کد خبر: ۴۲۸۲۰۶۸

تاریخ: ۲۲ ارديبهشت ۱۴۰۴ - ۲۱:۰۷

رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس:

پیام رهبر معظم انقلاب به حوزه‌های علمیه، یک سند راهبردی تمدن‌پایه است

رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس با اشاره به پیام مهم رهبر معظم انقلاب به همایش یکصدمین سال‌گشت بازتأسیس حوزه علمیه قم، گفت: روح حاکم بر پیام رهبر معظم انقلاب این است که جریان فقاهت، باید بر تمام مجاری علمی و عینی جامعه در حوزه تمدنی حاکم بوده و جایگاه و نقش خود را ایفا کند.

به گزارش خبرنگار ایکنا، حجت‌الاسلام والمسلمین علی نهاوندی، رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس امروز دوشنبه ۲۲ اردیبهشت ماه در جمع مدیران و محققان مرکز تحقیقات اسلامی مجلس تحت عنوان «حوزه، نهادی راهبردی در افق تمدنی» اظهار کرد: اگر بخواهیم علوم اجتماعی و علوم ناظر به نیاز‌های جامعه را در یک محک کاربردی و اجرایی قرار دهیم، باید از رهگذر جریان فقاهت به عنوان دستگاه هنجارساز و حکمران عبور کند، بنابراین نقش فقیه بسیار برجسته و اساسی است.

وی ادامه داد: شاید در ابتدای انقلاب اسلامی این مسئله مورد توجه قرار گرفت ولی به مرور زمان جریانات و اندیشه‌های مختلف روشنفکری باعث شده تا این نهاد تأثیرگذار به محاق برود و یک شکل الصاقی و انضمامی پیدا کند، پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی، بازگشت به آن نگاه عمیقی است که هر آنچه از علوم مختلف در مجرای جامعه دینی بخواهد تحقق عینی پیدا کند و به شکل سازه‌های تمدنی درآید، باید از رهگذر فقه و فقاهت باشد.

پیام رهبر معظم انقلاب به حوزه‌های علمیه، یک سند راهبردی تمدن پایه است

نهاوندی با اشاره به اینکه پیام رهبر معظم انقلاب یک سند راهبردی تمدن پایه است، گفت: بر اساس این پیام رهبر انقلاب، بنیان‌های نظری و امتداد اجتماعی جریان دین باید از آبشخور حوزه‌های علمیه به عنوان تبیین‌کننده، تنظیم بخش و کشف کننده دین و شریعت در ابعاد مختلف به پیش برود.

وی ادامه داد: ما بخواهیم جریان تمدن اسلامی را به پیش بیریم باید ابعاد نظری و امتداد حکمرانی آن را تضمین کنیم.

رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس گفت: رهبر معظم انقلاب در این پیام مهم، حضرت امام راحل را به عنوان نمونه بارز تربیت شده حوزه علمیه مورد اشاره قرار دادند و از حوزه‌های علمیه، تربیت شخصیت‌هایی مانند حضرت ایشان را خواستند و از طرفی حوزه را در قله قرار دادند.

حوزه باید جلوتر از زمان حرکت کند

رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس با اشاره به فراز‌هایی از پیام رهبر معظم انقلاب گفت: خاستگاه این سخن رهبر معظم انقلاب روایت امام صادق(ع) (اَلعالِمُ بِزَمانِهِ لا تَهجُمُ عَلَیهِ اللَّوابِسُ) است، کسی که به عصر و زمانه خود علم داشته باشد، نه تنها شبهات، آلودگی‌ها و پی رنگ‌های عقب افتادگی، او را از پای درنمی‌آورد بلکه پیشران علم و عمل نیز خواهد بود.

نهاوندی تصریح کرد: حوزه‌های علمیه در مواجهه با تمدن غربی بلکه در ابعاد مختلف معرفت شناسی، هستی شناسی و حرف‌های زیادی برای دنیای امروز که تشنه یک افق نظام‌مند برای رسیدن به مقصد است، دارد و باید نقش خود را در این عرصه‌ها ایفا کند.

حوزه نیازمند مرکز رصد جهانی است

نهاوندی گفت: حوزه علمیه نیازمند یک مرکز رصد جهانی است تا بتواند مطالعات استراتژیک را در ابعاد جهانی در درون خود دنبال کند و در مواجهه با ادیان، مذاهب و مکاتب فکری مختلف وارد بحث و گفت‌و‌گو شود و نظریه دینی خود را ارائه دهد، ما در این زمینه دارای عقلانیت دینی، انقلابی و نوآوری‌های فکری هستیم که باید داشته‌های خود را بر اساس ابعاد دانشی و عقلانیت مورد نیاز، به جامعه جهانی ارائه دهیم.

وی با اشاره به دغدغه‌های رهبر معظم انقلاب نسبت حوزه و عرصه بین‌الملل، گفت: امروز بسیاری از مردم جهان به دلیل ناکارآمدی ایسم‌ها و مکاتب مختلف در معرفی سبک‌های و زندگی، احساس خلأ و پوچی می‌کنند و حوزه اگر ابعاد منشعب از وحی را که عالی‌ترین و بهترین دیدگاه را دارد، بتواند به خوبی استخراج و با زبان فهم امروز جامعه جهانی به اطلاع فرهیختگان و عموم بشریت برساند، قطعاً جلوتر از زمان خود حرکت کرد.

نیاز به یک سیستم تربیت کننده انسان‌های مهذب داریم

رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس با اشاره به فراز دیگری از پیام رهبر معظم انقلاب گفت: ما نیازمند یک سیستم تربیت کننده انسان‌های مهذب و انسان‌های مجاهد در عرصه‌های فکری و فرهنگی هستیم که نیاز به زیرساخت‌های مختلفی دارند؛ این امر تنها به حوزه قم منحصر نیست بلکه حوزه جهان تشیع مد نظر است که باید استعداد‌های مختلف را جذب و در حوزه‌های تخصصی اقدام کنند.

نهاوندی خاطرنشان کرد: امروز موج عدالت‌خواهی و رهایی از ظلم و جور در جهان فراگیر شده است و همه اقشار و ابعاد فرهنگی دنیا می‌توانند ذیل عدالت‌خواهی خود را تعریف کنند، این از مصادیقی است که شعار و ابعاد آن را حوزه‌های علمیه باید تعریف و تببین کنند به عنوان نمونه جهبه مقاومت جهبه عدالت‌خواهی است و این عمق اندیشه در بحث‌هایی، چون مقاومت‌هایی که در جهان اتفاق می‌افتد، باید خود را نشان دهد.

حضور حوزه در ساختار حکمرانی

وی با اشاره به ضرورت پاسخگویی حوزه به نیاز‌های نظام گفت: فقه باید امتداد اجتماعی، فکری و فرهنگی خود را با رصد مسائل مورد نیاز جامعه دنبال کند و این ابعاد را به عنوان زیرساخت‌های فکری به مخاطب خود ارائه دهد، مثلاً اگر در نظام پارلمانی نیاز به فقه‌پژوهانی دارد که ابعاد نظام پارلمانی و دیدگاه قانونگذاری را از شریعت اشراب کنند، باید این فراد در حوزه تربیت شده و با مخاطرات، مداخلات و مباحث قانونگذاری آشنا شوند.

نهاوندی ادامه داد: ساختار حوزه برای تحول مد نظر رهبر معظم انقلاب ظرفیت گسترش و افق‌مند شدن را دارد، ساختار کنونی، چون ناظر بر نیاز‌های داخلی بوده، دخالتی در حوزه اجرایی کشور و یا مرکز مطالعات استراتژیک مورد نیاز جامعه ندارد و در قالب یک حرکت سیستمی، مسائل از حوزه به نظام منتقل نمی‌شود، باید از طریق ساختاری حوزه در این چرخه به کار گرفته شود.

رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس همچنین گفت: فاصله بین نظام اجرایی وحوزه‌های علمیه باید کاهش و نظام اجرایی کشور نباید حوزه را مانع ببیند، مراکزی مانند مرکز تحقیقات مجلس پل‌های ارتباطی و تعاملی خوبی بین نظام و حوزه هستند، ولی باید هم نظام قانونگذاری و هم حوزه‌های علمیه در ابعاد مختلف این وضعیت را به رسمت بشناسند و نگاه‌ها اصلاح و ساختار‌ها به هم نزدیک شود.

مهم‌ترین موانع را نگاه انضمامی کردن به حوزه و دین می‌دانم

وی با اشاره به اینکه مهمترین موانع را نگاه انضمامی کردن به حوزه و دین می‌دانم، گفت: وقتی می‌خواهیم جامعه دینی با حکمرانی منشعب از مبانی دینداری را دنبال کنیم نمی‌توانیم شعار دین، دینداری و شریعت را با سبک و ساختار سکولار ارائه دهیم، تاکنون دلیل اینکه برای بسیاری از مسائل، اسلامی سازی اتفاق نیفتاده همین سبک و ساختار است، یعنی مبانی و معیار‌های دینی در اسلامی شدن و الهی شدن جامعه نیاز به شاخصه‌ها و معیار‌های خاص خود دارد.

وی ادامه داد: ما نمی‌توانیم بر اساس معیار‌ها و شاخصه‌های جامعه غربی، سیستم دینداری و اسلامی شدن را دنبال کنیم، هندسه معرفتی اسلام باید حاکم بر همه ابعاد و جریان‌های مختلف حاکم باشد، نظام تعلیم و تربیت در عرصه‌های علوم اسلامی و انسانی به صورت مستقیم در اختیار حوز‌ها قرار بگیرد و حوزه‌های علمیه خود را مکلف بدانند که با تولید اندیشه دینی ساختار و سازه علوم انسانی را منکعس و اشراب دینی کنند.

نهاوندی تصریح کرد: وقتی در دانشگاه بخش روانشناسی، مدیریت، اقتصاد و با فکر و تمدن غرب عجین شده و محصول آن دینی نیست بلکه سکولار است، اینکه ما صرفاً انسان‌های مؤمن و متدین در این عرصه‌ها داشته باشیم کفایت نمی‌کند، بلکه باید ساختار فکری و مسائل را به این جهت سوق دهیم.

وی ادامه داد: نیاز به تغییر ساختار و نوع نگاه در حاکمیت و جریان حکمرانی نسبت به حوزه داریم، اگر حوزه بخواهد در عرصه هوش مصنوعی ورود داشته و از آن بهره‌مند شود، باید الگورتیم‌های متناسب به دین و نظام فکری اسلام مستقر شود و این نیاز به پشتوانه مالی و تکنولوژی دارد.

رهبر انقلاب حوزه‌ها را بر قله تغییر تمدنی قرار دادند

رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس همچنین با اشاره به توقع رهبر انقلاب از حوزه گفت: رهبر معظم انقلاب حوزه‌های علمیه را بر قله تغییر تحول تمدنی قرار دادند، باید کلیت نظام به گونه‌ای باشد که خود را نیازمند کشف و استنباط منابع دینی بداند و از حوزه این تقاضا اتفاق بیفتد، حوزه نیز دیدگاه‌های فقهی خود را به مکاتب مختلف ارائه دهد.

وی با اشاره به اینکه در مسئله موضوع شناسی‌های فقهی، به شدت نیازمند همراهی میان کلیت جامعه هستیم، گفت: این نگاه و افق زمانی حاصل خواهد شد که آن‌ها تحول مورد نظر رهبر معظم انقلاب مبتنی بر کشف استنباط منابع دینی را به رسمیت بشناسند و با اصلاح ساختار‌ها و ابزار‌های مورد نیاز در ساحت‌های مختلف نظریه‌پردازی، عالم‌پروری و حکمرانی به صورت جدی وارد شوند.

حوزه‌های علمیه در ساحت‌های حکمرانی نقش ایفا کنند

استاد درس خارج حوزه علمیه قم با بیان اینکه حوزه‌های علمیه در ساحت‌های حکمرانی نقش ایفا کنند، گفت: این به معنای آن نیست که فقط شعاری را به بخش‌های اجرایی کشور ارائه دهد بلکه آن‌ها باید در این همراهی و همکاری دخیل شوند.

نهاوندی گفت: در ساختار بسیاری از نهادها، نیاز به شورای فقهی داریم، در برخی کشور‌های اهل سنت، مسائل مورد نیاز جامعه به دستگاه فقاهت آن‌ها ارجاع و فقها آن‌ها را معیار و مبانی درس خود قرار می‌دهند ولی در کشور ما هنوز این معادله شکل نگرفت و اینگونه نیست که نیاز‌ها به حوزه منتقل و حوزه آن‌ها را در دستور کار قرار دهد.

رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس گفت: دستگاه فقاهت دستگاه هنجارسازی دینی است و فقه قابلیت نقش‌آفرینی در حکمرانی را دارد.

نهاوندی دغدغه‌های رهبر معظم انقلاب را بسیار مهم دانست و گفت: باید در رسالت‌های آموزشی، پژوهشی و تبلیغی حوزه در یک افق تمدنی بازخوانی و بازتعریف صورت بگیرد و بر اساس آن، سیستم و ساختار تعییه شود؛ این امر، جزء ضرورت‌های اولیه تحول در این گام متناسب با گام دوم انقلاب اسلامی است.

قضاوت منصفانه رهبر انقلاب نسبت به پیشنیه حوزه

نهاوندی گفت: مقام معظم رهبری در پیام خود، یک قضاوت منصفانه‌ای نسبت به گذشته حوزه ارائه دادند و به عنوان اولین شخصیتی که از یک افق جهانی و ملی به مسئله نهاد حوزه علمیه توجه دارند، اقتضائات و الزامات این حوزه را به صورت دقیق ذکر کردند و نسبت به برنامه‌های درسی، طولانی بودن دوره تحصیل، توجه به مدرک تحصیلی، آموزش‌های جدیدی و همچنین کاستی‌هایی مانند تهذیب، تربیت، تبلیغ، پاسخگویی به نیاز‌های نظام و نقش حوزه در عرصه بین المللی و... مباحث را مطرح کردند که همه اینها نیاز به یک طرح‌ریزی و پایه‌گذاری نهادی در حوزه دارد.

وی ادامه داد: به تعبیر رهبر معظم انقلاب، مبنا‌هایی که رهبر معظم انقلاب در قالب جمهوری اسلامی پایه‌گذاری کردند باید در نظام‌های اداری و حکمرانی و سایر نظامات تقویت شود.

امام راحل محصول حوزه قم

رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس گفت: رهبر معظم انقلاب، حضرت امام راحل را به عنوان نمونه بارز تربیت شده حوزه علمیه مورد اشاره قرار دادند و از حوزه، تربیت شخصیت‌هایی مانند حضرت ایشان را خواستند و از طرفی حوزه را در قله قرار دادند.

نهاوندی تصریح کرد: اینکه رهبر معظم انقلاب فرمودند دانشگاه باید به کمک حوزه بیاید، قواره و سطح حوزه را در موضوع فقاهت که دانش‌های دیگر حوزوی مانند تفسیر، فلسفه و کلام، اصول و مباحث اینها در شاهراه فقاهت باید خود را بازتعریف کنند، نظام‌سازی‌ها و نهادسازی‌هایی که باید در این مجموعه مطرح بود، شاخصه‌های بسیار مهم و محکمی است.

وی ادامه داد: رهبر معظم انقلاب بازگشت حوزه را به آن اصالت‌ها و بنیان‌های اصیلی که در حوزه در میراث و سنت کهن ما وجود دارد این را باید تقویت کنیم و این دیدگاه مهمی است که باید در مورد آن فکر کنیم که چه تغییرات ساختاری و محتوایی و نهادسازی حوزه باید انجام شود و چه اقتضائاتی باید نظام حکمرانی ما داشته باشند که از این گنجینه و میراث عظیم دانشی و فکری و منابع گسترده انسانی تولید شده در حوزه، استفاده کنند.

نقش‌آفرینی حوزه در عرصه جهانی

وی نقش حوزه در افق آینده تمدن اسلامی را از دیگر مباحث مطرح شده در پیام رهبر معظم انقلاب ذکر کرد و گفت: نقشی که حوزه باید در تحولات نظام بین‌الملل و نقش‌آفرینی در هندسه جدید جهانی ایفا کنند بسیار مهم است، باید یک نگاه جهانی در حوزه تزریق شود و مراکز متناظر گفتمان‌سازی و جریان‌سازی کنند.

نهاوندی گفت: حوزه‌های علمیه باید نظریه‌ها و دیدگاه‌های کشف شده در مکاتب بزرگ جهان تشیع به عنوان یک مکتب پویا در جهان امروز و دیدگاه خود را به مراکز علمی و فکری جهان منعکس کند که بخشی از طریق نوشتن مقالات، حضور کنفرانس‌ها ونشست‌های بین المللی است.

وی ادامه داد: اگر یک ارائه درستی با نگرش جهانی انجام دهیم، جامعه جهانی برای بسیاری از نیاز‌های امروز خود باید پاسخی را جست‌و‌جو کند که به صورت سیستمی، به سمت این دیدگاه‌ها و نظریات برگرفته از مکتب اهل بیت (ع) نیل پیدا کنند، کما اینکه چندی پیش پیرامون جایگاه و نقش زن و خانواده و خلأها و کاستی‌هایی که در سبک زندگی در اروپا اتفاق افتاد، گاهی به سمت دیدگاه‌های عمیق و انسان‌ساز دینی میل پیدا کردند اگر چه ساری و جاری نشد.

وی ادامه داد: جریان‌های فرهنگی مانند فیلم و رمان‌ها در بسیاری از کشور‌های جهان که در ارتباط با منجی و رهایی بخشی ساخته می‌شود، همه مباحثی است که نشان می‌دهد جامعه امروز دنبال خروج از طغیان‌ها و فشار‌های روحی روانی است و منتظر است یک اتفاق بزرگ جهانی و خروج از ظلم و بی عدالتی اتفاق بیفتد.