کد خبر: ۴۲۷۲۳۰۵

تاریخ: ۲۶ اسفند ۱۴۰۳ - ۱۲:۰۸

امام حسن مجتبی(ع)؛ نور هدایت و پیشگام در اصلاحگری

امام حسن(ع) به ما آموخت که اصلاح تنها با مقابله و درگیری انجام نمی‌شود بلکه ایجاد یک امت آگاه، صبور و فداکار در مسیر اصول عالی اسلام بزرگترین پیروزی است.

به گزارش ایکنا، امروز یکشنبه، 26 اسفند 1403 مصادف با 15 رمضان المکرم 1446 هـ و میلاد با سعادت امام حسن مجتبی(ع) دومین امام شیعیان است. به همین مناسبت، ولید الحلی، نویسنده عراقی در یادداشتی که برای ایکنا ارسال کرده است، به ویژگی‌ها و فضایل این امام همام پرداخته است. ترجمه این یادداشت در ادامه می‌آید:

در ماه مبارک رمضان و زمانی که رحمت و برکات خداوند متجلی می‌شود، سالروز ولادت سبط نبی اکرم(ص) و سرور جوانان اهل بهشت یعنی امام حسن مجتبی(ع) فرا می‌رسد؛ کسی که در پانزدهم ماه مبارک رمضان سال سوم هجری (625 میلادی) در مدینه منوره متولد شد و دنیا را با نور خود منور فرمود.

امام حسن(ع) نمونه اخلاق والای انسانی و تجسمی از والاترین مفاهیم بخشش، صبر و حکمت در مسیر زندگی مبارک خود بود.

1. سرور جوانان اهل بهشت:

امام حسن(ع) فرزند بزرگ امیر المؤمنین، حضرت علی بن ابی‌طالب(ع) و حضرت فاطمه زهرا(س) سرور بانوان جهان بود و در دامان جدش رسول خدا، حضرت محمد(ص) تربیت یافت. رسول خدا(ص) درباره او و برادر ایشان امام حسین(ع) فرمودند: «حسن و حسین سرور جوانان اهل بهشت هستند.»

امام حسن(ع) تجسمی از والاترین مفاهیم شجاعت، جوانمردی و بخشش و نمونه‌ای از رهبری خردمندانه بود، زمانی که پس از پدرش امام علی(ع) امامت را بر عهده گرفت و دومین امام از ائمه اهل بیت(ع) شد.

2. کریم اهل بیت(ع):

امام حسن مجتبی(ع) به سخاوت و بخشش خود شناخته می‌شود از این رو به ایشان لقب «کریم اهل بیت(ع)» را داده‌اند زیرا سائل را دست‌خالی برنمی‌گرداند و از مال خود به صورت نامحدود بخشش می‌کرد. کرم او بازتابی از زهدش در دنیا و اهتمام ایشان به پیشرفت امت و انتشار خیر و خوبی در میان مردم بود.

امام حسن(ع) تأکید داشت: «أَمَّا الْكَرَمُ فَالتَّبَرُّعُ بِالْمَعْرُوفِ، وَ الْإِعْطَاءُ قَبْلَ السُّؤَالِ، وَ الْإِطْعَامُ فِي الْمَحْلِ» (کرم آن است که به نیکی احسان کنی و پیش از درخواست کردن دیگران، بخشندگی داشته باشی و بجا و مناسب به اطعام دیگران بپردازی).

3. آگاهی، آموزش و پرورش، فرهنگ:

امام حسن مجتبی(ع) به آموزش و پرورش، آگاهی و فرهنگ بر اساس اصول و ارزش‌های والا پایبند بود و تلاش می‌کرد این موارد را در وجدان امت اسلامی مستحکم کند تا تحت تأثیر فریب، نیرنگ و گمراهی دشمنان قرار نگیرند.

امام حسن(ع) محافل و نشست‌هایی را برای آموزش امور دینی و دنیایی به مردم برگزار می‌کرد و آنان را به تمسک به ارزش‌های اخلاق اسلامی تشویق می‌فرمود.

از حکمت‌های ایشان اینگونه است که می‌فرماید: «رَأْسُ‏ الْعَقْلِ‏ مُعَاشَرَةُ النَّاسِ بِالْجَمِيل‏» (خوشرفتارى با مردم، رأس خرد است.)

«إِنَّ مِنْ أَخْلَاقِ الْمُؤْمِنِ قُوَّةً فِي دِينٍ‏، وَ كَرَماً فِي لِينٍ، وَ حَزْماً فِي عِلْمٍ، وَ عِلْماً فِي حِلْمٍ، وَ تَوْسِعَةً فِي نَفَقَةٍ، وَ قَصْداً فِي عِبَادَةٍ...» (چند چیز از اخلاق مؤمن است: پایداری در دین، گذشت در نرم‌خویی، احتیاط در دانایی، دانایی در بردباری، گسترش در نفقه، اراده در عبادت و...).

4. رهبر فرزانه و دولتمرد:

دو روز پس از شهادت امام علی(ع) یعنی در بیست و سوم ماه رمضان سال 40 هجری، مسلمانان برای بیعت با امام حسن مجتبی(ع) جمع شدند تا ایشان خلیفه پنجم مسلمانان باشد. امام حسن(ع) رهبری فرزانه و دولتمردی کارکشته بود و توانست طی مدت 7 ماه در دوران سخت تاریخ اسلام، امور دولت را بر اساس رویکرد قرآنی ادامه کند.

ایشان همواره تأکید داشت که: «إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ فِيهِ مَصَابِيحُ النُّورِ، وَ شِفَاءُ الصُّدُورِ، فَلْيَجْلُ جَالٍ‏ بَصَرَهُ، وَ لْيُلْجِمِ الصِّفَةَ قَلْبُهُ، فَإِنَّ التَّفْكِيرَ حَيَاةُ قَلْبِ الْبَصِيرِ، كَمَا يَمْشِي الْمُسْتَنِيرُ فِي الظُّلُمَاتِ بِالنُّورِ» (براستى كه در اين قرآن، چراغ‌هاى روشنايى [بخش] و شفاى سينه‌ها [از بيماری‌هاى دلها] است. پس، جلا دهنده بايد كه به نور آن [ديده دل خويش را] جلا دهد و اوصاف قرآن را به دل خويش پيوند زند؛ زيرا كه انديشيدن [در قرآن] مايه حيات دل شخص با بصيرت است، همچنان كه آدمى در تاريكی‌ها، با كمك نور راه خود را مى‌پيمايد.)

5. رویکرد اصلاح و تغییر:

امام حسن مجتبی(ع) باور داشت که اصلاح جز با رویارویی با طاغوتیان و ایجاد امتی آگاه بر اساس ایمان و عقلانیت محقق نمی‌شود؛ از این رو بر موارد زیر تأکید داشت:

الف) تحکیم ارزش‌های اصیل اسلامی، تقویت آگاهی به ارزش‌های اخلاقی و ترغیب مردم به اخلاص، عدل و انصاف.

ب) تربیت دینی و سیاسی ملت برای حمایت آن از گمراهی و نیرنگ، تقویت فرهنگ گفت‌وگو و وحدت و دوری از تفرقه و مذهب‌گرایی.

ج) آماده‌سازی نسلی از رهبران با اخلاص که قادر به مقابله با ظلم و انحراف هستند و این امر بعدها زمینه‌ساز قیام امام حسین(ع) علیه ظلم و فساد شد.

6. امام حسن(ع) درس‌های جاودانه‌ای برای امت:

زندگی امام حسن(ع) مدرسه حکمت، صبر و فداکاری است. این مدرسه به ما می‌آموزد که:

الف) چگونه با بصیرت و آگاهی با چالش‌های سیاسی و اخلاقی روبه‌رو شویم.

ب) چگونه منافع امت را بالاتر از منافع شخصی بدانیم.

ج) چگونه یک رهبر می‌تواند حامی حق و حقیقت باشد، حتی اگر این امر مستلزم امتیازات موقت به سود آینده ملت باشد.

7. فداکاری در راه مصالح عالیه اسلامی:

امام حسن(ع) درک کرده بود که امت در حال عبور از مرحله حساسی از فتنه‌ها و تجزیه‌طلبی‌ها است و معاویه از مال و منصب برای فریفتن مردم و تضعیف جبهه اسلام سوء استفاده می‌کند. با وجود اینکه امام(ع) از تمام مؤلفه‌های رهبری نظامی و سیاسی برخوردار بود اما راه صلح و فداکاری را انتخاب کرد. ایشان پس از مشورت با افراد مخلص و امین در مسیر رسالت اسلام، با معاویه صلح مشروط امضا کرد تا از خون مسلمانان حفاظت کند و حقیقت در جایگاه واقعی خود باقی بماند.

و در این باره فرمود: هیچ قومی با یکدیگر مشورت نمی‌کنند مگر اینکه به راه راست هدایت می‌شوند.

امام حسن(ع) می‌دانست که پیروزی تنها با جنگ سنجیده نمی‌شود، بلکه با میزان رعایت اصول و ادامه دعوت به اصلاحات، حتی در تاریک‌ترین شرایط سنجیده می‌شود.

8. پیروزی با آگاهی و صبر: میراث جاودانه‌ای برای نسل‌های آینده

امام حسن(ع) به ما آموخت که اصلاح تنها با مقابله و درگیری انجام نمی‌شود بلکه ایجاد یک امت آگاه و صبور و فداکار در مسیر اصول عالی اسلام بزرگترین پیروزی است.

در سالروز ولادت با سعادت ایشان، یادی از زندگی معطر او می‌کنیم و از درایت و بردباری او درس می‌گیریم که او نمونه زنده رهبری خردمندانه و اصلاح واقعی است.