کد خبر: ۴۲۷۳۷۳۲

تاریخ: ۰۶ فروردين ۱۴۰۴ - ۱۴:۲۸

یادداشت

دیپلماسی نوروز

کشور‌های حوزه نوروز می‌توانند به واسطه درکی که از یک هویت مشترک دارند به سمت منطقه‌گرایی سوق پیدا کرده و از این طریق تبادلات خود را در همه زمینه‌ها افزایش ‌دهند.

محمدمهدی مظاهری، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل بین‌المللی، یادداشتی را برای ایکنا با عنوان «دیپلماسی نوروز» ارسال کرده است که در ادامه می‌خوانیم:

در عصر حاضر نوع دوستی، مدارا و ارزش‌های اخلاقی و انسانی به یکی از حلقه‌های مفقوده جدی در زیست بین‌المللی و مناسبات انسانی، تبدیل شده است. در شرایطی که قدرت‌های بزرگ در شعار و عمل «اولویت را به کشورهای خود می دهند»، امنیت، رفاه و ثبات را تنها برای مردم خود می‌خواهند و بی‌توجه به ارزش‌ها و خواست ملت‌های دیگر، بر طبل منافع ملی خودخواهانه می‌کوبند، به نظر می‌رسد جامعه بین‌المللی به بیش از هر زمان دیگری محتاج یک ترمیم اخلاقی و معنوی است. در واقع ملت‌های جهان نیازمند یک ابرالگوی فرهنگی هستند که در آن حرفی از خودخواهی، خودبینی صرف و لزوم خودیاری نباشد و به جهان رنگ و لعاب اخلاقی‌تر و انسانی‌تر بدهد.

بر این اساس با جرئت می‌توان گفت «آئین نوروز» به واسطه ارتباط مستقیم با طبیعت و حیات و ویژگی‌های عام انسانی و جهانی خود از این پتانسیل برخوردار است و می‌تواند به یک عامل فرهنگی اثرگذار در عرصه روابط بین‌الملل تبدیل شود. رسم و آئین نوروز یکی از نمادهای فرهنگ کهن ایرانی است که با وجود آنکه زمان زیادی از عمر آن می‌گذرد، همچنان پابرجا مانده و سنت‌ها و هنجار‌های نهفته در آن از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است. تأکيد بر ارزش‌های اخلاقی، ترويج و تحکيم روابط انسانی و نوع دوستی، اهميت دادن به طبیعت و محيط زيست، باور به امکان پذیری تغییر و بهتر شدن و تأکيد بر بهداشت و پاکيزگی از ويژگی‌های برجسته فرهنگ نوروز است که به آن قابلیت اثرگذاری جهانی می‌بخشد.

البته این ادعایی نیست که تنها ایرانیان به آن باور داشته باشند؛ اهمیت و پتانسیل‌های تأثیرگذاری این آیین به اندازه‌ای است که در ۴ اسفند ۱۳۸۸(۲۳ فوریه ۲۰۱۰ میلادی) مجمع‌عمومی سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامه ای روز ۲۱ مارس را به عنوان «روز جهانی نوروز» به تصویب رساند. بدین ترتیب برای نخستین بار در تاریخ این سازمان نوروز به عنوان مناسبتی بین‌المللی به رسمیت شناخته شد.

پیش از آن نیز پرونده نوروز در مهرماه ۱۳۸۸ توسط ۷ کشور تمدنی حوزه نوروز (ایران، جمهوری آذربایجان، هند، قرقیزستان، پاکستان، ترکیه و ازبکستان) در فهرست جهانی میراث فرهنگی ناملموس یونسکو به ثبت رسید و البته در سال ۱۳۹۳ با تقاضای الحاق ۵ کشور دیگر(افغانستان، عراق، قزاقستان، تاجیکستان و ترکمنستان) ثبت مجدد گردید؛ فرایندی که حکایت از ظرفیت‌های بزرگ این رخداد در پیوند ملت‌ها دارد.

نوروز، به عنوان یک عید باستانی در تاریخ و فرهنگ ملل منطقه جایگاه ویژه‌ای را داشته و دارد؛ کشورهای حوزه نوروز از سالیان دور روابط تاریخی و دیرینه‌ای را در زمینه‌های گوناگون با یکدیگر داشته‌اند و هر چند در سال‌های اخیر روابط آنها دچار فراز و فرودهای مختلفی بوده، اما عید نوروز، همچنان بهانه‌ و دستاویزی برای تحکیم دوستی‌ها و گسترش روابط میان ملت‌ها و کشورها‌ی منطقه است. نوروز نوید بخش این پیام انسانی است که می‌توان همراه با طبیعت تمام سردی‌ها، خصومت‌ها و مشکلات را کنار گذاشت و همه چیز را از نو ساخت. می‌توان همچون مادر طبیعت مهربان بود و بخشندگی و توسعه و رفاه را نه فقط برای یک ناحیه و قوم محدود و مشخص، که برای همه انسان‌ها و موجودات خواست.

اهمیت دادن به این ارزش‌های اخلاقی و انسانی در روابط بین‌الملل همواره می‌تواند زمینه‌ساز برقراری صلح و ثبات باشد؛ زیرا با در اولویت قرار دادن این آئین‌های مشترک در کنار اهداف و منافع جمعی می‌توان از خودخواهی‌ها کاست و از ایجاد تفرقه جلوگیری کرد؛ کشورهای دارای عید نوروز با اتکا به آیین‌های مشترک این عید باستانی می‌توانند در جهت پیمان‌های همکاری، صلح و دوستی میان یکدیگر و دیگر کشورها‌ی منطقه حرکت کنند و به الگویی برای همگرایی تبدیل شوند. ضمن اینکه توسعه گردشگری نوروز می‌تواند در تقویت اقتصاد کشورهای این حوزه نیز مؤثر باشد.

بر این اساس کشور‌های حوزه نوروز می‌توانند به واسطه درکی که از یک هویت مشترک دارند به سمت منطقه‌گرایی سوق پیدا کرده و از این طریق تبادلات خود را در همه زمینه‌ها افزایش ‌دهند. برخلاف منطقه‌گرایی با اهداف سیاسی- امنیتی، در این نوع از منطقه‌گرایی استحکام بیشتری وجود دارد و پایه‌های فرهنگی - ارزشی به آن عمر درازتر و پایدارتری می‌بخشد. در نتیجه حوزه تمدنی نوروز از ظرفیت‌های بالقوه زیادی برای همکاری و شکل دادن به فرهنگ جهانی برخوردار است که باید به همت رهبران این کشور‌ها جنبه عملیاتی به خود گیرد.

بنابراین نگاه به نوروز نباید و نمی‌تواند یک نگاه محدود، بسته و ملی باشد؛ برای جمهوری اسلامی ایران که داعیه‌های تمدنی دارد و همواره درصدد شکل دادن به یک نظم منطقه‌ای بومی و درون‌گرا (بدون مداخله قدرت‌های بیگانه) بوده است؛ این آئین باستانی آغاز حرکت کنشمند برای نقش‌آفرینی، تولید فرهنگ و هنجارسازی در عرصه منطقه‌ای و جهانی است. امری که البته تنها با شعار و گفتار به جایی نمی‌رسد و نیازمند تفکر استراتژیک، برنامه‌ریزی راهبردی و توسعه هدفمند همکاری‌ها و مناسبات با کشورهای منطقه است.