کد خبر: ۴۲۸۳۲۶۸

تاریخ: ۲۸ ارديبهشت ۱۴۰۴ - ۲۱:۵۳

تبیین ابعاد و زوایای پژوهش در سیره و تعالیم امام رضا(ع)

عضو هیئت علمی دانشگاه امام رضا(ع) گفت: نگاهی به ابعاد و زوایای پژوهش در سیره و تعالیم امام رضا(ع)، دریچه‌ای وسیع به سوی معارف الهی، اخلاق فاضله و سبک زندگی اسلامی اصیل می‌گشاید.

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، مرضیه رستمیان، عضو هیئت علمی دانشگاه امام رضا(ع) در نشست خانواده، آسیب‌ها و چالش‌های تربیتی که امروز 28 اردیبهشت در دانشکده علوم قرآنی مشهد برگزار شد، اظهار کرد: نگاهی به ابعاد و زوایای پژوهش در سیره و تعالیم امام رضا(ع)، دریچه‌ای وسیع به سوی معارف الهی، اخلاق فاضله و سبک زندگی اسلامی اصیل می‌گشاید. شخصیت چندبعدی و دوران پر فراز و نشیب زندگی ایشان، عرصه‌های گوناگونی را برای تحقیق و بررسی پیش روی پژوهشگران قرار می‌دهد. در ادامه به برخی از مهم‌ترین ابعاد و زوایای پژوهش در سیره و تعالیم امام رضا (ع) اشاره می‌شود:

بعد اعتقادی و کلامی

تثبیت و تبیین مبانی امامت: دوران امام رضا(ع) با ظهور فرقه‌های مختلف و طرح شبهات گوناگون در حوزه امامت همراه بود. پژوهش در چگونگی استدلال‌ها، مناظرات و تعالیم ایشان در راستای تثبیت جایگاه امامت و پاسخ به این شبهات، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و بررسی حدیث سلسله الذهب و دلالت‌های آن بر توحید و ولایت، نمونه‌ای از این پژوهش‌هاست.

مناظرات علمی و بین الادیانی: مناظرات امام رضا(ع) با علمای ادیان و مذاهب مختلف (یهود، نصاری، مجوس و...) گنجینه‌ای ارزشمند از استدلال‌های عقلی و نقلی در دفاع از اسلام و تشیع است. تحلیل محتوای این مناظرات، روش‌های استدلالی امام و تأثیر آن‌ها بر مخاطبان، می‌تواند موضوع پژوهش‌های عمیق قرار گیرد.

تفسیر و تبیین آیات قرآن: بررسی روایات تفسیری منقول از امام رضا(ع) و روش تفسیری ایشان، می‌تواند زوایای جدیدی از فهم آیات الهی را روشن سازد و مقایسه تفاسیر ایشان با دیگر مفسران و تحلیل ویژگی‌های آن، موضوعی قابل توجه است.

مفهوم‌شناسی و تحلیل اصطلاحات کلامی: بررسی دقیق اصطلاحات کلامی به کار رفته در تعالیم امام رضا(ع) مانند توحید، عدل، جبر و اختیار و... و تبیین دیدگاه ایشان در این زمینه‌ها، می‌تواند به فهم دقیق‌تر معارف شیعی کمک کند.

بعد اخلاقی و تربیتی

وی ادامه داد: بررسی سیره اخلاقی امام رضا(ع) به عنوان الگو، مطالعه و تحلیل رفتارهای فردی و اجتماعی امام رضا(ع) در زمینه‌های مختلف مانند تواضع، صبر، سخاوت، مدارا، عدالت و... و ارائه آن‌ها به عنوان الگوهای عملی برای جامعه اسلامی، از اهداف مهم پژوهش در این زمینه است. تعالیم تربیتی امام رضا(ع) و بررسی روایات و نصایح تربیتی امام رضا(ع) در خصوص تربیت فرزندان، تعامل با دیگران، تزکیه نفس و... و استخراج اصول و روش‌های تربیتی از آن‌ها، می‌تواند راهگشای مسائل تربیتی معاصر باشد.

رستمیان افزود: نقش امام رضا(ع) در ترویج فضائل اخلاقی و بررسی اقدامات و تعالیم امام رضا(ع) در جهت گسترش فضائل اخلاقی و مبارزه با رذائل در جامعه آن روز، می‌تواند درس‌هایی برای مواجهه با چالش‌های اخلاقی امروز ارائه دهد.

بعد فقهی و حقوقی

عضو هیئت علمی دانشگاه امام رضا(ع) بیان کرد: بررسی روایات فقهی امام رضا(ع) و جمع‌آوری، تحلیل و دسته‌بندی روایات فقهی منقول از امام رضا(ع) در ابواب مختلف فقهی و مقایسه آن‌ها با دیدگاه‌های دیگر فقها، می‌تواند به غنای فقه شیعه بیفزاید. اصول و مبانی فقهی در دیدگاه امام رضا (ع) و استخراج و تحلیل اصول و مبانی فقهی مورد استناد امام رضا(ع) در استنباط احکام شرعی، می‌تواند به فهم روش‌شناسی فقهی ایشان کمک کند.

وی اظهار کرد: بررسی مسائل مستحدثه از منظر تعالیم امام رضا (ع) و تلاش برای یافتن پاسخ‌هایی برای مسائل نوظهور فقهی و حقوقی با الهام از اصول کلی و روح حاکم بر تعالیم امام رضا (ع)، می‌تواند از جمله موضوعات پژوهش‌های معاصر باشد.

بعد تاریخی و اجتماعی

رستمیان بیان کرد: تحلیل دوران امامت امام رضا (ع) و چالش‌های آن: بررسی شرایط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دوران امامت امام رضا (ع) مانند مسئله ولایتعهدی، قیام‌های علویان، گسترش فرقه‌های مختلف و... و نحوه مواجهه ایشان با این چالش‌ها، می‌تواند زوایای پنهان تاریخ اسلام را روشن سازد. نقش امام رضا (ع) در حفظ و گسترش تشیع و بررسی اقدامات امام رضا (ع) در جهت حفظ هویت شیعیان و گسترش معارف اهل بیت (علیهم السلام) در شرایط دشوار آن زمان، از اهمیت بالایی برخوردار است.

وی ادامه داد: بررسی روابط امام رضا(ع) با حکومت عباسی، تحلیل علل پذیرش ولایتعهدی توسط امام، اهداف مأمون از این اقدام و پیامدهای آن برای امام و شیعیان، می‌تواند موضوع پژوهش‌های تاریخی و سیاسی قرار گیرد. جایگاه و نقش امام رضا (ع) در فرهنگ و تمدن اسلامی و بررسی تأثیرات علمی، فرهنگی و معنوی حضور امام رضا (ع) در خراسان و نقش ایشان در شکل‌گیری و غنای فرهنگ و تمدن اسلامی در این منطقه نیز اهمیت دارد.

بعد ادبی و هنری

رستمیان افزود: بررسی اشعار و روایات ادبی منقول از امام رضا(ع) و تحلیل محتوای ادبی، بلاغی و هنری اشعار و روایاتی که از امام رضا (علیه السلام) نقل شده است و بازتاب شخصیت و تعالیم امام رضا(ع) در ادبیات و هنر شیعی مانند بررسی چگونگی تجلی شخصیت و آموزه‌های امام رضا(ع) در آثار ادبی (شعر، نثر) و هنری (نقاشی، خوشنویسی، معماری) شیعی در طول تاریخ نیز مهم است.

بعد طبی و بهداشتی

وی گفت: بررسی کتاب طب الرضا(ع) و تحلیل محتوای این کتاب ارزشمند و بررسی دیدگاه‌های طبی و بهداشتی امام رضا (ع) و مقایسه آن‌ها با یافته‌های علم پزشکی نوین و رهنمودهای بهداشتی در سیره و تعالیم امام رضا(ع) مانند استخراج و دسته‌بندی رهنمودهای بهداشتی موجود در روایات و سیره امام رضا(ع) و بررسی کاربرد آن‌ها در زندگی امروز ضرورت دارد.

پژوهش‌های تطبیقی

عضو هیئت علمی دانشگاه امام رضا(ع) بیان کرد: مقایسه سیره و تعالیم امام رضا (ع) با دیگر ائمه اهل بیت (ع) و بررسی نقاط اشتراک و افتراق در سیره و تعالیم امام رضا (ع) با دیگر امامان معصوم (ع) در زمینه‌های مختلف و همچنین مقایسه تعالیم امام رضا (ع) با اندیشه‌های دیگر مکاتب اسلامی و غیر اسلامی و بررسی و تحلیل دیدگاه‌های امام رضا(ع) در مقایسه با اندیشه‌های رایج در زمان ایشان و مکاتب فکری دیگر لازم است.

وی اظهار کرد: این‌ها تنها گوشه‌ای از ابعاد و زوایای گسترده پژوهش در سیره و تعالیم امام رضا (ع) است و عمق و گستردگی شخصیت و معارف ایشان، همواره می‌تواند الهام‌بخش پژوهش‌های نو و روشنگر باشد و زوایای جدیدی از این دریای بیکران دانش و فضیلت را برای ما آشکار سازد، بهره‌گیری از روش‌های تحقیق نوین و رویکردهای میان‌رشته‌ای می‌تواند به غنای هرچه بیشتر این پژوهش‌ها کمک کند.

محورهای تربیت سیاسی اجتماعی خانواده در سیره رضوی

همچنین در ادامه بی بی حکیمه حسینی، عضو هیئت علمی دانشکده علوم قرآنی مشهد گفت: محورهای تربیت سیاسی اجتماعی خانواده در سیره رضوی، با الهام از آموزه‌های قرآن کریم و در راستای شکل‌گیری جامعه‌ای آگاه، مسئولیت‌پذیر و مشارکت‌جو، قابل تبیین است و سیره امام رضا (ع) به عنوان الگوی عملی، نکات ارزشمندی را در این زمینه ارائه می‌دهد

محور آگاهی‌بخشی و بصیرت‌افزایی

وی ادامه داد: امام رضا(ع) در مناظرات و تعالیم خود، همواره بر تبیین حقایق و ردّ باطل تأکید داشتند. تربیت سیاسی اجتماعی خانواده در سیره رضوی، مبتنی بر آگاه‌سازی اعضای خانواده نسبت به مسائل سیاسی و اجتماعی زمان، شناخت جبهه حق و باطل و تشخیص توطئه‌ها و انحرافات است. مطالعه تاریخ و سرنوشت اقوام و حکومت‌های پیشین، به ویژه با تأکید بر ظلم و ستم و عواقب آن، می‌تواند بصیرت سیاسی و اجتماعی افراد خانواده را افزایش دهد و سیره امام رضا(ع) در نقل روایات تاریخی و تحلیل وقایع، این رویکرد را نشان می‌دهد.

حسینی افزود: آموزش مهارت تحلیل صحیح رویدادهای سیاسی و اجتماعی، پرهیز از سطحی‌نگری و توجه به ابعاد مختلف مسائل، از محورهای تربیت سیاسی اجتماعی در سیره رضوی است و امام رضا (ع) با صبر و حوصله به سؤالات و شبهات پاسخ می‌دادند و زوایای مختلف مسائل را تبیین می‌کردند.

محور مسئولیت‌پذیری و مشارکت اجتماعی

عضو هیئت علمی دانشکده علوم قرآنی مشهد بیان کرد: تربیت بر اساس سیره رضوی، افراد خانواده را نسبت به مسائل جامعه بی‌تفاوت نمی‌گذارد، بلکه حس مسئولیت در قبال سرنوشت جامعه و تلاش برای اصلاح آن را در آن‌ها تقویت می‌کند. امر به معروف و نهی از منکر نیز از ارکان تربیت سیاسی اجتماعی در سیره رضوی است و اعضای خانواده باید با شیوه‌های صحیح و مؤثر، در جهت ترویج خوبی‌ها و مبارزه با بدی‌ها در جامعه تلاش کنند.

وی گفت: حضور فعال و مؤثر در عرصه‌های مختلف اجتماعی، از جمله فعالیت‌های خیریه، کمک به نیازمندان و تلاش برای رفع مشکلات جامعه، از جلوه‌های تربیت سیاسی اجتماعی در سیره رضوی است و امام رضا(ع) خود در رسیدگی به نیازمندان پیشقدم بودند. تربیت سیاسی اجتماعی در سیره رضوی، با انزوا و بی‌تفاوتی نسبت به مسائل جامعه منافات دارد و بر حضور آگاهانه و مؤثر در صحنه‌های مختلف تأکید می‌کند.

محور عدالت‌خواهی و مبارزه با ظلم

حسینی اظهار کرد: تربیت سیاسی اجتماعی در سیره رضوی، مبتنی بر شناخت دقیق مفاهیم عدالت و ظلم و حساسیت نسبت به هرگونه بی‌عدالتی است. سیره امام رضا (ع) در مواجهه با حکومت عباسی و پذیرش اجباری ولایتعهدی، نمونه‌ای از مبارزه غیرمستقیم با ظلم و حفظ جایگاه حق است و تربیت بر این اساس، روحیه عدالت‌خواهی و عدم سازش با ظالمان را در افراد خانواده تقویت می‌کند.

وی گفت: دفاع از حقوق مظلومان و ایستادگی در برابر ستمگران، از اصول تربیت سیاسی اجتماعی در سیره رضوی است و امام رضا (ع) همواره مدافع حقوق ضعفا و ستمدیدگان بودند.

محور وحدت و همدلی

عضو هیئت علمی دانشکده علوم قرآنی مشهد بیان کرد: امام رضا(ع) در تعاملات خود با پیروان ادیان و مذاهب مختلف، بر حفظ وحدت و پرهیز از تفرقه تأکید داشتند. تربیت سیاسی اجتماعی خانواده در سیره رضوی، بر اهمیت وحدت و همدلی بین مسلمانان و تلاش برای ایجاد انسجام در جامعه تأکید می‌کند.در عین پایبندی به اصول و ارزش‌های اسلامی، سیره رضوی بر احترام به عقاید و دیدگاه‌های دیگران و پرهیز از تعصب و تنگ‌نظری تأکید دارد. تربیت سیاسی اجتماعی در سیره رضوی نیز روحیه همکاری و تعاون در جهت اهداف مشترک و حل مشکلات جامعه را در افراد خانواده تقویت می‌کند.

محور ولایت‌مداری و اطاعت از رهبری صالح

وی گفت: تربیت سیاسی اجتماعی در سیره رضوی، مبتنی بر شناخت جایگاه امامت و ولایت اهل بیت (ع) به عنوان رهبران الهی و ضرورت اطاعت از رهبری صالح و عادل در عصر غیبت است. آموزش اطاعت آگاهانه و مسئولانه از دستورات رهبری صالح و تلاش برای تحقق اهداف او در جامعه نیز از محورهای این تربیت است. تربیت بر اساس سیره رضوی، افراد خانواده را در برابر تهدیدات و هجمه‌ها علیه ولایت و رهبری آگاه و حساس می‌کند و روحیه دفاع از حریم آن را در آن‌ها تقویت می‌کند.

محور تربیت نسلی آگاه و فعال

عضو هیئت علمی دانشکده علوم قرآنی مشهد افزود: تربیت سیاسی اجتماعی باید از سنین کودکی و نوجوانی آغاز شود و مفاهیم اساسی سیاسی و اجتماعی به زبان ساده و متناسب با درک آن‌ها آموزش داده شود. فراهم کردن فرصت‌هایی برای مشارکت کودکان و نوجوانان در فعالیت‌های اجتماعی کوچک و متناسب با سن آن‌ها، حس مسئولیت‌پذیری و مشارکت را در آن‌ها تقویت می‌کند.

وی اظهار کرد: والدین به عنوان نخستین الگوهای فرزندان، نقش مهمی در تربیت سیاسی اجتماعی آن‌ها دارند و رفتار و گفتار آن‌ها در قبال مسائل سیاسی و اجتماعی، تأثیر بسزایی بر شکل‌گیری نگرش فرزندان دارد. در مجموع، تربیت سیاسی اجتماعی خانواده در سیره رضوی، فرآیندی جامع و چندبعدی است که با تکیه بر آگاهی‌بخشی، مسئولیت‌پذیری، عدالت‌خواهی، وحدت، ولایت‌مداری و تربیت نسلی آگاه و فعال، به دنبال شکل‌گیری افرادی است که نه تنها نسبت به سرنوشت خود، بلکه نسبت به سرنوشت جامعه نیز احساس مسئولیت می‌کنند و در جهت اصلاح و تعالی آن گام برمی‌دارند و عمل به این محورها می‌تواند خانواده را به کانون تربیت شهروندان مسئولیت‌پذیر و فعال تبدیل کند.