کد خبر: ۴۲۷۴۶۲۶

تاریخ: ۱۲ فروردين ۱۴۰۴ - ۲۲:۰۷

آیت‌‌الله یعقوبی: شناخت حق و باطل، ضرورت زندگی ایمانی است

آیت‌الله العظمی شیخ محمد یعقوبی، از مراجع دینی شیعیان در عراق، شناخت حق و باطل را از ضرورت‌های زندگی ایمانی دانست و گفت: روایات شریفه نشان می‌دهند که کامل‌ترین مصداق حق بدون شک رسول الله (ص) و امیرالمؤمنین (ع) هستند.

به گزارش ایکنا؛ آیت‌الله العظمی شیخ محمد یعقوبی، در خطبه‌های نماز عید سعید فطر در نجف اشرف با بیان این مطلب، به آیه ۷۰ سوره مؤمنون «أَمْ یَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جَاءَهُم بِالْحَقِّ وَأَکْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ کَارِهُونَ: یا می‌گویند او جنون دارد؟ (چنین نیست) بلکه او حق را برای آنها آورده است، و بیشترشان از حق کراهت دارند» و آیه ۷۸ سوره زخرف «لَقَدْ جِئْنَاکُمْ بِالْحَقِ وَلَکِنَّ أَکْثَرَکُمْ لِلْحَقِ کَارِهُونَ: ما حقیقت را برایتان آوردیم، ولی بیشتر شما از حق کراهت دارید» اشاره کرد و گفت: مفهوم حق بنا بر گفته اهل لغت بر دو رکن استوار است: نخست ثبوت و استحکام، و دیگری اینکه با واقعیت و هدف صحیح مطابقت داشته باشد.

وی تأکید کرد: حق در مقابل باطل قرار دارد؛ و این تقابل یا به خاطر عدم وجود رکن نخست است؛ از این جهت که باطل فاقد ثبوت و استحکام است. خداوند می‌فرماید: «وَقُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ ۚ إِنَّ الْبَاطِلَ کَانَ زَهُوقًا: بگو: حق آمد و باطل نابود شد. حقا که باطل نابودشدنی بود» (اسراء:۸۱)؛ «لِیُحِقَّ الْحَقَّ وَیُبْطِلَ الْبَاطِلَ وَلَوْ کَرِهَ الْمُجْرِمُونَ: تا حق را ثابت و باطل را از میان بر دارد، اگرچه گناهکاران ناخشنود باشند»(انفال:۸) و یا از این جهت است که فاقد رکن دوم است که در این صورت حق در مقابل ضلالت قرار می‌گیرد، خداوند می‌فرماید «فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِ إِلَّا الضَّلَالُ فَأَنَّی تُصْرَفُونَ: پس از حق جز گمراهی چیزی نیست، چگونه از حق منصرف می‌شوید؟» (یونس:۳۲).

حق و باطل در کلام الهی

وی ادامه داد: حق از اسمای حسنای الهی است و وجود خداوند، توحید و صفات نیکوی او حق مطلق است. همانطور که اکثر مفسران در تفسیر این آیه که خداوند متعال می‌فرماید: «یَوْمَئِذٍ یُوَفِّیهِمُ اللَّهُ دِینَهُمُ الْحَقَّ وَیَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِینُ: آن روز، خداوند جزای واقعی آنان را بی‌کم و کاست می‌دهد؛ و می‌دانند که خداوند حق آشکار است!»(نور: 25) این چنین گفته‌اند؛ پس خداوندِ سبحان حق است، و هر آنچه نازل، حکم، قضاوت، وعده، مبعوث و دعوت کرده، حق است. هر چه غیر از این باشد، باطل، گمراهی، زینت فریبنده و غرور است. بنابراین، از یک انسان عاقل انتظار نمی‌رود که حق را رها کند و به دنبال باطل برود، با توجه به گمراهی و دور شدن از واقعیت و صواب که در باطل وجود دارد.

کراهت مردم از حق

آیت‌الله یعقوبی تصریح کرد: اما نتایج برعکس بود، همانطور که دو آیه شریفه در سوره مؤمنون و زخرف خبر می‌دهند؛ که اکثر مردم از حق دور شدند، و از آن کراهت داشتند، و در مقابل آن مقاومت کردند، و نسبت به ارتکاب باطل جسارت ورزیدند و آن را یاری کردند. این نتیجه‌ای عجیب است، اما حقیقتی است که قرآن کریم با حسرت و افسوس آن را تکرار کرده است. قرآن کریم در ده‌ها آیه با عبارات مختلف بر این تأکید کرده است، مانند اینکه می‌فرماید: «ولکن بیشتر مردم ایمان نمی‌آورند، شکر نمی‌کنند، نمی‌دانند» یا مانند اینکه می‌فرماید: «فَأَبَی أَکْثَرُ النَّاسِ إِلَّا کُفُورًا: اما بیشتر مردم (در برابر آن، از هر کاری) جز انکار، ابا داشتند!» (اسراء:۸۹).

مصداق کامل حق

این عالم برجسته ادامه داد: روایات شریفه نشان می‌دهند که کامل‌ترین مصداق حق بدون شک رسول الله (ص) و امیرالمؤمنین (ع) هستند. علی بن ابراهیم در تفسیر خود این معنا را نقل کرده است، که می‌گوید: «الحق رسول الله (ص) و امیرالمؤمنین (ع) هستند». دلیل این مطلب آیه‌ای است که می‌فرماید: «یَا أَیُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَکُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِنْ رَبِّکُمْ فَآمِنُوا خَیْرًا لَکُمْ﴾: ای مردم! پیامبری از سوی پروردگارتان با حق به سوی شما آمده است، پس ایمان بیاورید که برای شما بهتر است» (نساء:۱۷۰) این آیه به ولایت امیرالمؤمنین (ع) اشاره دارد.

حسادت نسبت به اهل حق

وی افزود: همچنین روایاتی که در تفسیر آیه ۳۲ سوره انفال آمده است، شاهد این مطلب است؛ قرآن در آن آیه می‌فرماید: «وَإِذْ قَالُوا اللَّهُمَّ إِنْ کَانَ هَذَا هُوَ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِکَ فَأَمْطِرْ عَلَیْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِیمٍ: و چون گفتند: خدایا اگر این حق از سوی تو باشد، سنگی از آسمان بر ما بباران یا عذابی دردناک برای ما بیاور» (انفال:۳۲) این آیه در مورد نعمان بن الحارث فهری نازل شد که در روز غدیر، بیعت پیامبر (ص) با امیرالمؤمنین را در جهت امامت و خلافت ایشان انکار کرد. وی اظهار کرد: این کراهت نسبت به حق ادامه داشته است و شیعیان امیرالمؤمنین و پیروان ایشان بهای گزافی از جان و مال و حقوق خود پرداختند، زیرا بر حق بودند.

حکومت حق و باطل

آیت‌الله یعقوبی همچنین توضیح داد که آیه ۷۱ سوره مؤمنون یکی از دلایل کراهت مردم از حق را این می‌داند که حق با هواهای نفسانی آنها در تضاد است. آنها دین و نظامی را می‌خواهند که شهواتشان را برآورده کند و منافعشان را حفظ کند و نفوذ و امتیازاتشان را افزایش دهد، اما این غیرممکن است زیرا به گمراهی و فساد بزرگ می‌انجامد. خداوندِ حق و حقیقت نمی‌تواند چنین چیزی را فرمان دهد، زیرا اگر حق به پیروی از هواهای آنها باشد، آسمان‌ها و زمین تباه می‌شود؛ «وَلَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْوَاءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ وَمَنْ فِیهِنَّ بَلْ أَتَیْنَاهُمْ بِذِکْرِهِمْ فَهُمْ عَنْ ذِکْرِهِمْ مُعْرِضُونَ: و اگر حق از هوس‌های آنها پیروی کند، آسمانها و زمین و همه کسانی که در آنها هستند تباه می‌شوند! ولی ما قرآنی به آنها دادیم که مایه یادآوری (و عزّت و شرف) برای آنهاست، امّا آنان از (آنچه مایه) یادآوریشان (است) رویگردانند!» (مؤمنون:۷۱)

پایداری بر حق

وی گفت: این پدیده دردناک در زندگی انسان‌ها به همان دلایل پیشین با درجات مختلف با همه پیامبران و رسولان و ائمه (صلوات الله علیهم اجمعین) و با علما و دانشمندان راستین و مخلص تکرار می‌شود، که موجب حسرت و درد و انزجار می‌شود. خداوند می‌فرماید: «یَا حَسْرَةً عَلَی الْعِبَادِ مَا یَأْتِیهِم مِّن رَّسُولٍ إِلاَّ کَانُوا بِهِ یَسْتَهْزِئُون: افسوس بر این بندگان که هیچ پیامبری برای هدایت آنان نیامد مگر اینکه او را استهزا می‌کردند!» (یس:۳۰). این آیه کریمه در حالی که اکثر مردم را رویگردان از حق معرفی می‌کند، امید به هدایت و صلاح را باز می‌گذارد، زیرا این نشان می‌دهد که اقلیتی هستند که حق را دوست دارند و بر آن پایدار می‌مانند، زیرا فطرت سالم خود را حفظ کرده‌اند. بنابراین، بر عهده عاملان رسالت است که از کم بودن پیروان حق نترسند و از زیاد بودن دشمنانشان دلسرد نشوند، زیرا این نشان‌دهنده موفقیت و تأثیر آنها در مردم است. اگر آنها شکست‌خورده و فاقد توانایی اصلاح و تغییر بودند، هیچ کس با آنها دشمنی نمی‌کرد و هیچ کس به آنها حسد نمی‌ورزید.

هشدار اهل بیت (ع) در عدم تجاوز به اهل حق

آیت‌الله یعقوبی در پایان خطبه‌های خود، به هشدار اهل بیت (ع) نسبت به عدم تجاوز به اهل حق اشاره نمود و گفت: نه تنها تجاوز به اهل حق بلکه عدم حمایت صرف از حق و رها کردن آن نیز به معنای حمایت از باطل است. وی به سخنان امیرالمؤمنین (ع) در مورد کسانی که از بیعت با ایشان خودداری کردند اشاره نمود و تأکید کرد که اگر کسی حق را یاری ننماید و باطل را رها نکند، در واقع باطل را یاری کرده است. (گفته شده که حارث بن حوط نزد ایشان آمد و گفت: آیا فکر می‌کنی من گمان می‌کنم که اصحاب جمل گمراه بودند؟ امیرالمؤمنین فرمود: ای حارث، تو فقط به آنچه زیر پایت است نگاه می‌کنی و به آنچه بالای سرت است نگاه نمی‌کنی، پس اشتباه می‌کنی. تو حق را نمی‌شناسی تا اهلش را بشناسی و باطل را نمی‌شناسی تا کسی را که آن را می‌آورد بشناسی). حارث گفت: من با سعد بن مالک و عبدالله بن عمر کنار می‌کشم. امیرالمؤمنین فرمود: سعد و عبدالله بن عمر نه حق را یاری کردند و نه باطل را رها کردند.