فرماید «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ، وَمَا أَدْرَاکَ مَا لَیْلَةُ الْقَدْرِ، لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ» یعنی ما این قرآن را در شب قدر نازل کردیم. و تو چه می‌دانی شب قدر چیست؟ شب قدر از هزار ماه برتر است. بر اساس این آیات، شب قدر شبی است که ارزش آن بیش از هزار ماه عبادت است.

در برخی روایات آمده است هنگامی که از پیامبر(ص) درباره امت‌های پیشین یاد شد و گفته شد که برخی از آنان بیش از هشتاد سال در راه خدا جهاد کردند، اصحاب پیامبر(ص) اظهار داشتند که ما به چنین عمر طولانی‌ دست نمی‌یابیم. در پاسخ، سوره قدر نازل شد و بشارت داد که اگر کسی شب قدر را درک کند، ارزش آن بیش از هزار ماه عبادت در راه خداست.

اما شب قدر دقیقاً کدام شب از سال است؟ در متون دینی، تعیین دقیق شب قدر مشخص نشده است، اما در برخی روایات توصیه شده که در شب‌های بیست و یکم، بیست و سوم و بیست و هفتم ماه رمضان، به جستجوی آن پرداخته شود. برخی از علمای بزرگ برای اطمینان از درک شب قدر، تمامی شب‌های سال را به عبادت می‌پرداختند تا مطمئن شوند که شب قدر را از دست نداده‌اند.

شب قدر و سرنوشت انسان

یکی از ویژگی‌های شب قدر این است که در آن، تقدیرات انسان برای یک سال آینده رقم می‌خورد. در سوره دخان آمده است «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةٍ مُبَارَکَةٍ، إِنَّا کُنَّا مُنْذِرِینَ، فِیهَا یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِیمٍ» یعنی ما این کتاب را در شبی مبارک نازل کردیم، ما همواره هشدار دهنده بوده‌ایم. در آن شب، هر امری بر اساس حکمت معین و مقرر می‌شود. این آیه نشان می‌دهد که در شب قدر، مقدرات انسان‌ها در طول یک سال آینده تعیین و ثبت می‌شود.

تأویل شب قدر در روایات اهل‌بیت(ع)

در برخی روایات از اهل‌بیت(ع)، شب قدر با برخی حوادث تاریخی نیز مرتبط دانسته شده است برای نمونه، برخی از روایات تأویل آیه «لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ» را بر دوران حکومت بنی‌امیه منطبق دانسته‌اند و گفته‌اند که حکومت بنی‌امیه نزدیک به هزار ماه طول کشید اما یک شب قدر از کل آن دوران باارزش‌تر است.

شب قدر و مسئله جبر و اختیار

یکی از پرسش‌هایی که ممکن است در مورد شب قدر مطرح شود، ارتباط آن با مسئله جبر و اختیار است. اگر در شب قدر، سرنوشت انسان‌ها تعیین می‌شود، آیا این بدان معناست که اختیار از انسان سلب می‌شود؟ پاسخ این است که شب قدر، شبی است که خداوند در آن، سرنوشت انسان‌ها را بر اساس اعمال، نیت‌ها و تصمیماتشان برای یک سال آینده رقم می‌زند. این امر نه به معنای جبر مطلق است و نه نفی‌کننده اختیار انسان؛ بلکه فرصتی است که انسان با اعمال و رفتار خود، مسیر زندگی‌اش را تحت تأثیر قرار دهد.

نتیجه‌گیری

لحظات خاصی در شبانه‌ روز و ایام سال وجود دارد که از نظر معنوی، ارزش و اهمیت بالایی دارند. شب قدر، به‌ عنوان برترین شب سال، فرصتی بی‌نظیر برای تقرب به خداوند و رقم زدن سرنوشت معنوی انسان است. بهره‌گیری از این شب‌ها و روزهای ویژه، در گرو آگاهی، حضور قلب و تلاش برای درک فیوضات الهی است.