کد خبر: ۴۲۸۰۴۸۰

تاریخ: ۱۵ ارديبهشت ۱۴۰۴ - ۱۴:۵۲

رئیس سازمان اسناد ملی:

هیچ کتاب و سندی را سانسور یا حذف نکرده‌ایم

غلامرضا امیرخانی درباره برخی شایعات پیرامون حذف منابع از آرشیو این سازمان گفت: هیچ برگ کتاب یا سندی در این سازمان به‌صورت عمدی از بین نرفته است. ما نه سانسور می‌کنیم و نه کتابی را به دلیل محتوایش حذف کرده‌ایم.

به گزارش ایکنا به نقل سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، غلامرضا امیرخانی با اشاره به ۱۹ اردیبهشت‌ماه به عنوان روز اسناد ملی و هم‌زمانی آن با بزرگداشت ثقة‌الاسلام کلینی، گفت: این تقارن، پیوند میان سنت علمی و دینی ما با مسئله ثبت و نگهداری اسناد را به‌خوبی نشان می‌دهد.

رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی، با تاکید بر ناشناخته‌بودن حوزه اسناد ملی در میان بخش‌هایی از جامعه و حتی مدیران، اظهار کرد: هدف ما از این نشست رسانه‌ای این است که این حوزه بیش از گذشته شناخته شود و اهمیت آن برای حفظ هویت ملی و حافظه اداری کشور درک شود.

امیرخانی با اشاره به سه مأموریت اصلی سازمان گفت: جمع‌آوری، حفظ، نگهداری و اشاعه و اطلاع‌رسانی اسناد در قالبی سهل‌الوصول، وظیفه قانونی ماست. ما اسناد را از سازمان‌های دولتی، مجموعه‌های شخصی یا حتی از خارج کشور جمع‌آوری می‌کنیم و سپس آن‌ها را فهرست‌نویسی، مرمت و طبقه‌بندی کرده و در اختیار محققان قرار می‌دهیم.

وی با تاکید بر ضرورت حفظ و صیانت از اسناد در عصر دیجیتال اظهار کرد: دسترسی به آرشیو دیجیتال سازمان از سراسر جهان امکان‌پذیر است. ما اسناد را بر اساس اولویت‌ها، به‌ویژه در پاسخ به درخواست پژوهشگران، دیجیتال‌سازی می‌کنیم. علاوه بر حفظ اسناد کاغذی، تمرکز ما بر حفظ و ماندگاری محتوای تولیدشده در سامانه‌های جدیدی مانند اتوماسیون‌های اداری نیز هست؛ چرا که با توجه به تحولات فناوری، از جمله خطر هک یا تغییرات ساختاری، امکان از بین رفتن بخشی از حافظه سازمانی کشور وجود دارد.

دیپلماسی فرهنگی و حضور بین‌المللی

رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی با اشاره به همکاری‌های بین‌المللی و پویایی این حوزه در دوره مدیریت خود اظهار کرد: در ماه آینده، با همکاری سفارت نروژ، بزرگداشت هنریک ایبسن را برگزار خواهیم کرد. همچنین برنامه‌هایی برای بزرگداشت پوشکین در کتابخانه ملی و نظامی گنجوی در روسیه با همکاری سفارت این کشور در دستور کار داریم. ماه گذشته نیز نمایشگاهی درباره فرهنگ پرتغال با همکاری سفارت آن کشور در سازمان برگزار شد. این برنامه‌ها بخشی از دیپلماسی فرهنگی ایران هستند که ما تلاش داریم با استفاده از ظرفیت کتابخانه و اسناد ملی، در تقویت این حوزه نقشی فعال داشته باشیم.

امیرخانی درباره اهمیت اسناد در دفاع از هویت ملی بیان داشت: ما بر مبنای اسناد از نام خلیج فارس دفاع می‌کنیم. در نقشه‌ها و متون تاریخی از قرون ۱۶ تا ۱۸ میلادی، این منطقه به‌روشنی با نام‌هایی چون Persian Gulf یا اگر عرب بودند با عناوینی مثل خلیج‌الفارسی یا بحرالفارسی ثبت شده است.

وی همچنین درباره توجه به اسناد ایرانی در خارج از کشور گفت: ما در این زمینه فعالیت‌هایی داشته‌ایم برای مثال در سالهای گذشته مقداری سند از کشور فرانسه و آرشیو ملی آنجا گرفتیم. در هند نیز بخشی از اسناد ایرانی نگهداری می‌شود که به دلیل شرایط تاریخی و ارتباط فرهنگ فارسی با آن سرزمین حجم زیادی سند در این کشور وجود دارد. در برخی موارد مانند دوره گورکانیان هند، زبان رسمی فارسی بوده و اسناد بسیاری تولید شده‌اند. متأسفانه برخی از این اسناد در شرایط نامناسبی نگهداری می‌شوند. تلاش ما این است که از طریق همکاری‌های دیپلماتیک و تبادل فرهنگی، اسکن یا تصویر این منابع را گردآوری کنیم.

تأمین نیروی انسانی و پروژه‌های فناورانه

امیرخانی درباره چالش نیروی انسانی در سازمان تشریح کرد: بسیاری از نیروهای باسابقه در آستانه بازنشستگی هستند. ما نیازمند جذب نیروهای جوان، متخصص و با انگیزه هستیم. بخشی از این تامین از طریق آزمون‌های استخدامی و بخشی از مسیر جذب اعضای هیئت علمی خواهد بود چرا که کتابخانه ملی یک نهاد تخصصی است و ما نیاز به نیروی متخصص در این سازمان داریم.

او همچنین افزود: ما پروژه‌هایی در زمینه هوش مصنوعی شروع کرده‌ایم. در حال حاضر، از هوش مصنوعی در تحلیل پایان‌نامه‌ها استفاده می‌شود که به دلیل فرمت تایپ‌شده آن‌ها، نتایج دقیق‌تری دارد. در حوزه اسناد خطی هنوز چالش‌های زیادی باقی مانده، ولی این مسیر آغاز شده است.

نمایشگاه کتاب و اسناد ویژه

رئیس سازمان به برنامه‌های ویژه کتابخانه ملی در نمایشگاه کتاب تهران نیز اشاره کرد و گفت: غرفه‌ای گسترده از سوی سازمان در نمایشگاه برپا خواهد شد. بخشی از این غرفه به نمایش ۱۵ سند ویژه تاریخی و فرهنگی اختصاص یافته و نشست‌هایی نیز در حوزه اسناد، مرمت و حافظه فرهنگی برگزار می‌شود.

او درباره اقدامات فرهنگی سازمان در داخل کشور اظهار کرد: واحد مبادله کتاب سازمان، به صورت فعال به مناطق محروم کتاب ارسال می‌کند و با کتابخانه‌های ملی کشورهای مختلف نیز تبادل دارد. همچنین اتاق‌های سرای پژوهش در کتابخانه ملی در حال بازگشایی مجدد هستند. درباره مکانیسم استفاده از این فضاها، هنوز در حال بررسی دو رویکرد هستیم؛ یکی رایگان بودن و دیگری اختصاص فضا در ازای دریافت هزینه از پژوهشگران جدی.

امیرخانی درباره برخی شایعات پیرامون حذف منابع از آرشیو تاکید کرد: هیچ برگ کتاب یا سندی در این سازمان به‌صورت عمدی از بین نرفته است. ما نه سانسور می‌کنیم و نه کتابی را به دلیل محتوایش حذف کرده‌ایم. جزوه‌ها، بروشورها، کتاب‌ها و مجلات از دوره پهلوی و پیش از انقلاب تا امروز، از اپوزیسیون تا نیروهای انقلابی، در اینجا نگهداری می‌شوند. ماموریت ما حفظ است، نه گزینش محتوایی.

هنر، ابزار معرفی آرشیوها

وی همچنین در پایان سخنان خود ابراز امیدواری کرد که برای معرفی اسناد و آرشیوها از ظرفیت‌های هنر، سینما و موسیقی بهره گرفته شود و گفت: همان‌طور که در سال‌های گذشته، کتابخانه ملی در اشکال گوناگون با هنرمندانی چون دکتر شفیعی کدکنی، پرویز تناولی، علیرضا قربانی و دیگر عزیزان همکاری داشته، امروز نیز باید از ابزارهایی مانند مستند، موسیقی و شعر برای معرفی حافظه تاریخی کشور استفاده کنیم. این رویکرد، به‌عنوان مثال، در فرانسه با ساخت مستندی درباره کتابخانه ملی توسط آلن رنه دنبال شد. من همین پیشنهاد را سال‌ها پیش به عباس کیارستمی هم داده بودم. همچنین، در سال ۱۳۸۵ با همکاری سفارت فرانسه، یک شب سالن مطالعه کتابخانه ملی به سالن نمایش تبدیل شد و گروهی از اهالی تئاتر از آن استفاده کردند. آن برنامه تجربه خاصی بود و امیدوارم نمونه‌هایی از این دست بیشتر تکرار شود.